آیا اروپا قادر به ساختن یک اوباما هست؟

در بطن وجد و سرور اروپایى ها براى پیروزى باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهورى ۲۰۰۸ آمریکا سرآغاز یک بازاندیشى را مى توان مشاهده کرد؛ بازاندیشى که مشکلات خود اروپایى ها در برابر مسایل نژادى و بحث وحدت نژادى را مورد کنکاش قرار مى دهد. اکنون بسیارى از اروپایى ها از خود پرسش مى کنند که براستى آیا مى توان یک روز شاهد روى کار آمدن اوبامایى فرانسوى، بریتانیایى، آلمانى یا ایتالیایى بود؟ و البته پر واضح است که به این زودیها چنین رهبرى در اروپا بر مسند قدرت تکیه نخواهد زد. به گزارش ایسنا، روزنامه اینترنشنال هرالد تریبیون در گزارشى تحت عنوان «آیا اروپا قادر به ساختن یک اوباما است؟» آورده است: با در نظر گرفتن کلیه تفاوت هاى تاریخى و فرهنگى میان اروپا و آمریکا، مقایسه این دو قاره به لحاظ متغیر نژادى کار پر مخاطره و دشوارى است؛ اما مساله نژاد همواره یکى از دلایلى بوده که اروپایى ها حتى زمانى که شاهد ظهور مشکلاتى از این قبیل بودند باز هم در این زمینه خود را برتر از ایالات متحده مى دانستند. آن روز ها را به خاطر بیاورید که سیاهپوستان آمریکایى مشهورى چون ژوزفین بیکر و جیمز بالدوین در کشور فرانسه به آرامش قلبى دست یافته بودند.
دبیر سابق بلاگ «باندى»- وبلاگى که به دنبال بروز اغتشاشات سیاهپوستان در سال ۲۰۰۵ در حومه پاریس راه اندازى شد- مى گوید: آنان (اروپایى ها) همیشه مى گفتند آیا تصور مى کنید که روابط نژادى در فرانسه وضعیت بدى دارد؟ اگر واقعا اینگونه تصور مى کنید به اوضاع سیاهپوستها در آمریکا نگاهى بیندازید. وى معتقد است: اما این استدلال دیگر هیچ دوامى ندارد. نادیا عزیزى پرستار ۳۱ ساله الجزایرى الاصل که بزرگ شده فرانسه است، مى گوید: به زعم بسیارى از مهاجران ساکن اروپا، پیروزى باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهورى آمریکا انقلابى کوچک است در جهت ایجاد رفتار بهتر با گروه ها و نژاد هاى اقلیت در کشورهاى جهان. اوضاع دیگر هرگز به مانند گذشته نخواهد بود. چرین خواهر ۲۹ ساله نادیا عزیزى که یک مهندس کامپیوتر است نیز مى گوید: اوباما حقیقتا مظهر تحقق رویاى آمریکایى است؛ رویایى که اینچنین مى گوید اگر تلاش کنى موفق خواهى شد. وى تصریح کرد: موفقیت اوباما به منزله گشوده شدن دریچه امید به روى جهانیان بود. اما این دو خواهر نسبت به واقعیات موجود در فرانسه- کشورى که اقلیت ها در آن نقش سیاسى محدودى ایفا مى کنند- چندان خوشبین نیستند؛ مضافا بر اینکه در مجمع ملى فرانسه تنها یک نماینده سیاهپوست موفق به تصاحب کرسى شده است. اما آیا پیروزى اوباما باعث ایجاد یک نوع خودنگرى و بازاندیشى نزد گروه هاى اکثریت در فرانسه شده است. نادیا پاسخ مى دهد «بله. خیلى ها مى گویند چه پیروزى بزرگى. آرى او سیاهپوست است اما در کنه قضیه تفاوتى را مشاهده نمى کنید. مردم یک چیز مى گویند و اعتقادشان چیز دیگرى است». نادیا در ادامه مى گوید، در تمامى مشاغلى که داشته همواره از او درخواست کار بیشتر شده چون که یک مهاجر است. او مى گوید: ما همواره باید خود را اثبات کنیم. استیون ارلانگو نویسنده این گزارش در ادامه مى نویسد: در پایین دست حومه پاریس، فاتو دیویو ۳۴ ساله متولد سنگال که به لباس هاى دست دوم مغازه هاى کنار خیابان نگاه مى کند، مى گوید: پیروزى اوباما شاید موجب آن شود که فرانسوى ها براى سیاهپوستان کمى احترام قایل شوند. ناتو بر این باور است که نژادپرستى در عمق جامعه فرانسه ریشه دوانده است؛ جامعه اى که تصور مى کند سیاهپوست ها همگى بى سوادند و جز نظافت کردن کار دیگرى از دستشان بر نمى آید. هرالد تریبیون مى نویسند: سناتور باراک اوباما حتى در ایالات متحده که پیشینه تاریخى پر فراز و نشیبى از مشکلات نژادى مربوط به دوران جنگ سرخپوست ها و دوران برده دارى را یدک مى کشد شخصیتى استثنایى به شمار مى آید. بسیارى از کشورهاى اروپایى تا قبل از اتمام دوره استعمارگرى نسبتا تک نژادى بودند؛ به طور مثال بریتانیا تا اواسط قرن بیستم عمدتا داراى جمعیت یکدست سفید پوست و عارى از یک طبقه متوسط سیاهپوست بود. در حالى که مهاجران فرانسوى تقریبا تمامى شان از کشورهاى سابقا تحت استعمار فرانسه نظیر الجزایر، مراکش، تونس و یا کشورهاى آفریقایى نظیر سنگال و مالى و ساحل عاج بودند. ایالات متحده و اروپا هر دو به لحاظ میزان نمایش سیاسى اقلیت هایشان عقب مانده به نظر مى رسند هر چند که پیروزى اوباما عمق عقب ماندگى اروپا را در این زمینه بیش از پیش نمایان کرده است. باراک اوباما تنها سیاهپوست حال حاضر در مجلس سناى آمریکا بود (وى روز یکشنبه از این پست استعفا کرد) و چنانچه یک آمریکایى آفریقایى تبار جایگزین وى نشود، سنا از داشتن حتى یک سناتور سیاهپوست محروم خواهد بود. این در حالى است که مجلس نمایندگان آمریکا داراى ۳۹ نماینده سیاه پوست است، یعنى به عبارتى ۱۹ درصد کرسى هاى مجلس نمایندگان را سیاهپوست ها تشکیل مى دهند.
سیاهپوستان به طور کلى ۱۳درصد جمعیت آمریکا را شامل مى شوند؛ اما راما یاده وزیر سنگالى الاصل حقوق بشر فرانسه به رغم انتصاب سه وزیر سیاهپوست و مسلمان توسط نیکولا سارکوزى در کابینه دولت فرانسه، خود را یک مورد استثنایى ناراحت کننده تصور مى کند. خانم راما یاده در خصوص استقبال نخبگان سیاسى از روى کار آمدن اوباما مى گوید: این شور و شعفى که فرانسوى ها نسبت به اوباما در آنسوى مرزهاى کشورشان نشان مى دهند نسبت به اقلیت کشور خودشان ندارند. در ادامه این گزارش آمده است: هرو مورن وزیر دفاع فرانسه، پیروزى اوباما را درسى براى دموکراسى در فرانسه که نیازمند انسجام و اتحاد بیشتر طبقه هاى اجتماعى و سیاسى است خوانده است. دومینیک موزى یک تحلیلگر سیاسى فرانسوى معتقد است در این انتخابات (انتخابات نوامبر در آمریکا) آمریکایى ها نه تنها یک رییس جمهور بلکه هویت خویش را نیز انتخاب کردند و ما نیز اکنون باید در مورد هویت خود در فرانسه بیندیشیم. انتخابات ریاست جمهورى آمریکا چالش برانگیزترین انتخابات تاریخ بود. ما به این واقعیت پى برده ایم که عقب مانده ایم و آمریکا مشعل یک انقلاب اخلاقى را بازپس گرفته است. در ایتالیا یان لئونارد توادى تنها عضو سیاهپوست پارلمان ایتالیا نیز نسبت به پیروزى اوباما چنین دیدگاه مشابهى دارد. وى که در جمهورى کنگو متولد شده معتقد است: این پیروزى عامل محرکه جدى و ملموسى براى جامعه اروپایى و کل سیاست در اروپا بود. توادى مى افزاید: پیروزى اوباما این امید را زنده کرد که یک روز نتیجه مشابهى در اروپا مى تواند بوجود آید. با این تفاسیر به نظر مى رسد به این زودى ها این نتیجه در اروپا رقم نخواهد خورد. حسین معظم نویسنده بنگلادشى مى گوید، امیدوار است پیروزى اوباما باعث ایجاد تغییر و تحول در سراسر جهان شود اما به اعتقاد وى ایتالیا (به طور مثال) راهى بس طولانى در پیش دارد. در بریتانیا نیز نوعى بدگمانى و تردید به چشم مى خورد. ترور فیلیپس رییس سیاهپوست کمیسیون مستقل برابرى و حقوق بشر مى گوید که نظام سیاسى حاکم بر بریتانیا سد راه مهاجران خارجى است. اگر اوباما در این کشور زندگى مى کرد، شک داشتم آن فرد هر چقدر هم شاخص و ممتاز باشد بتواند موانع ساختارى موجود بر سر راه کسب قدرت در اینجا را در هم بشکند. اصولا در بریتانیا تعداد زیادى از وزراى اقلیت در رده هاى پایین تر از وزارتخانه مشغول به فعالیت هستند، اما در مجموع ۱۵ غیر سفید پوست در مجلس ۶۴۶ عضوى عوام انگلیس حایز کرسى هستند. نظام پارلمانى حاکم بر بریتانیا امکان به قدرت رسیدن یک فرد جوان یا یک خارجى را بسیار دشوار مى کند. صادق خان از نمایندگان حزب کارگر انگلیس، چندى پیش در گفت وگو با گاردین اظهار داشت: در بریتانیا نمى توانید به سبک و سیاق اوباما به ایراد سخنرانى بپردازید و مثل او به چشم بیایید. در اینجا باید از جریان سلسله مراتب پارلمانى درجات ترفیع را پیموده و رشد کنید. اما آشوک ویزواناتان معاون مدیر انجمن «عملیات راى سیاهپوستان» که وظیفه ایجاد تعامل بیشتر نزد گروه هاى اقلیت در سیاست را بر عهده دارد، پیش بینى کرده بریتانیا ظرف ۱۰ تا ۱۵ سال آینده شاهد ظهور یک رهبر سیاسى از جوامع اقلیت خواهد بود و طى ۳۰ سال آینده نیز احتمالا یک نخست وزیر برآمده از گروه هاى اقلیت در این کشور به قدرت خواهد رسید. وى همچنین اظهار داشت: اگر دو سال پیش کسى مى گفت در آمریکا یک سیاهپوست زمام قدرت را در دست خواهد گرفت همه با خنده آن فرد را از شهر بیرون مى انداختند.
ذات و ماهیت یک رویا وقتى است که موانع در هم مى شکند. حال این رویا مى خواهد سفر به ماه باشد یا تبدیل شدن به نخستین رییس جمهور سیاه پوست. این رویا زمانى لباس واقعیت به تن خواهد کرد که هیچ یک باور تحقق آن را هم نداشته باشند. هرالد تریبیون مى نویسد: البته قضیه آلمان با دیگر کشورهاى اروپایى متفاوت است. آلمان از بیشترین جمعیت مهاجر در میان دیگر کشورهاى اروپایى برخوردار است. این مهاجران عمدتا از ترکیه و به منظور کار در کارخانه ها در اوایل دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به غرب آلمان مهاجرت کردند. در حال حاضر در آلمان ۹/۲ میلیون شهروند اصالتا ترک زندگى مى کنند که در این میان ۸۰۰ هزار تن به موجب قوانین شهروندى آلمان تبعه این کشور هستند اما در بطن کشور ۸۲ میلیونى آلمان عملا فاقد حضور سیاسى چشمگیر مى باشند. به طورى که از جمعیت مهاجر تنها ۵ عضو در پارلمان ۶۱۳ عضوى آلمان (بوندستاگ) حایز کرسى هستند. حتى جم اوزدمیر مشهور ترین سیاستمدار ترک تبار آلمان که در مقطع فعلى به عنوان قانونگذار در اتحادیه اروپا فعالیت مى کند، در معرفى خود به کاندیداى حزب سبز هاى آلمان براى کسب کرسى در بوندستاگ با مشکلات و موانع عدیده اى دست و پنجه نرم مى کند. به نوشته هرالد تریبیون، با توجه به سابقه روابط نزدیک فرانسه با مستعمره هاى سابق خود و برخوردارى از بیشترین جمعیت مسلمان در قیاس با دیگر کشورهاى اروپایى، بحث مطرح شده پیچیدگى بیشترى پیدا مى کند. چندى پیش پس از پیروزى اوباما، شمارى از سیاستمداران فرانسوى با امضاى مانیفستى که توسط یزید سابق فرزند یک مهاجر میلیونر الجزایرى تدوین شده بود، خواستار آن شدند که اصل برابرى و مساوات براى مهاجران طرد شده جامعه «على الظاهر کور فرانسه» از طریق تدوین برنامه اى جدى به واقعیت تبدیل شود. در این مانیفست آمده است: انتخاب باراک اوباما به طرز کاملا آشکارى نمایانگر عمق کاستى ها و نواقص جمهورى فرانسه بود؛ نواقصى که ما را از کشورى که شهروندانش مى دانند چگونه ابهامات نژادى خود را دفع کنند، جدا مى کند. این مانیفست مورد حمایت کارلا سارکوزى همسر رییس جمهور فرانسه قرار گرفت به طورى که وى در گفت وگو با روزنامه دومانش بیان کرد: تعصبات ما خیانتکارانه است. امیدوارم عامل و تاثیرات اوباما به تغییر جامعه ما کمک کند. با وجود اینها روزنامه فرانسوى زبان و محافظه کار فیگارو، خود جامعه اقلیت فرانسه را مقصر اصلى انزوایشان بر شمرده است. این روزنامه اشاره داشته که پیروزى اوباما از نوع پرورش و آموزشش و همچنین موفقیتش در برقرارى ارتباط و تعامل با جامعه اى بزرگتر و ابراز و انتقال ارزش هایش به آن گستره اجتماعى نشأت مى گیرد. به نوشته فیگارو، از این مقطع زمانى به بعد اوباما باید به عنوان یک الگو براى مهاجران جوانى باشد که نسبت به احساس تعلقشان به کشور خود شک و تردید دارند. جوامع اقلیت که تبعید و دورى را به خواست خود انتخاب کرده اند، در قیاس با آمریکایى هاى سیاهپوست خیلى بیشتر مى توانند خود را اثبات کنند.