سازمان شانگهاى و مشکلات پیش‌رو

به باور کارشناسان بحران مالى جهانى به جهان تک قطبى خاتمه خواهد بخشید و در این میان پیش بینى مى شود سازمان همکارى هاى شانگهاى به یکى از رهبران عرصه بین المللى تبدیل شود.
در این رابطه نخست وزیر روسیه در نشست روساى کشور هاى عضو سازمان شانگهاى در شهر آستانه اعلام کرد که: وضعیتى جدید در فضاى ژئوپلیتکى بین المللى بوجود آمده است. به اظهار او در این فضا مراکز و نهادهاى جدید اقتصادى و سیاسى حائز قدرت برتر خواهند بود.
به گزارش ایراس روسیه امسال ریاست این سازمان را برعهده دارد و بر این اساس در صدد است نقش ویژه اى را در فرآیند استقرار نظم جدید جهانى بر عهده گیرد.
وظیفه اساسى مسکو در حال حاضر ایجاد تحرک جدى در تحکیم موضع بین المللى، اقتصادى و سیاسى سازمان شانگهاى است.
با عنایت به این که در حال حاضر کشور هاى عضو این سازمان، در شرایط سختى به سر مى برند، اگر براى رفع مشکلات خود و به تبع آن تقویت سازمان اقدام مؤثرى انجام ندهند، این سازمان نخواهند توانست به جایگاه بایسته خود در عرصه بین الملل دست یابد.
دورنماى اقدامات سازمان همکارى شانگهاى
اجلاس اخیر کشور هاى عضو پیمان شانگهاى بصورت محدود ترى نسبت به نشست هاى گذشته برگزار شد. در این نشست رؤساى جمهور روسیه، قزاقستان، تاجیکستان، قرقیزستان و همچنین رئیس شوراى دولتى و معاون نخست وزیر ازبکستان و همچنین نمایندگان کشور هاى ناظر از جمله هند، ایران، پاکستان، مغولستان و کشور میهمان افغانستان شرکت داشتند. على رغم ترکیب محدود شرکت کنندگان، سخنرانى هاى نشست سران کشور هاى عضو پیمان شانگهاى نیز به نوعى ملال آور بود، چرا که شیوه و لحن ملاقات ها را نخست وزیر روسیه ولادیمیر پوتین تعیین نموده بود. پوتین تأکید کرده بود که مشکلات کنونى در اقتصاد جهانى بیانگرى از وجود انحصار در امور مالى و جهانى و خودخواهى اقتصادى در سیاست برخى کشورها در این حوزه است. او در ادامه دورنماى اقدامات سازمان را در شرایط فعلى نظام جهانى شامل موارد زیر دانست:
ـ شکل دادن به شرایط جدید ژئپولتیکى.
  ـ تلاش در جهت تغییر ساختار مالى جهانى جهت حل مشکلات موجود در جهان
  ـ بالا بردن نقش و اعتبار سازمان شانگهاى در عرصه بین المللى
  ـ و همچنین ایجاد مراکز مبارزه با حوادث غیر مترقبه و بلایاى طبیعى
مورد آخر پیشنهادى پوتین، بدون ارتباط با حادثه زلزله در پاکستان، کشور عضو ناظر در سازمان شانگهاى نبود (در نتیجه این زلزله بیش از ۲۰۰ نفر در پاکستان کشته شدند.)
دیگر شرکت کنندگان در این نشست بیانیه هایى را البته محتاطانه ایراد نمودند، ولى مرور ماهیت این بیانیه ها، نیز تکرار همان سخنان پوتین از جمله مسائلى چون ضرورت مقابله با انحصارگرى سیستم انگلو- ساکسون در بازار جهانى (هر چند به صورت مشخص عاملین بحران فعلى معرفى نشدند) مطرح ساختند.
رئیس شوراى دولتى چین در این رابطه ضمن تأکید بر اینکه کشورش تصمیم دارد همکارى خود با دول عضو سازمان شانگهاى را فعال تر کند، شرکت کنندگان به یافتن راه کارهایى براى توسعه همکارى ها دعوت نمود.
کریم ماسینموف، نخست وزیر قزاقستان ابتکار و طرح ایجاد بازار واحد انرژى و خصوصا اقتصادى کشور هاى عضو سازمان همکارى شانگهاى را پیشنهاد داد و ابراز اطمینان کرد که در ملاقات آینده وزراى انرژى کشورهاى عضو گام هاى مهمى درباره تحقق این طرح برداشته شود. مرور تحولات مذاکرات و سخنان ایراد شده در نشست شانگهاى مؤید آن است که شرکت کنندگان در این نشست خود را در عمل در برابر انتخاب رساندن شانگهاى به سطح کیفى بالاتر و مناسب تر در عرصه جهانى از جمله در برابر بحران مالى و ایفاى نقش مؤثرتر در نظام چندقطبى مى دیدند.
در همین راستا روسیه به عنوان رئیس دوره اى سازمان شانگهاى در سال جدید تلاش دارد نقش ویژه اى ایفا کند. آینده سازمان تا اندازه زیادى به موفقیت اقدامات مسکو در این جهت مربوط خواهد بود.
به این واسطه که عدم توانایى سازمان شانگهاى در امر مقابله با بحران اقتصادى فعلى در جهان، اعتبار دول بزرگ عضو این سازمان از جمله روسیه و چین زیر سوال خواهد برد.
بر این اساس سازمان شانگهاى عملا دو راه برون رفت از بحران فعلى اقتصاد جهانى در پیش دارد؛ یا به عنوان پیروز که بتوانند توان همه کشور هاى عضو را به صورت موثر و مثمر سریعا گردآورى کرده و به صورتى واحد خود را به عنوان یکى از قطب هاى رهبرى جهانى به اثبات برساند و یا در روى دیگر سکه بازنده این معرکه باشد.
به این منظور، قبل از هر چیز لازم است که همه ابتکارات دراز مدت و فاقد امکان عملى شدن را از چارچوب برنامه هاى خود حذف کرده و تنها اهدافى را مطمح نظر قرار دهند که تحقق آنها در آینده نزدیک ممکن بوده و به ویژه براى مقابله با بحران جهانى کارآمدى داشته باشد؛ بطور مثال: ابتکار قزاقستان درباره ایجاد بازار واحد انرژى باید به تاخیر انداخته شود، بطورى که «کنستانتین سیمونوف» مدیر عمومى مرکز تحولات سیاسى در مصاحبه با خبرگزارى «آر بى سى » گفته است: مشکل اساسى این پیشنهاد که امکان تحقق آن را در حال حاضر نا ممکن مى سازد این است که کشور هاى عضو سازمان شانگهاى منافع متنوع و متفاوت در زمینه انرژى دارند براى مثال برخى از کشور ها چون روسیه و قزاقستان تولیدکننده و چین خریدار انرژى هستند.
بر این اساس دورنماى هماهنگى بین کشورهاى عضو در این زمینه مثبت به نظر نمى رسد.
جمع‌بندى
تلاش براى نزدیک ساختن مواضع مشترک کشور هاى عضو سازمان شانگهاى باید ادامه یابد و آنها باید به درک این موضوع نایل آیند که در صورت اتحاد بیشتر مى توانند آسیب هاى بحران مالى جهانى با کمترین هزینه از سر بگذرانند.
از این رو شانگهاى مى توانند مدل خوبى براى تحقق این هدف به شمار آید، هرچند تحقق این امر مشروط به آن است که طرح و الگو همکارى با جزئیات کامل تدوین و شده و اعضاء به درک درستى از این الگو دست یابند.
بعلاوه حتى در شرایط بحران جهانى نباید کشور هاى عضو فراموش کنند که حمایت سازمان از کشورهاى ناظر مى تواند اعتماد آنها نسبت به سازمان را از یک سو و اعتبار معنوى و بین المللى آن را از سوى دیگر بالا مى برد.