رویکرد اقتصادی اسلامی

سیدمرتضی نبوی
ابلاغ سیاستهای کلی اصل 44 توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی به اول خرداد 1384 بازمی‌گردد. صاحب‌نظران ابلاغ این سیاستها را به مثابه آغاز تحول و انقلاب عظیم اقتصادی در ایران ارزیابی کردند.
دیروز مقام ‌رهبری طی سخنان روشنگرانه خود در جمع کارگزاران اقتصادی نظام، ضمن اعلام عدم ‌رضایت از اقدامات انجام گرفته ظرف 21 ماه گذشته خاطرنشان کردند: "این مشکل ناشی از بی‌توجهی مسئولان به نقش سیاستهای اصل 44 در ایجاد تحول‌ عظیم اقتصادی است".
هدف سخنان راهبردی 30 بهمن 1385 حضرت ‌آیت‌الله‌ خامنه‌ای ایجاد "درک مشترک" از سیاست‌های اصل 44 در بخش‌ها و دستگاه‌های مختلف کشور بود.
فرازهای مهم این درک مشترک را می‌توان این‌گونه دسته‌بندی کرد:
در رویکرد اقتصاد اسلامی، افزایش ثروت‌ ‌ملی و برقراری عدالت‌ اجتماعی دوپایه اساسی می‌باشد یعنی‌ "کارایی و عدالت" دو رکن اصلی و تفکیک‌ناپذیر اقتصاد اسلامی است.
هدف اصلی تقسیم‌بندی اقتصادی به بخش‌های‌ دولتی، ‌تعاونی و خصوصی در اصل 44 قانون اساسی "رشد و توسعه اقتصادی" کشور است و هر زمان این هدف اصلی باید مورد توجه باشد.
دستیابی به اهداف چشم‌انداز 20 ساله بدون اجرای سیاستهای کلی اصل 44 امکان‌پذیر نیست.
مقام معظم رهبری سخنان حکیمانه خود را به آیه 77 سوره قصص مستند کردند. در این آیه، خدای کریم چهار ویژگی برای تولید ثروت صحیح بیان می‌فرماید:
1ـ هدف اصلی برای تولید ثروت باید آباد کردن زندگی جاودانه آخرت باشد.
2 ـ نباید نصیب و بهره تولیدکننده ثروت برای زندگی و دنیای او فراموش شود.
3ـ نتایج تولید ثروت باید در قالب احساس به جامعه نیز برسد.
4ـ تولید ثروت نباید همراه با ایجاد فساد اقتصادی و فرهنگی و هر نوع دیگری از فساد شود.
پروفسور سعید طاهر، از گروه اقتصاد دانشگاه بین‌المللی اسلام‌آباد پاکستان چهار ویژگی بنیادی اقتصاد ‌اسلامی را این‌چنین بیان کرده ‌است:
1ـ تمرکز و توجه جدی به طبقه فقیر (که هیچ درآمدی ندارد). این پایه از معیار اسلامی تاکید بر توزیع همراه با کارآیی اقتصادی دارد.
2ـ عدل و عدالت در گسترده‌ترین نوع خود که شامل عدالت اقتصادی نیز می‌باشد.
3ـ محافظت در مقابل فحشا و منکر
4ـ احسان
این عناصر را می‌توان از راه کتاب و سنت کشف کرد. در دیدگاه ما وجود سه عنصر اول برای اسلامی شدن اقتصادی ضروری است.