بسیج سازندگی، مجری طرح‌های عمرانی

گروه اقتصادی، بهناز صادق‌پور: فرهاد رهبر رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی بار دیگر در میان محمد کردبچه مدیر کل دفتر اقتصاد کلان و فضل‌الله میرزاوند مدیر کل روابط عمومی و حوزه ریاست قرار گرفت تا در خصوص ویژگی‌های لایحه بودجه 85 با خبرنگاران سخن گوید و به سئوالات آنها پاسخ دهد. چند دقیقه بعد پاسوار مدیر کل دفتر تلفیق هم به مصاحبه‌شوندگان پیوست و علی طیب‌نیا معاون اقتصادی اواسط مصاحبه وارد شد. برخلاف سال‌های گذشته اما نکات و ویژگی‌های بودجه برای اولین بار از سوی رئیس سازمان مطرح نمی‌شد چه شب قبل وی با حضور در صدا و سیما بخش زیادی از مطالب را بیان کرده بود.
همچنین برخلاف سال‌های قبل رهبر پس از حدود یک ساعت و نیم در حالی که سئوالات بسیاری از خبرنگاران مطرح نشده بود مصاحبه را ترک کرد. رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سخنان خود را اینگونه شروع کرد: «امیدوارم این جلسه با خیر و برکت باشد. همان طور که به شما اطلاع دادند امروز بحث در مورد لایحه بوجه 85 است. کل لایحه و CD آن را گفتم به شما بدهند و قاعدتاً شما با آمادگی کامل آمده‌اید. آنچه را سئوال کنید در حد وسع خود پاسخ می‌گویم و اگر بلد نباشم می‌گویم دفعه بعد پاسخ می‌دهم.»
وی سپس وارد مباحث بودجه‌ای شد و بدون توضیح در خصوص ارقام مختصری در خصوص شعارهای اصلی بودجه 85 سخن گفت: ما شعاری دادیم در مورد بودجه عملیاتی که الان محقق شده و به طور ملموس قابل مشاهده است. تفاوت کجاست و اینکه شفاف‌سازی کجاست توضیح می‌دهم. در بودجه سال 85، 5 شعار و محور داریم که به آنها توجه شده است: اول به عملیاتی کردن عدالت اجتماعی از طریق توجه به مناطق محروم. دوم، تمرکز زدایی که با محور اول در ارتباط است.
سوم، توجه به اشتغال و تولید و صادرات به ویژه تولید از طریق صنایع کوچک و متوسط و سرمایه‌گذاری زودبازده که در بودجه 85، اساسی‌ترین محور است. چهارم، صرفه‌جویی و کاهش هزینه‌های جاری به قیمت ثابت و به ویژه صرفه‌جویی در مصرف انرژی و بالاخره شفاف‌سازی. اگر مروری کنید بر تدوین و تنظیم بودجه سالانه به خوبی می‌توانید شاهد کار تیمی باشید که اگر الگوی کار تیمی به عرصه‌های کشور تسری یابد، گام بزرگی برداشته شده است.
مصرف بیشتر ارز نسبت به سال قبل
نخستین سئوال از فرهاد رهبر در خصوص نفت 40 دلاری و میزان برداشت از حساب ذخیره بود. شرق پرسید، ما به ازای 19 دلار بودجه 84 در بودجه 85 چقدر است و چگونه قیمت نفت 40 دلار در نظر گرفته شد؟ سئوال دوم شرق هم در خصوص وعده رئیس‌جمهور به کمیسیون برنامه و بودجه در خصوص اختصاص 80 درصد بودجه به تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بود که در بودجه عملاً به 35 درصد رسیده است. رهبر پاسخ داد: «مهم نیست قیمت نفت چقدر است. اصلاً لازم نیست ذکر کنیم قیمت نفت در بودجه یک دلار است یا صد دلار. ولی برای محاسبات حدود 40 دلار را در نظر گرفتیم. این قیمت محاسباتی نفت است. چرا از 40 دلار بالاتر نرفته یا پایین‌تر نیامده؟
سال گذشته در زمان تنظیم بودجه عملکرد قیمت نفت در بودجه 83، 35 دلار بود و مبنا برای سال 84، 28 دلار شد. در 9 ماهه سال 84، عملکرد بالای 50 دلار است، عملکرد 20 ماهه گذشته بالای 45 یا حدود 45 دلار است. ضمن آنکه اگر بازار نفت را تجزیه و تحلیل کنیم در ناحیه عرضه هیچ گونه تغییر در ریسک یا عدم اطمینان عرضه رخ نداده است. نه به لحاظ فیزیکی و نه سیاسی تغییری صورت نگرفته است. از ناحیه تقاضا هم تغییر و تحول جدی برای کاهش تقاضا نشده است. تنظیم قیمت بر مبنای عملکرد 9 ماهه و میانگین وزنی بالای 45 دلار است.
پیش‌بینی عملکرد 84 به ما نشان داد 9/34 میلیارد دلار ارز مصرف می‌کنیم. در بودجه 85 توجه کردیم به موضوع اشتغال و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای. میزان مصرف ارز هم در سال 85 با لایحه فعلی به 5/36 میلیارد دلار می‌رسد. از این رقم بیش از 22 میلیارد دلار صرف امور عمرانی می‌شود. یعنی طی برنامه‌ای ذخایر زیرزمینی را به دارایی مولد تبدیل می‌کنیم.» شرق مجدداً پرسید، از 40 دلار چه مقدار برداشت از حساب ذخیره ارزی است و رهبر پاسخ داد: «همه‌اش می‌رود حساب ذخیره، طبق قانون برنامه و جداول 8 و 4 عمل می‌کنیم و از ارقام آن عدول نمی‌کنیم.»
اعلام عملکرد 9 ماهه نفت در سال 84 و مقایسه آن با سال قبل اما بیانگر ارقام جالبی است. در نخستین سال دولت جدید میزان مصرف ارزی نسبت به سال قبل ـ تنها در 9 ماه نخست ـ 13 میلیارد و 140 میلیون دلار بیشتر بوده که قطعاً در پایان سال بیشتر می‌شود.
قیمت بنزین فعلاً تعیین نمی‌شود
سئوال دوم را خبرنگار حیات نو پرسید پرسش حیات نو در خصوص مفهوم عدالت و ادامه تثبیت قیمت‌ها در لایحه 85 بود. رهبر گفت: «مفهوم عدالت بحث گسترده‌ای است. دفعه قبل کسی سئوال کرد، گفتم در بودجه سالانه یا برنامه عدم تعادل‌هایی داریم که باید به تعادل برسد. اینها مشتمل بر عدم تعادل در بودجه منطقه‌ای، بخشی و توزیع درآمدها هستند. عدالت مفهوم گسترده‌ای است. به زودی سمیناری برای باز کردن مفهوم عدالت می‌گذاریم.»
وی در خصوص تثبیت قیمت‌ها هم گفت: «در مورد قیمت بنزین هیچ تضمینی نمی‌گیریم مگر زمانی که مشکلات حمل و نقل عمومی برطرف شود. آماده‌ای بر مبنای قیمت تمام شده و محاسباتی، قیمت‌ها را تعدیل کنیم. من یک جلسه زمان می‌خواهم که قیمت هر کیلووات برق را تشریح کنم که چرا 15 تومان و چرا 33 یا 90 تومان نه. برنامه داریم که قیمت نفت پلکانی شود.
یعنی کم مصرف‌ها، قیمت کمتر بپردازند، مصارف متوسط با قیمت متوسط محاسبه شود و پرمصرف‌ها قیمت‌های تصاعدی بپردازند. ما درآمدی نگاه نکردیم. سعی کردیم مدیریت تقاضا داشته باشیم. ما در تولید برق سرمایه‌گذاری کردیم اما در مدیریت مصرف نه. در بودجه 85 به قیمت‌هایی رسیدیم که دستگاه‌ها آن را پذیرفتند و در شورای اقتصاد طرح می‌شود.»
هزینه تولید میعانات گازی صفر است
خبرگزاری فارس پرسید درخصوص ناهمخوانی برخی اعداد مربوط به شرکت ملی نفت و نبودن میزان هزینه تولید میعانات گازی توضیح دهید. توضیح رئیس سازمان این بود که «طبق تبصره 11 شرکت ملی نفت 6 درصد از کل ارزش افزوده تولید نفت را به خود اختصاص می‌دهد که با توجه به ارزش افزوده، ابهام برطرف می‌شود. یعنی محاسبه مربوط به صادرات نیست بلکه مبنا 4 میلیون بشکه است. در مورد هزینه تولید هم هزینه تولید گاز محاسبه شده اما از آنجا که هزینه تولید میعانات گازی بسیار ناچیز و نزدیک به صفر است عدد آن در بودجه نیامده است.
بودجه 70 درصدی شرکت‌های دولتی
سئوال همشهری درخصوص نسبت بودجه به تولید ناخالص داخلی و نسبت بودجه شرکت‌های دولتی نسبت به کل بودجه بود و اینکه اگر 40 درصد از سود شرکت‌های دولتی به خزانه برود، انگیزه شرکت‌های دولتی برای سودآوری چیست؟ پاس ارقام اول به کردبچه سپرده شد. مدیرکل دفتر اقتصاد کلان بودجه شرکت‌های دولتی به بودجه کل را در سال 84، 2/72 درصد و در لایحه بودجه سال 85، 8/70 درصد عنوان کرد. اما ارقام مربوط به نسبت بودجه به GDP به آینده موکول شد.
رهبر هم در پاسخ گفت: «عدد و رقم به خاطر نیست. سیاست دولت در مورد شرکت‌های دولتی، کوچک‌سازی است. شرکت‌های دولتی موجودات زنده هستند که در درون خود ماهیت رشد دارند. در بودجه 85 تدبیر کردیم که 40 درصد سهم دولت از سود شرکت‌های دولتی را تا 90 درصد صرف پرداخت یارانه سرمایه‌گذاری به بخش خصوصی کنیم. یعنی با استفاده از این محل، نرخ سود برای سرمایه‌گذاری‌ها زود بازده،‌ کم می‌شود.»
عیدی غدیر 30 هزار تومان
واحد مرکزی خبر میزان عیدی غدیر را پرسید و پاسخ گرفت: «مبالغ مربوط به عیدی دستگاه‌ها در فصل 6 است. پیش‌بینی شده مبالغی بابت عیدی پرداخت شود که از محل اعتبارات فصل 6 و حدود 25 تا 30 هزار تومان خواهد بود. یعنی دستگاه‌ها موظف هستند از محل تعیین شده عیدی غدیر را بپردازند. برای دستگاه‌هایی که با کسری بودجه مواجه هستند هم با تصویب متمم بودجه، منابع تامین می‌شود.
تورم سال آینده 5/13 درصد
خبرنگار کیهان پیش از پرسیدن سئوال دو گلایه خود از رئیس سازمان را مطرح کرد. اول اینکه چرا رئیس سازمان پیش از برگزاری مصاحبه مطبوعاتی در نشست تلویزیونی، مشخصات بودجه را اعلام کرده و دیگر اینکه چرا مدیران سازمان با خبرنگاران غیر از برخی افراد خاصی با بقیه بیگانه بودند. رئیس سازمان در مورد گلایه کیهان توضیح داد: «با خبرنگار برنامه قرار گذاشتم در مورد بودجه‌ریزی عملیاتی صحبت کند اما وقتی در مورد بودجه سئوال کرد نمی‌توانستم پاسخ ندهم. اگر می‌گفتم نمی دانم شما تیتر می‌کردید که رهبر گفته نمی‌دانم. من در مقابل عمل انجام شده قرار گرفتم و عذر می‌خواهم.
سپس نظر خود را در مورد مصاحبه مدیران اقتصادی با خبرنگاران مطرح کرد و گفت: «هر چقدر مسئولان اقتصادی کمتر حرف بزنند به نفع ملت است. برای اینکه اگر حرف‌های ما حساب شده نباشد یا تناقضی از عرایض ما استخراج شود، روی بورس، ارز و اقتصاد اثر می‌گذارد. عقل می‌گوید کم گو و گزیده گو. این استراتژی ما است. در زمان تنظیم بودجه هنوز کار کارشناسی کامل نبود و احتمال خطا وجود داشت.» به این ترتیب طبق گفته فرهاد رهبر عذر ارتباط محدود مدیران سازمان با خبرنگاران برطرف شده است.
سئوال کیهان هم در خصوص تورم سال آینده بود و رئیس سازمان جواب داد: «اساس هزینه دولتی آثار تورمی دارد. بودجه عمومی سال 85 نسبت به پیش‌بینی عملکرد سال 84، 1/20 درصد رشد کرده است. از این 20 درصد، 3/10 درصد رشد هزینه جاری است. در واقع به قیمت ثابت هزینه جاری کاهش یافته است. بودجه عمرانی هم نسبت به پیش‌بینی عملکرد سال 84، 2/74 درصد رشد کرده است در سال 85 پرداخت بدهی دولت به سیستم بانکی را شروع می‌کنیم که خود به تعدیل پایه پولی و کاهش تورم منجر می‌شود.
بدهی دولت به بانک‌های تجاری و تخصصی 480 میلیارد تومان و بدهی به بانک مرکزی حدود هزار میلیارد تومان است. یعنی مجموعاً 1500 میلیارد تومان. در بودجه سال 85 حرکت دیگری هم شده که تحریک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی از طریق یارانه سود تسهیلات است. طرح‌های زود بازده حدود 5 درصد یارانه تسهیلات می‌گیرند. سال 84 تورم 14 درصد بود که برای سال 85 پیش‌بینی ما تورم 5/13 درصدی است. رشد نقدینگی هم احتمالاً از 30 درصد فعلی در سال 85 به 29 درصد کاهش می‌یابد.»
سئوال بعدی کیهان در مورد سپردن درآمد ارزی به بانک‌های خارجی بود که رهبر از آن اظهار بی‌اطلاعی کرد: «فروش نفت مکانیسم دارد. سپرده‌گذاری هم در بانک مورد تایید بانک مرکزی صورت می‌گیرد. این سئوال را از آقای شیبانی بپرسید. من این عددها را بلد نیستم.»
تراز تجاری منفی 13 هزار میلیارد تومان
خبرنگار اطلاعات نسبت مالیات به GDP را پرسید و توضیحاتی درخصوص نفت 40 دلاری خواست. فرهاد رهبر نسبت مالیات به GDP را 3/8 درصد عنوان کرد که بعد از انقلاب بی‌سابقه است. «درآمد مالیاتی به GDP در سال 1383، 5/7 درصد بود که امسال به 5/8 درصد رسیده است. اگر منابع درآمدی نفت و مالیات تحقق نیابد بعد امکان پوشاندن کسر بودجه را داریم. از مجلس اجازه می‌گیریم و منابع را به شیوه صحیح مصرف می‌کنیم. در واقع از طریق اولویت تخصیص‌ها، بودجه را تعدیل می‌کنیم.» رهبر رقم تراز عملیاتی بودجه را هم منفی 13 هزار و 900 میلیارد تومان اعلام کرد و وعده داد که 5 ساله تراز را مثبت می‌کنیم. این در حالی است که در سال جاری وابستگی بودجه به نفت بیشتر شده است.
تعامل با اقتصاد جهانی یعنی صادرات
خبرنگار دنیای اقتصاد هم از پایبندی دولت به برنامه چهارم پرسید و اینک در تنظیم بودجه برخی مواد برنامه رعایت نشده. معاون رئیس‌جمهور صراحتاً پاسخ داد که «دولت متعهد به اجرای قوانین مصوب مجلس است. عملیاتی شدن بودجه‌ریزی هم طبق احکام 138 و 144 برنامه صورت گرفته و به ماده 106 توجه جدی شده است.»
وی خواستار بیان مصادیق رعایت نشدن مواد برنامه شد و وقتی تعامل با اقتصاد جهانی را به عنوان جواب شنید، توضیح داد: «تعامل با اقتصاد جهانی یعنی صادرات. ارتباط با اقتصاد جهانی و صادرات برنامه جدی دولت است. توجه ما به تولید به افزایش صادرات هم منجر می‌شود. در بودجه 85 اعتبار جایزه صادراتی 76 درصد رشد کرده است. 150 میلیارد تومان اعتبار برای جوایز صادراتی پیش‌بینی شده است. سرمایه صندوق ضمانت صادرات هم 100 درصد رشد کرده است. دولت در بانک‌های صنعت و معدن و توسعه صادرات هم 3 میلیارد دلار از محل حساب ذخیره ارزی، سپرده‌گذاری می‌کند. اینها یعنی تعامل با اقتصاد جهانی.»
رشد نرخ موثر بر تعرفه واردات
سوال شبکه خبر رشد نرخ موثر بر تعرفه واردات بود که به 7/13 درصد رسیده و نسبت به سال قبل 5/2 درصد رشد کرده است. رهبر دلیل این امر را شرایط تعرفه‌ای WTO عنوان کرد: «صحبت از کاهش تعرفه برای عضویت در WTO، برای کشورهایی که تعرفه آنها بالا است و در اجلاس اخیر WTO که دکتر طیب‌نیا حضور داشت، اکثر کشورها می‌گفتند نرخ تعرفه ایران مشکل ندارد و خیلی پائین است. ما نرخ تورم را بالا بردیم که بعد در مذاکره و چانه‌زنی آن را پائین بیاوریم. اگر این کار را نکنیم در مذاکرات پیوستن به WTO، نرخ تعرفه ما به صفر می‌رسد. تعامل ایران با اقتصاد جهانی در حدی است که باید باشد و برای گسترش آن برنامه داریم.»
اعتبار دو نیروگاه اتمی
خبرگزاری فرانسه هم از اعتبار دو نیروگاه اتمی پرسید. که پاسخ آن اعتبار 1940 میلیارد ریالی بود و پس از او خبرنگار جهان اقتصاد، محل تاسیس بودجه سفرهای استانی را پرسید که پاسخ مبسوط فرهاد رهبر را به دنبال داشت: «دو هفته قبل از سفر استانی، تیم‌های متعدد تشکیل و بین وزرا تقسیم کار می‌شود. در حین سفر وزرا به نقاط مختلف مراجعه می‌کنند و مشکلات را از نزدیک می‌بینند.
دو تصمیم مهم در پروژه‌ها هست، حل مشکلات و پروژه‌های عمرانی. از کمک‌های فنی و اعتباری برای کمک به بخش خصوصی استفاده می‌کنیم 150 میلیارد تومان هم برای یارانه سود تسهیلات در نظر گرفتیم. حضور ما در استان محروم یعنی عدالت. یعنی توجه ویژه به مناطق عقب‌مانده. متوسط پروژه‌هایی که مردم متقاضی هستند و ما تصویب کردیم، 30 میلیارد تومان است که در برخی موارد مثل قم 16 میلیارد تومان بود. یعنی مجموعاً برای 9 استانی که تا پایان سال می‌رویم 270 میلیارد تومان.»
بسیج سازندگی مجری طرح‌های عمرانی
سئوال روزنامه ایران در خصوص بند «ط» تبصره 9 بود که براساس آن سازمان بسیج سازندگی نیروی مقاومت بسیج و رده‌های تابعه به عنوان مجری طرح های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای محسوب می‌شود.» رهبر برای پاسخ دادن به این سئوال به عقب‌تر برگشت و اینک بسی وظایف متعددی بر عهده گرفته که از ابتکارات امام در تشکیل بسیج همین ماهیت است. از جمله کارهای بسیج که خوب اطلاع‌رسانی نشده، ساخت مدرسه، خانه بهداشت و پروژه‌های عمرانی است که برای شرکت‌ها انجام می‌دهد. قیمت فعالیت‌هایی که توسط بسیج انجام شده هم مقرون به صرفه است.
در مناطقی که مشکل امنیت داریم یا بخش خصوصی نمی‌آید هم بسی وارد پروژه‌ها می‌شود. پیش از این مشکل بود که دستگاه‌ها نمی‌توانستند بسیج را به عنوان مجری انتخاب کنند. این بند در بودجه آمده تا نیروی مقاومت بسیج هم بتواند مجری باشد. قیمت پروژه‌هایی که بسیج می‌سازد، کمتر از سایر پروژه‌ها است.» وی برخی ارقام کلان کشور را نیز ذکر کرد: «رشد سرمایه‌گذاری از 8/7 به 5/9 درصد می‌رسد. رشد اقتصادی از 8/5 درصد امسال به 5/6 درصد می‌رسد و مهار تورم هم صورت می‌گیرد. بهبود نسبت درآمد دهک بالا به پایین هم از 3/15 به 5/14 درصد در بودجه 85 می‌رسد.»
تخصیص 80 درصدی بودجه عمرانی
با رفتن فرهاد رهبر از جمع خبرنگاران، علی طیب‌نیا معاون اقتصادی سازمان در میان خبرنگاران ماند و به طور غیررسمی به برخی سئوالات پاسخ گفت. از جمله این موارد درصد تخصیصی بودجه‌های عمرانی بود. طیب‌نیا از تخصیص بالای 80 درصد بودجه عمرانی در سال 84 خبر داد و اظهار امیدواری کرد این درصد در سال 85 به بیش از 90 درصد برسد. تخصیص بالای بودجه عمرانی در سال 84 محصول دولت قبلی است که بودجه عمرانی را به حساب ذخیره ارزی وابسته کردند و همین رویکرد در سال 85 پس گرفته می‌شود.
همچنین طیب‌نیا از تنفیذ دو وزیر بازرگانی و صنایع و معادن در هیات امنای حساب ذخیره ارزی خبر داد: «تاکنون با ترکیب جدید یک جلسه هیات اما تشکیل شده است. البته این دو وزیر تنفیذ شده‌اند و امکان دارد رئیس‌جمهور دو وزیر دیگر را معرفی کند.» وی در خصوص هدفمند کردن یارانه‌ها هم گفت: «30 درصد از یارانه‌ها روی خانواده‌های محروم متمرکز می‌شود.»