روسیه با گاز و «اسکندر» به جنگ غرب می‌رود

ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه، روز سه شنبه (11 نوامبر) در مسکو، به طور غیر مستقیم مخالفت خود را با طرح اوپک گازی اعلام کرد. وی گفت که هیچ کدام از کشورهای صادرکننده گاز، منافع خود را فدای امضای این قرارداد نخواهند کرد. نخست وزیر روسیه در حاشیه دیدار با همتای مصری خود، احمد نظیف، در مسکو اعلام کرد که هیچ یک از کشورهای صادرکننده گاز، از منافع و حق تصمیم گیری آزاد خود عقب نخواهند نشست. ولادیمیر پوتین که روز سه شنبه (11 نوامبر) در مصاحبه با خبرگزاری "ایتارتاس" سخن می گفت ادامه داد که به همین دلیل هیچ کشوری حاضر به امضای توافقنامه اوپک گازی نخواهد شد. پوتین البته از ایده سیاست های واحد در استخراج و فروش گاز استقبال کرد. وی همچنین در مورد نگرانی مصرف کنندگان انرژی در مورد شکل گیری اوپک گازی، به خبرگزاری "اینترفکس" گفت: "من یک بار برای همیشه می گویم: هیچ دلیلی برای نگرانی وجود ندارد".
به اعتقاد کارشناسان، ایده تشکیل اوپک گازی بر اساس مدلی همچون سازمان اوپک، موفق نخواهد بود، زیرا قراردادهای گازی، طولانی مدت بسته می شوند، در حالی که بهای نفت مدام تغییر می کند. دلیل دیگر ناکارآمدی اوپک گازی را باید در راه های انتقال و حمل مواد سوختی دید; نفت را می توان با بشکه به همه جای دنیا صادر کرد در حالی که برای انتقال گاز به زیر ساخت هایی با هزینه های بیشتری احتیاج است. تان گوستافسون، یکی از مشاوران ارشد مرکز پژوهش های انرژی کمبریج، می گوید روسیه بخش عمده گاز خود را از طریق خط لوله صادر می کند، این در حالی است که قطر بیشتر گاز طبیعی مایع(LNG) صادر می کند و ایران نیز صادرکننده گاز نیست. به نظر می رسد که نظر پوتین در مورد آزادی کشورها در تصمیم گیری نیز، ناظر بر همین موضوع باشد. گوستافسون تشکیل یک کارتل گازی متشکل از این کشور را به "کشیدن یک گاری توسط سه موجود متفاوت" در یک افسانه روسی تشبیه کرد.
خبرگزاری آلمان موضعگیری نخست وزیر روسیه در قبال طرح یادشده را به پاسخ منفی این کشور به درخواست ایران برای تاسیس اوپک گازی تعبیر کرده است. کشورهای بزرگ صادرکننده گاز قرار بود در اواسط ماه نوامبر سال جاری برای تشکیل کنفرانسی دایمی در مسکو گرد هم بیایند که این دیدار به سال آینده میلادی موکول شد. گفتنی است که روسیه، ایران، الجزایر و قطر، به عنوان بزرگترین دارندگان منابع گازی جهان، تفاهم نامه غیررسمی در زمینه همکاری های گازی امضا کرده اند.
بهای نفت در سال جاری با جهشی بی سابقه مواجه شد. قیمت نفت در ابتدای سال 2008 رکورد 100 دلار در هر بشکه را شکست و در ژوئیه گذشته به بالاترین قیمت خود یعنی 147 دلار در هر بشکه رسید. این همان سرنوشتی است که مصرف کنندگان از دچار شدن بهای گاز به آن وحشت دارند. آنها معتقدند که شکل گیری اوپک گازی، آزادی عمل صارکنندگان را در کنترل و افزایش قیمت ها افزایش می دهد. البته کارشناسان بر این عقیده اند که با به بحران کشیده شدن بازارهای مالی و کاهش امنیت سرمایه گذاری در بورس، پول سرگردان سرمایه گذاران به سمت نفت، به عنوان سرمایه قابل اعتماد، سرازیر شد که این خود یکی از دلایل مهم جهش بهای نفت بود.
اما همین بحران مالی، اکنون بهای نفت را به زیر 60 دلار در هر بشکه کاهش داده است. با کاهش تقاضای جهانی برای نفت، به ویژه از سوی آمریکا، به عنوان بزرگترین مصرف کننده انرژی جهان، که در پی بحران مالی شکل گرفت، بهای نفت در ماه های اخیر به شدت سقوط کرد. تازه ترین گزارشها حاکی از آن است که نفت سبک دریای شمال در پایان معاملات روز سه شنبه، 59 دلار و 33 سنت معامله شده است. این مبلغ کمترین بهای نفت در 20 ماه گذشته است. این در حالی است که اعضای اوپک در نشست روز 24 اکتبر، تصمیم گرفتند صادرات نفت این سازمان را /5 1 میلیون بشکه در روز کاهش دهند. این کاهش اما تاثیری در روند نزولی بهای نفت نداشته است.
کاهش بهای نفت بزرگترین ضربه را به کشورهایی می زند که اقتصاد متکی به نفت دارند. کارشناسان بر این عقیده اند که نفت ایران باید بشکه ای دستکم 70 تا 80 دلار در هر بشکه به فروش برسد تا این کشور دچار کسری بودجه نشود. ایده تشکیل اوپک گازی نیز برای نخستین بار از سوی ایران مطرح شد. برخی تحلیل گران ادعا می کنند که ایران قصد دارد با این طرح، بهای گاز را افزایش دهد.
از ابتدای مطرح شدن ایده اوپک گازی، اخبار ضد و نقیضی در مورد موفقیت یا عدم موفقیت همکاری های گازی سه کشور ایران و قطر و روسیه منتشر می شود. در حالی که اکنون خبر از "نه" گفتن روسیه به طرح اوپک گازی منتشر شده، روزنامه کامرسنت روسیه می نویسد که سه کشور یادشده برای بررسی ابعاد یک پروژه عظیم گازی بر سر میز مذاکره می نشینند. به گزارش این روزنامه، گاز ایران از پارس جنوبی استخراج خواهد شد، از طریق یک خط لوله از کف خلیج فارس به منطقه صنعتی "راس لفان" قطر رفته و در آنجا پس از تبدیل به گاز مایع صادر خواهد شد. هر کدام از سه کشور ایران و روسیه و قطر یکسوم پروژه را بر عهده خواهند داشت و 10 درصد باقیمانده هم به شرکتی از چین یا کره جنوبی واگذار خواهد شد. هزینه این پروژه دستکم چهار میلیارد دلار برآورد می شود. ایران، روسیه و قطر، دارای 60 درصد از ذخایر گازی جهان هستند. روز چهارشنبه (12 نوامبر) نخستین جلسه هیئت فنی این سه کشور، برای بررسی پروژه یادشده، به ریاست مدیر اجرایی شرکت ملی صادرات گاز ایران، در دوحه، پایتخت قطر، برگزار خواهد شد. قطر در سال گذشته /5 38 میلیارد متر مکعب گاز به کشورهایی چون ژاپن، کره جنوبی، هند، اسپانیا و بلژیک فروخته است. این کشور چندی پیش هم قراردادی با چین برای صادرات سالانه 7 میلیون تن گاز امضا کرد.
اما نگرانی دیگر -در کنار نگرانیها از افزایش بهای گاز و تشکیل اوپک گازی- به مسابقه تسلیحاتی بازمی گردد که بین آمریکا و روسیه در حال شکل گیری است. روسیه قصد دارد یک سپر دفاع موشکی در کالینینگراد، منطقه ای بین لیتوانی و لهستان، در ساحل دریای بالتیک، مستقر کند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه این کشور، روز سه شنبه (11 نوامبر) در مسکو اعلام کرد که کشورش تنها زمانی از این تصمیم منصرف می شود که آمریکا نیز از طرح خود برای استقرار سپر دفاع موشکی در شرق اروپا چشم پوشی کند. وی که در دیدار با الکساندر اشتوب، همتای فنلاندی خود، سخن می گفت، هدف از استقرار سپر دفاع موشکی مسکو را "خنثی کردن تهدیدها" خواند. وی از کشورهای اروپایی دعوت کرد تا مسئله "تهدیدهای واقعی علیه این قاره" را دقیق تر بررسی کنند. به اعتقاد لاوروف در این صورت می توان همه با هم - و نه یک جانبه - در مورد امنیت قاره اروپا تصمیم گیری کرد.
دیمیتری مدودیف، رییس جمهور روسیه، چهارشنبه گذشته (5 نوامبر) در مسکو، خبر استقرار سپر دفاع موشکی این کشور در کالینینگراد را اعلام کرد. آمریکا همواره اعلام کرده است که سپر دفاع موشکی ایالات متحده نه تهدیدی علیه روسیه، بلکه برای مقابله با حملات موشکی احتمالی ایران و کره شمالی خواهد بود.
ایالات متحده قصد دارد سیستم ردیابی این سامانه را در کشور چک و موشکها را در لهستان مستقر کند. گوردون جاندرو، سخنگوی کاخ سفید، بدون واکنش به صحبتهای وزیر خارجه روسیه، ضمن دفاع مجدد از سپر دفاع موشکی کشورش، تاکید کرد که واشنگتن همچنان در تلاش است مسکو را قانع کند که نصب سامانه دفاع موشکی در شرق اروپا، برای مقابله با کشورهای محور شرارت است.