اوباما منتظر رئیس‌جمهور جدید ایران

نیوزویک: منتظر معجزه اوباما نباشید
قشقاوی سخنگوی وزارت خارجه: اکنون برای کمک به تحقق شعار «تغییر» اوباما آماده‌ایم
* با پیروزی اوباما در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، تغییری در نحوه تعامل این کشور با ایران ایجاد خواهد شد؟
** اگر شعار انتخاباتی اوباما مبنی بر ایجاد تغییر یک شعار واقعی باشد، باید سیاست های داخلی و خارجی این کشور را در بربگیرد. نمود عینی شعار انتخاباتی «تغییر» اوباما در عرصه سیاست خارجی، باید به گونه ای باشد که هم چهره خشنی که از آمریکا در دنیا به نمایش درآمده، اصلاح شود و هم زمینه برای روابط همراه با احترام متقابل بین کشورها در روابط خارجی آمریکا فراهم شود. این قضیه در روابط آمریکا با ایران نیز صدق می کند. تاکنون ایران با یک «امپریالیست» طرف بوده که رفتاری برخلاف موازین و قوانین بین المللی با تهران داشته است. چنانچه با تغییر به وجودآمده پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، با یک «امپریالیست دموکراتیک» روبه رو باشیم که به دنبال تغییر نسبت به گذشته است، ایران نیز در رویکردهای آینده اش نسبت به آمریکا به تعاملات جدیدی می تواند فکر کند.
* «تغییر» در سیاست خارجی آمریکا نسبت به ایران را یک دگرگونی بنیادی می دانید یا اینکه صرفا یک تاکتیک مقطعی خواهد بود؟
** چنانچه تغییری اساسی در رویکرد سیاست خارجی آمریکا نسبت به ایران مشاهده شود، این موضوع نه تنها برای سیاستمداران و دولتمردان ما قابل درک خواهد بود بلکه همه جهان نسبت به آن آگاهی می یابند. این تغییر نمی تواند تاکتیکی باشد، بلکه یک رویکرد جدید برای گشودن فصلی جدید در روابط خارجی آمریکا با کشورهایی چون ایران است که یک قدرت منطقه ای به شمار می رود و علاقه مند به تعامل سازنده با دیگر قدرت ها برای برقراری صلح، ثبات و امنیت منطقه و جهان است.
* اساسا ایران با یک دولت دموکرات بهتر می تواند در تعامل باشد یا یک دولت جمهوریخواه؟
** پیشینه و گذشته رفتار سیاسی جمهوریخواهان و دموکرات های آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران منفی بوده است. چون هم دموکرات ها از زمان کارتر و کلینتون، روش های خلاف قانون و عرف بین الملل نظیر تهدید و فشار و تحریم علیه ایران را به کار گرفتند و هم جمهوریخواهانی مثل ریگان و بوش از همان روش استفاده کردند. برای ایران، کشور و ملت آمریکا مهم است. هر زمان دولتی در آمریکا بر مسند قدرت بنشیند که جایگاه و نقش ایران را به رسمیت بشناسد و احترام به حق حاکمیت و احترام متقابل را در روابطش با ایران رعایت کند، می تواند در مناسبات ایران و ارتباطات میان دو کشور و دو ملت موثر باشد.
* پس چرا معمولامردم و دولتمردان ایرانی از به قدرت رسیدن دموکرات ها بیشتر ابراز رضایت می کنند؟
** کمااینکه در حال حاضر نیز امید خاصی از پیروزی اوباما احساس می شود که نمونه آن پیام تبریک رئیس جمهور ایران به رئیس جمهور آمریکا است. اگر چنین احساسی دست می دهد، شاید به دلیل شکست دولتی است که رفتار بدی با ایران، جهان اسلام و خاورمیانه داشته است. ما در زمان ریاست جمهوری بوش پدر، شاهد جنگ افروزی های آمریکا در خاورمیانه بودیم. طبعا پیروزی کلینتون پس از ریاست جمهوری بوش، برای بسیاری از مردم و کشورهای خاورمیانه به دلیل شکست بوش خرسندکننده بود. به عبارت دیگر خرسندی این مردم به دلیل شکست بوش بود نه پیروزی کلینتون. الان هم ما از شکست جمهوریخواهان بیشتر خوشحالیم تا پیروزی اوباما. زمانی ما می توانیم بگوییم دولتمردان و مقامات ایران از نتایج انتخابات آمریکا خوشنودند که تغییرات اساسی مبتنی بر احترام متقابل در رفتار رئیس جمهور جدید آمریکا ایجاد شود. تا زمانی که رفتار دولت جدید آمریکا مشخص نشده، نمی شود در این زمینه ارزیابی کرد. ابراز علاقه ای که نسبت به پیروزی اوباما در ایالات متحده آمریکا در میان ملل دیگر کشورهای آمریکایی، اروپایی، کشورهای مسلمان و حتی ایران مطرح می شود، بیشتر نوعی احساس همدردی و نگاه انسانی نسبت به جامعه بزرگ سیاه پوستان آمریکا و جهان است. چرا که در آمریکا در طول دو قرن گذشته، بدترین شکل تبعیض نژادی، رنگی و حقوقی حاکم بود.
* در دوران سخنگویی شما در وزارت امور خارجه، موضع ایران در قبال انتخابات آمریکا چه بود؟ در آن زمان تهران مایل به پیروزی جمهوریخواهان بود یا دموکرات ها؟
**  پیش از دوران سخنگویی من و در زمانی که کارتر رئیس جمهور آمریکا بود، به دلیل حمله آمریکا به طبس از سوی دموکرات ها، حضرت امام خمینی(ره) ابراز امیدواری کرد که کارتر دیگر رئیس جمهور نشود. پس از آن وقتی بوش پدر، رقابت را به بیل کلینتون باخت و سیاست های نظامی گرانه جمهوریخواهان در برابر دموکرات ها با شکست مواجه شد، من به عنوان سخنگوی وزارت خارجه، رویکرد داخلی کلینتون که شبیه رویکرد امروز اوباما بود را احساس کردم. اما دیری نپایید که کلینتون بزرگ ترین اشتباه دولت های آمریکا و حتی بدتر از جمهوریخواهان را با امضای طرح داماتو و تحریم ایران مرتکب شد. در نتیجه این اشتباه، بیش از آنکه به ایران لطمه ای وارد شود، به کمپانی های نفتی آمریکا و مناسبات ایران و آمریکا لطمه وارد شد. پس از آن نیز شاهد پیروزی بوش پسر بودیم که با لحنی بد به تهدید و تحریم ایران پرداخت و به خاطر جنگ در عراق و افغانستان مشکلات زیادی را برای مردم مسلمان این منطقه فراهم کرد. من به عنوان کسی که سال ها سخنگوی وزارت خارجه بوده و معتقد به یک فرصت مناسب برای ایجاد درک متقابل بین دولت و ملت آمریکا و ایران هستم، معتقدم که دولت های آمریکا مانع از آن شدند که ملت آمریکا درک واقع بینانه ای از ملت و دولت ایران داشته باشد. آنها با تبلیغات منفی و بد جلوه دادن ایران نزد ملت خود، هم به تخریب وجهه ایران پرداختند و هم به منافع خودشان لطمه زدند.
* به شباهت های انتخاباتی که کلینتون در آن پیروز شد و انتخابات اخیر آمریکا اشاره کردید. با توجه به اینکه شما در آن زمان سخنگوی وزارت خارجه بودید، انتخاب کلینتون در آن زمان حائز چه ویژگی هایی بود که اوباما نیز آنها را دارا است؟
** در رقابت انتخاباتی میان جورج بوش پدر با کلینتون به دلیل درک درست ملت آمریکا از جنگ افروزی بوش، اینگونه تصور می کردم که رویکرد داخلی کلینتون مورد استقبال افکار عمومی قرار بگیرد و مناسبات آمریکا با دیگر کشورهای اسلامی به ویژه ایران اصلاح شود. در آن زمان به دلیل مانیتور دقیق روند رقابت های بوش و کلینتون، پیشاپیش پیروزی کلینتون را پیش بینی می کردم. تصورم این بود که در صورت تحقق شعارهای داخلی کلینتون در آمریکا، شرایط خاورمیانه نیز به سوی صلح و ثبات پیش خواهد رفت. البته تا اندازه ای این تغییر در دولت کلینتون حاصل شد به گونه ای که با روی کار آمدن دولت اصلاحات و پیروزی آقای خاتمی در ایران، نظریه گفت وگوی تمدن ها فضای مساعدی را در جامعه جهانی، ایران و آمریکا ایجاد کرد. تا جایی که سازمان ملل سال 2001 را سال گفت وگوی تمدن ها نامگذاری کرد. اما متاسفانه با روی کار آمدن جورج دبلیو بوش، ما شاهد تغییر رویکرد آمریکا از مشی دموکراتیک به روش های خشونت آمیز و خصمانه ای بودیم که نتیجه آن حمایت بوش از نظریه <جنگ تمدن ها> بود. همین تفکر حوادثی چون 11 سپتامبر، جنگ افغانستان و جنگ عراق را به دنبال داشت. در حالی که اگر رویکرد آمریکا در سال گفت وگوی تمدن ها با رویکرد صلح و همزیستی بین المللی همراه شده بود، شاید اتفاقاتی نظیر 11 سپتامبر، عراق، افغانستان و بحران بی سابقه جهانی رخ نمی داد. رویکرد غلط بوش باعث شد به جای آنکه توان و امکان ملت ها در جهت پیشرفت و توسعه صلح و امنیت هزینه شود، در مسیر تولید نفرت، جنگ و ویرانی هزینه گردد. من از دوره ریگان تا دوره اول ریاست جمهوری کلینتون سخنگوی وزارت خارجه بودم. در آن دوران به نتیجه ای رسیدم که امروز ملت آمریکا به آن رسیده و آن چیزی نیست جز ضرورت <تغییر> به مفهوم واقعی آن تا وجهه آمریکا به عنوان یک کشور دموکراسی خواه و مدافع حقوق بشر، ترمیم شود. این مساله در انتخاب اوباما متجلی شد.
* آقای احمدی نژاد پیش از این گفته بود که «بعید است اجازه دهند اوباما رئیس جمهور شود» اما دیدیم که شد! عدم تحقق چنین پیش بینی هایی نشانه چیست؟
** رفتارهای متناقض آمریکا که از یکسو از دموکراسی سخن می گوید و از سوی دیگر خصلت امپریالیستی اش را به نمایش می گذارد، عامل بروز چنین پیش بینی هایی می شود. آمریکا جامعه ای سرشار از تناقض دارد و همین سبب شده بود که نه تنها رئیس جمهور ایران بلکه بسیاری از دیگر ایرانیان و غیرایرانیان نیز به این نتیجه برسند که چگونه ممکن است یک سیاه پوست رئیس جمهور آمریکا شود؟ اتفاقی که از پیدایش آمریکا تاکنون رخ نداده بود اما مارتین لوترکینگ پیشاپیش آن را پیش بینی کرده بود. پیروزی اوباما این باور را به جهان داده که آزادی ها، حقوق شهروندی و دموکراسی یک اصل قابل دفاع در آمریکا است اما او زمانی می تواند آن تغییر را جهانی کند که در سیاست خارجی خود، رویکرد صلح دوستانه داشته و پیام های مسالمت آمیز به دنیا ارائه دهد، برخلاف بوش که پیام های نفرت انگیز به جهان مخابره می کرد.
* اوباما در نطق های انتخاباتی اش موضوع گفت وگوی بدون پیش شرط را با ایران مطرح کرد. فکر می کنید بهترین پاسخ ایران به این ایده رئیس جمهور جدید آمریکا چیست؟
** در آمریکا فقط رئیس جمهور تصمیم نمی گیرد. چراکه رئیس جمهور سیاست های تصمیم گیری شده را مدیریت و اجرا می کند. باید منتظر ماند که در ژانویه و پس از انتقال قدرت، که نظام مدیریتی و هیات دولت ( administration)  اوباما و سیاست هایش شکل می گیرد و به طور علنی اعلام می شود، باز هم این موضعگیری تکرار می شود. در آن زمان می توان چنین پیشنهادی را بررسی کرد. از هم اکنون نمی توان در مورد سرنوشت پیشنهاد مذاکره بدون قید و شرط آمریکا با ایران پیش بینی کرد.
* اوباما گفته بود که می خواهد مستقیما با مقامات ایران مذاکره کند. چنانچه او به برقراری رابطه بدون قید و شرط با ایران پایبند باشد، فکر می کنید مقامات ایرانی حاضر به مذاکره با او باشند؟
**این بستگی به نوع درخواست آمریکا و تشخیص مقامات ایران در درجه اول و سپس دولت و ملت ایران دارد اما فکر می کنم به هر میزان که اوباما به شعار «تغییر» در عرصه سیاست داخلی و خارجی خود عمل کند و رویکردی متفاوت از دولت ها و روسای جمهور گذشته آمریکا داشته باشد، این رویکرد می تواند، به رسمیت شناختن ملت، کشور و رهبری منجر شود که دارای نقش و جایگاه ویژه ای در خاورمیانه و جهان اسلام است. این مساله، تغییر مثبتی در تغییر نگاه ملت، مسوولان و حتی رهبر انقلاب ایجاد خواهد کرد.
* پس از پیروزی اوباما، فکر می کنید امیدی به تغییر رویه سیاست خارجی دولت نهم وجود دارد؟
** فکر می کنم چنین تغییری نسبت به شخصیت اوباما، امکان پذیر است. البته مشروط بر آنکه شاهد تغییر در سیاست خارجی آمریکا نیز باشیم.
* به نظر شما دموکرات ها باب گفت وگو را در دولت نهم خواهند گشود یا منتظر اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری آتی در ایران خواهند ماند؟
** آنها منتظر انتخابات ریاست جمهوری آینده می مانند تا مشخص شود که با چه کسی به عنوان رئیس جمهور آینده ایران روبه رو خواهند بود. به نظر می رسد که ترجیح آنان به تعامل و گفت وگو با دولت جدید باشد اما این به منزله آن نیست که رفتار و مواضع دولت فعلی ایران در فرصت باقیمانده از عمر این دولت، مورد توجه دموکرات ها قرار نگیرد. به عبارت دیگر رویکرد و موضعگیری دولت کنونی در اراده و تصمیم اوباما می تواند موثر باشد.
* نتیجه انتخابات آمریکا در انتخابات ریاست جمهوری آینده ایران نیز اثرگذار خواهد بود؟
** تحولی که در آمریکا رخ داده در نظام های حکومتی جهان بی تاثیر نخواهد بود. اولین تاثیر این رویکرد بر جهان، ظهور دولت های میانه رو و معتدل خواهد بود تا دولت های رادیکال و تندرو. بنابراین خیلی از کشورها از جمله ایران می توانند در آینده شاهد تاثیرات این تحولات بر فضای داخلی خود باشند. اگرچه ایران کشوری است که نشان داده در برابر فشار، تهدید و تحریم آسیب ناپذیر است اما چنانچه رویکرد جدید آمریکا مبتنی بر تعامل باشد، ایران هم اهل تعامل و همکاری است.