سقوط بزرگ ۴ نوامبر

سلیمان دعویسرا
انتخابات اخیر امریکا با بحران هاى بزرگ اقتصادى این کشور گره خورد اما سیاست خارجى همچنان مسئله اصلى شهروندان امریکا باقى ماند. همه چیز در ۴ نوامبر دست به دست هم داد تا روز انتخابات به میدان مقایسه اندیشه هاى دو نامزد با سیاست هاى عصر بوش تبدیل شود. کارشناسان انتخابات امریکا اکنون در بحث «عوامل ناکامى مک کین جمهورى خواه» بر این نکته انگشت تأکید نهاده اند که مک کین اتهام ها درباره ضعف و ناتوانى خویش را از ذهن ها زدود الا این یک مورد که اوباما از روز اول گفت که سیاست جهانى مک کین ادامه روش جنگى هشت سال اخیر است و تا آخرین روز پاى حرف ایستاد که جان مک کین یک بوش جدید است.
شاید امریکایى ها از اشتباهات و ضعف جمهورى خواهان در مهار بحران اقتصادى اخیر به دلیل فراگیرى این بحران چشم پوشى مى کردند اما دیگر حاضر نبودند هشت سال سیاست جنگ افروزانه همقطاران مک کین را که رکود اقتصادى از نتایج آن بود نادیده بگیرند. مى توان انتخابات اخیر امریکا را آخرین رفراندوم درباره سیاست جهانى کاخ سفید به حساب آورد. پیام اصلى رأى ۴ نوامبر بیش از ۱۰۰ میلیون شهروند این کشور را نشانه رویگردانى از اندیشه یک جانبه گرایى نومحافظه کاران است. یعنى همان چیزى که دموکرات ها سعى کردند «تئورى تغییر» نامزد خویش را بدان معطوف کنند.
صرفنظر از این که دولت آینده دموکرات ها چه اندازه به این تئورى تغییر در سیاست خارجى امریکا وفادار خواهند ماند یا نه. ولى اوباما دراین جدال طولانى سعى کرد در همه میدان هاى سیاست بین الملل از دوره بوش فاصله گیرد.
در نقشه دیپلماسى که دموکرات ها در این انتخابات ارائه کردند موضوع بحران عراق در رأس قرار دارد. مشاوران دموکرات اوباما با تمام قوا به ریسمان فاجعه عراق چنگ زدند زیرا آنها مى دانستند هیچ فاجعه اى به اندازه شکست در جنگ عراق امریکایى ها را نسبت به بوش و دوستان مک کین بى اعتماد نکرد. تأثیر جنگ عراق و هزینه اى که ارتش ۱۶۰ هزارنفرى امریکا بر زندگى شهروندان امریکا گذاشت تا آنجا بود که به نوشته رسانه هاى امریکا حتى بسیارى از شهروندان رکود اقتصادى اخیر را نیز از نتایج آن مى شمارند. دموکرات ها یک بار در انتخابات هفتم نوامبر ۲۰۰۶ از کارت جنگ عراق توانستند براى شکست حریف بهره بگیرند. آن روز فاجعه عراق به ۱۲ سال حاکمیت جمهورى خواهان بر کنگره پایان داد و اکنون دو سال پس از آن شکست، حزب بوش همه نهادهاى قدرت از کاخ سفید تا مجلس و فرماندارى ها را باخت.
آن چیزى که مک کین را در نظر شهروندان امریکا به ژنریک بوش تبدیل کرد همین بود که امضاى او پاى همه تصمیم هاى جنگى کاخ سفید در عراق حک مى شده است. روزى هم که او به حمایت از ادامه حضور ارتش امریکا در عراق برخاست همه ناظران اعلام کردند که نامزد جمهورى خواهان دست به خود کشى زده است. آن روز مک کین گفت که اگر امریکا بزودى عراق را ترک کند، این کشور به مأمن و پناهگاه تروریست ها تبدیل خواهد شد. این سخن با همه لعاب و هیجان آن براى شهروندان امریکا سخنى تکرارى و به شدت ملال انگیز است زیرا آنها بارها این جمله را از زبان بوش و رایس شنیده بودند.
در کارزار انتخاباتى که به حضور طولانى جمهورى خواهان پایان داد سیاست خارجى پاشنه آشیل جمهورى خواهان و برگ برنده دموکرات ها شد.
«باراک اوباما» کورس انتخاباتى خود را با مخالفت با جنگ نامحبوب عراق آغاز کرد. به همین سبب موفقیت اوباما بیشترین بازتاب را در خاورمیانه پیدا کرده است. او وعده خروج ارتش عظیم ۱۶۰ هزار نفرى امریکا از عراق را داده است یعنى چیزى که دولت بوش تا روز آخر زیر بار آن نرفت.
با امید به این بخش از مواضع اوباما است که اغلب محافل عربى همصدا با شهروندان امریکایى به استقبال پیروزى دموکرات ها رفتند. اما با نگاه به سیر ۵۰ سال اخیر سیاست خارجى امریکا مى توان گفت که این خوشبینى ها درباره تحول دیپلماسى این کشور دوام چندانى نخواهد آورد. ‎ براى پى بردن به این واقعیت یک ملاک روشن و قاطع در دست است و آن نگاه کاخ سفید به مسئله دیرین اسرائیل و فلسطین است. در طول مبارزه انتخاباتى، شبکه هاى خبرى امریکا بیش از همه حول نگاه دو نامزد به خاورمیانه تمرکز کردند. شاید اگر اوباما لحن و نگاه خویش نسبت به این معضل بزرگ جهان اسلام را تغییر مى داد مى شد به بروز یک تحول در دیپلماسى آن امیدوار بود.
اما نگاه او و مک کین از زاویه یکسانى درقبال اسرائیل برخوردار بود. در این باره کافى است سخنان دو نامزد انتخابات امریکا در نشست یهودیان موسوم به لیپک را مرور کرد. هر دو نامزد در این نشست بر حمایت امریکا از اسرائیل تأکید کردند. این بدان دلیل بود که سناتور باراک اوباما نیز مانند مک کین براى کسب آراى یهودى ها در مناطق مهمى مانند فلوریدا تلاش کرده و هر دو به اسرائیل سفر کرده اند و در آنجا تأکید کرده اند از امنیت اسرائیل حمایت خواهند کرد. جالب اینجا است که اوباما درست آنجایى که بحث انتخاب میان ایران و اسرائیل مطرح شد دچار تناقض گردید و مدعى شد که تهدیداتى از سوى ایران علیه اسرائیل وجود دارد. او همصدا با حریفش قول دادبا اعمال تحریم هاى شدیدتر برنامه هاى هسته اى ایران را متوقف کند تنها تفاوت اوباما با مک کین این بود که او به جاى گزینه نظامى اعلام کرد دیپلماسى سخت و منظمى را در قبال رهبران ایران اجرا خواهد کرد و در صورتى که گفت وگو با ایران منافع امریکا را تأمین کند از شیوه هاى بوش فاصله خواهد گرفت. در هر حال سیاست اوباما در قبال خاورمیانه زیر سؤال است.
لذا تازمانى که سیاست ها و اولویت هاى جدید دولت جانشین بوش اعلام نشده است تحول انتخاباتى امریکا را باید از این منظر فقط نگاه کرد که شکست نومحافظه کاران یک رویداد مهم است و از طرفى این واقعیت که یک سیاه پوست امریکایى به عنوان رئیس جمهور کشورى انتخاب مى شود که سفید پوستان در آن اکثریت دارند، این تغییر چهره به خودى خود در بردارنده این پیام است که سیاست داخلى امریکا با امریکاى هشت سال پیش خیلى فرق خواهد کرد ‎/ نباید از نظر دور داشت که اوباما باید در سیاست هایش منافع همه نهادهاى قدرت و کارتل هاى امریکا را لحاظ کند واز طرفى موانع عمده ممکن است بر سر راه او بروزکند چنان که تغییرات اساسى و واقعى که اوباماى چهل و شش ساله وعده آن را داده ، ممکن است موجب بروز تنشهایى از سوى کانون هاى قدرت این کشور شود. این فشارها به وضوح از سوى لابى یهودیان دیده شد وقتى که اوباما گفت صلح خاورمیانه را در اولویت برنامه هاى خود قرار خواهد داد و مشاوران وى گفتند با اوباما بر لزوم گفت وگو میان اسرائیل و سوریه و فعال کردن نقش امریکا در این زمینه تأکید خواهد کرد اما همین مشاوران او در ادامه تأکید کردند که تا زمانى که حماس در روند صلح خاورمیانه مشارکت داده نشود توافق صلح غیر ممکن است.