آمده‌اند که بمانند

نیلوفر قدیری
«میکا مورگان» که در گذشته خلبان بمب‌افکن‌های 1ـB نیروی هوایی ارتش آمریکا بوده، اکنون در پایگاه هوایی «بلد» عراق مشغول هدایت هواپیماهای بدون سرنشین در عراق است. او با اشاره به یکی از این هواپیماها می‌گوید، آینده نیروی هوایی این است. در خارج از سیم‌خاردارهای پایگاه هوایی «بلد» ناآرامی‌ها به شدت زیاد ادامه دارد. اما آسمان شهر در اختیار آمریکایی‌هاست. مورگان از پنجره اتاقش درون پایگاه به بیرون نگاه می‌کند و شاهد فرود یکی دیگر از هواپیماهای بدون سرنشین است. این هواپیماها که به اندازه یک سسنا هستند یکی یکی بعد از انجام ماموریتشان در وسط محوطه پایگاه فرود می‌آیند. این هواپیماها به بزرگترین ناوگان هوایی دنیا تعلق دارند و تعداد دقیق آنها محرمانه است. هواپیما‌های بدون سرنشین هر یک دو موشک حمل می‌کنند و با تجهیزات پیشرفته در جست‌وجوی عوامل ناآرامی و دیگر نشانه‌های دردسرساز هستند.
اما فرمانده هوایی که این هواپیماها را خلبانی می‌کند در عراق نیست. او 11200 کیلومتر دورتر در لاس‌وگاس قرار دارد. وقتی نیروهای مورگان در شهر بلد هواپیماهای بدون سرنشین را به پرواز در می‌آورند و فرود می‌آورند یعنی کاری که هنوز به خلبانی در محل نیاز دارد، ماهواره‌ای در پایگاه هوایی نلیس در خارج از سین‌سیتی کنترل اصلی را به عهده دارد. به این ترتیب با استفاده از فناوری جدید «Rover»، هرچه که هواپیماهای بدون سرنشین در دوربین‌های خود و شناسایی‌کننده‌های گرمایی مادون قرمز ثبت کنند بر روی صفحه کامپیوتر همه فرماندهان زمینی در آمریکا و فرماندهانی که در تانک‌هایشان در خاک عراق حضور دارند قابل مشاهده است.
در آینده، این فرماندهان می‌توانند در داخل ارتش عراق یا پلیس این کشور با استفاده از این اطلاعات، نیروهای عراقی را به سمت هدف هدایت کنند. لازم نیست این فرماندهان لزوماً در عراق باشند. آنها می‌توانند در لاس‌وگاس، در کازینو یا رستوران و یا در استخر باشند و با استفاده از این فناوری، همزمان در عراق هم مشغول جنگ باشند. هواپیماهای بدون سرنشین جدید که در سال‌های آینده قرار است در بلد مستقر شوند، بزرگتر و بهتر هستند. قدرت آتشباری این هواپیماها بیشتر است و بمب بیشتری حمل می‌کنند. راه‌های ویژه و جدیدی هم برای این هواپیماها در حال ساخت است. این هواپیماها طوری طراحی شده که اسکادران باری 130ـC را کمک و همراهی کنند. این اسکادران در ماه ژانویه از کویت وارد عراق شده تا نقل و انتقال تدارکات ارتش را آسان کنند.
پایگاه هوایی بلد که هر ماه 27500 هواپیما از آن عبور می‌کند، بعد از فرودگاه «هیت‌رو» لندن دومین فرودگاه پرترافیک دنیاست. ژنرال «فرانک گورنگ» فرمانده واحد 332 نیروی هوایی مشغول بازسازی این پایگاه و سازگار کردن آن با شرایط ارتش آمریکاست. ساختار مربوط به دوران حکومت صدام در این فرودگاه مناسب و استاندارد الف‌ـ16ها و 130ـCهای آمریکایی و دیگر هواپیماهایی که در این پایگاه رفت و آمد دارند نیست.
هیچ‌کدام از رفت و آمدهای این پایگاه مربوط به هواپیماهای عراق نیست. از نیروی هوایی عراق فقط سه خدمه ترابری در این فرودگاه حضور دارد. «گورنگ» می‌گوید: می‌توان گفت که «بلد» برای مدت طولانی همین‌‌گونه باقی می‌ماند. او می‌گوید: «حاکمیت» برای یک کشور به معنای توانایی کنترل فضای هوایی آن است. ما تا مدت‌ها به عراقی‌ها کمک می‌کنیم تا این مشکل را حل کنند.
برای دریافتن این که برنامه‌های دراز‌مدت آمریکا برای عراق چه خواهد بود، باید به تحولات در بلد نگاهی انداخت. بلد در منطقه‌ای روستایی و بدون سکنه در 69 کیلومتری شمال بغداد واقع است. این شهر کوچک پر از هزاران تریلی و وسیله نقلیه سنگین، یکی از ابرپایگاه‌هایی است که پنتاگون تصمیم دارد نیروهای خود را در آن تقویت کند و با عقب کشیدن نیروهایش از خطوط مقدم جنگ عراق، این نیروها را در این پایگاه مستقر کند. این تغییر و تحولات بخشی از برنامه دونالد رامسفلد وزیر دفاع است برای محدود‌ کردن و متمرکز نمودن نیروهای زمینی آمریکا در عراق تا پایان سال 2006. برنامه‌ریزان پنتاگون امیدوارند که عقب‌نشینی نسبی و نیمه‌تمام باعث فروکش کردن مخالفت‌ها با این جنگ در داخل آمریکا شود.
اما پایگاه عظیمی که در بلد در حال ساخت است نشان نمی‌دهد که آمریکا در حال عقب‌نشینی از عراق است؛ بلکه برعکس این پایگاه نشانه تصمیم پنتاگون برای حضور در عراق برای مدتی طولانی و دست‌کم یک دهه یا بیشتر است. مسایل مربوط به حاکمیت و تمامیت ارضی باید در چارچوب توافق‌های دوجانبه و حقوقی مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
در ماه‌های اخیر درگیری‌های قومی و مذهبی در عراق بیشتر شده و به حدی رسیده است که درگیری‌ها و حملات ضد‌ آمریکایی را تحت‌الشعاع خود داده است. آمریکایی‌ها در توجیه حضور خود در عراق به این درگیری‌ها اشاره می‌کنند.
شواهد دیگری هم وجود دارد حاکی از ‌این ‌که آمریکا برنامه دراز‌مدتی برای حضور در عراق دارد. سفارتخانه 592 میلیون دلاری جدید آمریکا که در قلب بغداد و در منطقه بین‌المللی آن در حال ساخت است، بزرگترین سفارتخانه این کشور در دنیاست. ژنرال «چاک ویلیامز» رئیس دفتر ساختمان‌های خارجی وزارت‌خانه آمریکا اخیراً در گفت‌وگویی با نیوزویک، ساختمان سفارت آمریکا در عراق را بزرگترین طرح در تاریخ وزارت خارجه آمریکا خواند. مقامات آمریکایی در دولت و کنگره می‌گویند برنامه‌ریزی‌های جدی یا حتی گفت‌وگویی درون بروکراسی امنیت ملی درباره عقب‌نشینی کامل از عراق صورت نگرفته است. در پنتاگون یکی از افسران اطلاعاتی مسئول تهیه تحلیل‌ها و به روز کردن آن در‌باره پیامدهای عقب‌نشینی آمریکا از عراق شده است. اما این کار یک مأموریت نیمه‌وقت است. به گفته منابع پنتاگون و همان‌طور که خود جورج بوش گفته است، شمار ‌نهایی و دقیق نیروهای آمریکایی در عراق را رئیس‌جمهورهای بعدی و دولت‌های آینده این کشور مشخص می‌کنند.
روند امور در ابر پایگاه‌های آمریکا در عراق، آرام‌تر و آسان‌تر از نقاط دیگر این کشور است. از ماه ژانویه که نقل و انتقالات درون پایگاه بلد بیشتر شده است هیچ‌کس در این پایگاه آسیبی ندیده است. در مقایسه با شرایط خطرناک سربازان آمریکایی در 75 پایگاه کوچک آمریکا در عراق، بلد شرایط بسیار بهتری دارد. سالن کنفرانس جدیدی در این پایگاه در حال ساخت است و یک کافی‌شاپ، زمین گلف و سالن نمایش فیلم، این پایگاه را به کلی از دیگر پایگاه‌های نظامی آمریکا متفاوت کرده است. از دوران عدی حسین پسر صدام که از این منطقه برای تمرین تیم‌های المپیک و ورزشی عراق استفاده می‌کرد، دو استخر رو‌ باز و بسته در این پایگاه باقی‌مانده است.
مقامات آمریکایی همواره و به طور مرتب خبر تصمیم پنتاگون برای استقرار پایگاههای دائمی را تکذیب می‌کنند. سرهنگ «بری جانسون» سخنگوی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا در بغداد اخیراً گفته است، عامل مهم برنامه‌ریزی در استراتژی تأسیس پایگاه ما این است که بعد از پایان کامل عملیات آزادی عراق هیچ پایگاهی در این کشور باقی نماند. به گفته او آنچه اکنون در عراق وجود دارد پایگاههایی برای مقابله با نا‌آرامی‌هاست که عملیات آمریکایی‌ها در عراق را به نوعی پوشش دهند. این تدارک و پوشش به طور موقت و تا وقتی ادامه خواهد داشت که عملیات آزادی عراق پایان یابد. اما به گفته دفتر برنامه‌ریزی و پژوهش کنگره، دولت بوش خواستار بیش از 1/1 میلیارد دلار بودجه بیشتر برای ساخت و سازهای نظامی جدید در عراق شده است. این رقم دو برابر کل بودجه نظامی آمریکا در کویت، قطر و امارات است. از این مقدار بودجه درخواستی سهم زیادی معادل 231 میلیون دلار آن به پایگاه بلد اختصاص می‌یابد. از نظر فنی، سرهنگ جانسون ممکن است درباره برنامه‌های درازمدت پنتاگون حقیقت گفته باشد، اما این را هم نباید فراموش کرد که دولت آمریکا حتی برای حضور نظامی نیم‌قرنی خود پایگاه نظامی دائمی ایجاد نکرده است.
در کره جایی که دهها هزار سرباز آمریکایی 55 سال است که بعد از جنگ در این کشور مستقر هستند، تازه این روزها نیروهای آمریکایی مشغول جابه‌جا شدن از تأسیسات موقت خود هستند. یک مقام کاخ سفید چندی پیش در پاسخ به خبرنگاران درباره برنامه‌های دراز‌مدت آمریکا، مقایسه‌ای با آسیا و آلمان را مطرح کرد. این مقام آمریکایی گفت: در هر درگیری که آمریکا اخیراً در آن حضور داشته، به غیر از جنگ ویتنام، نیروهای آمریکایی در آن کشور باقی مانده‌اند.
طرح‌های واشنگتن در بلد بخشی از برنامه‌های بزرگتر رامسفلد برای تغییر ساختار نیروهای آمریکایی در خارج است. در چارچوب این برنامه‌ها پایگاههای بزرگ دوران جنگ سرد با دهها هزار نیروی مستقر در آن دیگر جایی ندارد. به جای آن قرار است واحدهایی آماده از نیروهای ویژه با تجهیزات لازم مستقر شوند که هر وقت نیاز باشد مورد استفاده قرار گیرند. بلد با شرایط جغرافیایی ویژه‌ای که دارد آزمون مناسبی است برای این تغییرات. استقرار هواپیماهای بدون سرنشین در بلد که از آمریکا هدایت و خلبانی می‌شوند، نمونه کامل یک نیروی ویژه است.
پرسشی که اکنون وجود دارد این است که آیا حضور کاهش یافته اما طولانی‌مدت آمریکا در عراق می‌تواند مؤثر باشد؟ کارشناسان مقابله با ناآرامی‌ها می‌گویند با درگیری‌های قومی و ناآرامی‌ها نمی‌توان از آسمان مبارزه کرد. افسران نیروی هوایی آمریکا در بلد می‌گویند این موضوع را اکنون دریافته‌اند. به همین دلیل اف‌ـ16‌ها در عراق به جای بمباران کردن، امروز از ارتفاع 15 هزار فوتی با استفاده از فناوری پیشرفته هدف‌گیری در روز شب کار پلیسی انجام می‌دهند. «پیت گرستن» فرمانده اسکادران اف‌ـ16‌ها می‌گوید، از ماه ژانویه این اسکادران مشغول جمع‌آوری و ارائه اطلاعات به ارتش و نیروی پلیس بوده و به جای بمباران هدف‌ها، آنها را شناسایی و پیگیری کرده است. این فرمانده نیروی هوایی می‌گوید: «به ما گفته شده که اکنون دیگر زمان نابود کردن و بمباران نیست بلکه باید بازسازی شروع شود.»
اخیراً کنت پولاک از تحلیل‌گران معتبر امور خاورمیانه در شورای روابط خارجی آمریکا در گزارشی با عنوان استراتژی جدید آمریکا در عراق توصیه‌هایی را در این مورد مطرح کرده است. او در این گزارش با اشاره به این که بازسازی عراق با شکست روبه‌‌رو نشده آورده است، دولت بوش هنوز استراتژی که به موفقیت منجر نشود نداشته است و پیشرفتی که تاکنون صورت گرفته برای دستیابی به راه‌حل بادوام برای مشکلات عراق کافی نیست. به اعتقاد پولاک بسیاری از تحولات مثبت موقتی و مصنوعی بوده‌اند و مشکلات بیشتری به دنبال داشته‌اند. سیاست آمریکا در عراق بر مشکلات نادرست و راه‌حل‌های نادرست‌تر استوار بوده است.
مهمترین خطای آمریکا به آوریل 2003 بازمی‌گردد که در خلأ امنیتی بعد از سقوط صدام در عراق آمریکا هیچ وقت این خلأ را پر نکرد و این خلأ به وقوع دو مشکل جداگانه اما تقریباً مرتبط با‌ هم منجر شد: ناآرامی‌ها در مناطق سنی‌نشین غرب عراق؛ دولت ورشکسته و نهاد دولتی و حکومتی آن فروپاشیده و نهادهای سیاسی و نظامی جدید و توانایی جایگزین آن نشد.
آمریکا منابع و انرژی زیادی به مقابله با ناآرامی‌ها اختصاص داد، اما استراتژی غلطی رابه کار برد. پولاک، خسارت ناشی از ناکامی در بازسازی دولت ورشکسته عراق را بیشتر از به کار بردن استراتژی نادرست دانسته و می‌گوید، تا وقتی آمریکا نتواند به عراقی‌ها در ایجاد نهادهای قدرتمند و جدید سیاسی و نظامی کمک کند حضور گسترده نظامی خارجی و کمک اقتصادی همچنان ضروری است.
زمان به سود آمریکا نیست. ناکامی در اجرای کامل طرح‌های بازسازی هر روز بیشتر عراقی‌ها را در برابر آمریکا قرار می‌دهد و آنها را به سمت فعالیت‌های نظامی و ناآرامی‌ها سوق می‌دهد. به همین‌ دلیل سال 2006 برای آمریکا در عراق سال بسیار حساسی است و در این سال یا برای همیشه موفق می‌شود و یا برای همیشه شکست می خورد. یا دولت جدید عراق با حمایت آمریکا شروع به حل مشکلات عراق می‌کند و یا با ادامه ناکامی‌های گذشته عراق را بیشتر از گذشته به سمت درگیری‌های نظامی سوق می‌دهد.
پولاک، امنیت را مهمترین عامل در پیشبرد فعالیت بازسازی در عراق می‌داند و معتقد است بدون وجود امنیت تضمین شده، بازسازی با شکست روبه‌رو می‌شود. اشکال بزرگ استراتژی نظامی آمریکا هم بی‌توجهی به همین تأمین امنیت است. پولاک به دولت بوش توصیه کرده که تأمین امنیت را به اولویت جدید خود در عراق تبدیل کند و حتی به آن بیشتر از پیگیری عوامل ناآرامی اهمیت دهد. به این‌ترتیب استراتژی نظامی آمریکا در عراق تغییر کرده و از مرحله تهاجمی به مرحله تدافعی تبدیل می‌شود. برای این کار باید فرماندهی متحد و یکپارچه‌ای که کاملاً در عملیات‌های نظامی و غیر‌نظامی حضور داشته باشد ایجاد شود. با تغییر استراتژی آمریکا، تاکتیک‌های آن هم تغییر می‌کند. ایجاد کارت‌های شناسایی ویژه برای شهروندان می‌تواند یکی از تاکتیک‌های جدید برای مقابله با ناآرامی‌ها باشد.
بحث درباره چگونگی حضور نیروهای آمریکایی در عراق در هفته‌های اخیر وارد مرحله تازه‌ای شده است. سناریوهای مختلفی در این باره مطرح و مورد بحث است که از جمله آن تغییر جهت استقرار نیروها در عراق و تبدیل این نیروها به نیروی واکنش سریع مستقر در کویت تا کشوری دیگر در همسایگی عراق است. به‌این‌ترتیب بدون این که ادامه حضور نیروهای آمریکایی در عراق واکنش‌های خشونت‌آمیز به دنبال داشته باشد، این نیروها می‌توانند در صورت لزوم به سرعت وارد عراق شده و عملیات لازم را انجام دهند و بعد خارج شوند.
استراتژیست‌های آمریکایی از طیف‌های مختلف در اظهارنظرات و نوشته‌های خود چنین پیشنهادی را مطرح و از آن حمایت کرده‌اند. به غیر از 140 هزار نیرویی که آمریکا در عراق دارد، ارتش آمریکا بیش از شش هزار نیرو هم در سراسر خاورمیانه مستقر کرده است: بیشترین تعداد این نیروها در بحرین دیده می‌شود و بعد قطر که میزبان پایگاه هوایی بزرگ آمریکا در منطقه است. در این پایگاه 415 نیروی آمریکایی حضور دارند.
با تشکیل دولت جدید در روزهای آینده در عراق وضعیت حضور نظامیان آمریکایی در سالهای آینده در این کشور به زودی مشخص می‌شود. اما آنچه شواهد نشان می‌دهد این است که آمریکایی‌ها آمده‌اند تا فعلاً در عراق بمانند.