گشودن دری در ایران؟

مارک هوزنبال و مایکل ایزیکوف
ترجمه: آرمین منتظری
چند ماهی است که بحث گشایش دفتر حفاظت منافع آمریکا در تهران به عنوان بحث غالب گفت و گوها در خصوص رابطه ایران و آمریکا تبدیل شده است. این مساله پس از آنکه باراک اوبامای دموکرات توانست در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی برسد اهمیت دوچندانی یافته است.روزنامه ها و مجلات آمریکایی این روزها بسیار درباره روابط دیپلماتیک میان ایران و آمریکا می نویسند و به نظر می رسد این بحث نه تنها در ایران بلکه در آمریکا نیز بسیار مورد توجه روزنامه نگاران و تحلیلگران مسائل بین المللی قرار گرفته است. اهمیت پیگیری این تحلیل ها که در روزنامه های خارجی به چاپ می رسد در این است که می توان درک درست و و واقعگرایانه تری از مختصات و اهداف طرح آمریکا برای برقراری رابطه با ایران به دست آورد. کمتر از دو ماه به پایان دوران ریاست جمهوری جورج بوش باقی مانده است و دولت وی سعی دارد تا بخشی از روابط دیپلماتیک خود را با ایران که زمانی جورج بوش آن را در فهرست کشورهای محور شرارت قرار داده بود، بازسازی کند.
براساس اطلاعات به دست آمده از برخی مقامات دولت بوش که نمی خواهند نامشان فاش شود، طرح دولت بوش برای ایجاد دفتر حافظ منافع در سفارت سوئیس در تهران از سوی بسیاری از مقامات ارشد وزارت خارجه آمریکا مورد قبول واقع شده و برخی از سیاستگذاران ارشد ایالات متحده آمریکا نیز از آن استقبال کرده اند. کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا نیز از این طرح حمایت می کند اما فعلادر حال بررسی جزئیات طرح پیش از ارائه نهایی آن به رئیس جمهور آمریکا است. ایالات متحده آمریکا هنوز از دولت ایران نپرسیده است که آیا پیشنهاد تاسیس دفتر حافظ منافع در تهران را می پذیرند یا خیر. البته مقامات سابق دولت ایران نسبت به طرح این ایده تمایل نشان داده اند. یکی از مقامات دولت بوش اعلام کرده است که این پیشنهاد تا پیش از روز شکرگزاری یعنی کمتر از دو ماه دیگر به ایران ارائه خواهد شد.
چنین تغییری در سیاست آمریکا در قبال ایران را می توان اینگونه تفسیر کرد که دولت بوش در سیاست های خود در قبال ایران که هدفش انزوای این کشور بود تجدید نظر کرده است. این طرح می تواند فرصتی برای سیاست خارجی دولت آینده آمریکا به ریاست جمهوری باراک اوباما رئیس جمهور منتخب مردم آمریکا محسوب شود. رویکرد رئیس جمهور جدید آمریکا به مسائلی نظیر حمایت ایران از شبه نظامیان شیعه عراق و برنامه هسته ای مطمئنا مورد مداقه قرار خواهد گرفت. تابستان گذشته جو بایدن معاون اوباما که ریاست کمیسیون سیاست خارجی مجلس سنا را نیز برعهده دارد موافقت کامل خود را با ایجاد دفتر حافظ منافع آمریکا در تهران اعلام کرد. با این حال ستاد انتخاباتی باراک اوباما و تیم ریاست جمهوری او از بحث درخصوص این موضوع خودداری می کنند. یکی از مقامات دولت می گوید که از تیم اوباما برای مشورت درباره طرح ایران دعوت به عمل نیامده است. اما دولت آینده آمریکا ممکن است اینگونه بیندیشد که محول کردن مسوولیت این طرح که به صورت بالقوه مجادله انگیز است به دولتی که در حال خروج از کاخ سفید است، می تواند سودمند باشد. وزارت خزانه داری آمریکا روز چهارشنبه هفته گذشته اعلام کرد که تلاش می کند تا تحریم های اقتصادی آمریکا علیه ایران را شدت بخشد.
احتمال دارد این اعلام وزارت خزانه داری آمریکا با هدف آرام کردن برخی از تندرو های دولت آمریکا پیش از آغاز اجرای طرح دیپلماتیک جدید این کشور در قبال ایران صورت گرفته باشد. قوانین و مقرارت جدید، بانک های آمریکایی را از تراکنش مالی با بانک های خارجی که به صورت غیرمستقیم با ایران ارتباط دارند منع خواهد کرد. وزارت خزانه داری آمریکا اعلام کرده است که این اقدام با هدف جلوگیری از آنچه که آمریکا حمایت ایران از تروریسم و فعالیت نظامی هسته ای عنوان می کند، انجام خواهد شد. در خلال دو سال گذشته گروه های مختلف در دولت بوش در خصوص تاسیس دفتر حافظ منافع آمریکا در تهران با یکدیگر بحث و جدل داشته اند. برخی از تندرو های دولت بوش که ظاهرا ارتباط نزدیکی با دیک چنی معاون جورج بوش دارند، به طور جدی بحث حمله اسرائیل به تاسیسات هسته ای ایران را مطرح می کردند. برخی از این تندروها هنوز هم در مخالفت با طرح تاسیس دفتر حفاظت منافع با ایران سخن می گویند. مایکل روبین یکی از کارشناسان موسسه اینترپرایز آمریکا که پیش از جنگ عراق نیز به پنتاگون مشاوره می داد، از این دسته افراد است. اما در مقابل کاندولیزا رایس و برخی دیگر از مقامات دولت بوش از این طرح حمایت کرده و بر اجرای آن اصرار دارند.
دفتر حفاظت منافع آمریکا در تهران در واقع به این صورت خواهد بود که چند دیپلمات آمریکایی در دفتری در داخل سفارت سوئیس به کار گمارده خواهند شد. چنین دفتری که تقریبا شبیه به دفتر حفاظت منافع آمریکا در هاوانا کوبا است، روابط دیپلماتیک میان آمریکا و ایران را گسترش خواهد داد. البته این دفتر ازسرگیری کامل روابط دیپلماتیک میان ایران و آمریکا را برعهده نخواهد داشت؛ روباتی که پس از سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان ایرانی از هم گسست. ایران هم پیش از این دفتر حافظ منافعی را در سفارت پاکستان در واشنگتن تاسیس کرده و علاوه بر این هیات دیپلماتیک معتبری را نیز در سازمان ملل متحد در نیویورک مستقر کرده است. اگرچه بحث و گفت وگو درباره باز شدن یخ ارتباط دیپلماتیک میان ایران و آمریکا تا حدودی موضوع اصلی را محدود کرده است اما این گفت وگوها چه از سوی لیبرال هایی که موافق برقراری روابط دیپلماتیک با ایران هستند و چه از سوی محافظه کارانی که خواستار رویارویی با ایران هستند، حمایت شده است. یکی از محافظه کارانی که موافق این طرح است در توضیح چرایی موافقتش می گوید این طرح به دنیا نشان خواهد داد که ایالات متحده آمریکا که تحت رهبری دولت بوش انرژی زیادی را صرف ترساندن ایران و وقت بسیار کمی را صرف دیپلماسی کرد، قصد دارد تا ایران را قانع کند که فعالیت هسته ای خود را کنار بگذارد.
اگر این طرح دیپلماتیک دولت بوش شکست بخورد، چنانکه محافظه کاران اینگونه می گویند، آنگاه جهان و افکار عمومی آمریکا ممکن است درخصوص اقدامی شدیدتر علیه ایران قانع شوند که این اقدام حتی می تواند به صورت حمله نیز به اجرا درآید. طرفداران میانه رو و لیبرال ارتباط بیشتر آمریکا با ایران معتقدند که تنها راه منطقی پیش روی آمریکا استفاده از دیپلماسی است. مقامات آمریکا اعلام کرده اند که روبات دیپلماتیک منافع دیگری نیز به همراه دارد. حضور و پیش چشم بودن فعالیت آمریکا در تهران می تواند روابط میان دو کشور را سهل کند. ایرانی ها می توانند بسیار راحـت تر از گذشته ویزای سفر به آمریکا را دریافت کنند. روابط فرهنگی میان دو کشور می تواند برخی افسانه ها و تردید ها را که درباره ایالات متحده در ایران وجود دارد، از میان ببرد. در عین حال این روابط می تواند به مقامات آمریکایی این توانایی بزرگ را بدهد که تحولات ایران را از نزدیک بررسی کنند و درک درستی از آن به دست آورند.