در جست‌وجوی گوش شنوا

تونی بلر نخست وزیر سابق انگلیس معتقد است یکی از مهم ترین مسائلی که هم برای رئیس جمهور جدید آمریکا مهم است و هم برای جهان، این است که دیدگاهی منطقی و واقعی نسبت به منطقه خاورمیانه وجود داشته باشد زیرا اکثر مشکلاتی که در حال حاضر در جهان وجود دارد به دلیل حل نشدن مناقشات این منطقه و تسری آنها به نقاط دیگر جهان بروز کرده اند. این مناقشه همان جدال بین تندروها است با طرفداران آینده مدرن و پیشرو. مهم نیست که مناقشه در عراق اتفاق می افتد یا فلسطین یا افغانستان یا پاکستان، صورت مساله یکی است.
بلر که ماه های اخیر را در اراضی اشغالی و سایر مناطق خاورمیانه سپری کرده اکنون دیدگاهی متفاوت و منتقدانه نسبت به رویکردهایی دارد که پیش تر از سوی جامعه بین المللی برای حل و فصل مناقشات منطقه در پیش گرفته شده بود. برنامه صلح بین اسرائیل و فلسطینیان نه تنها از سوی رئیس جمهور آمریکا بلکه از سوی سایر رهبران جهان هم مورد توجه و حمایت قرار داشت اما اکنون نخست وزیر سابق انگلیس به این نتیجه رسیده که محدودیت های فراوانی در راه مداخله های سیاسی رهبران جهان در مناقشه اسرائیل و فلسطینیان وجود دارد. بلر معتقد است که اکنون دیدگاه بسیار جامع تری نسبت به این مناقشه پیدا کرده و می داند که این دیدگاه نسبت به دیدگاهی که به هنگام نخست وزیری داشت، بسیار کامل تر و منطقی تر است.
به گفته نخست وزیر سابق انگلیس، اشتباه بزرگی که معمولادر عرصه بین المللی رخ می دهد این است که همه رهبران جهانی گمان می کنند اگر توافقی حاصل شود و پیمانی سیاسی به امضا برسد، همه مشکلات حل خواهد شد اما تا وقتی که درکی واقعی از مشکل و عزمی واقعی برای حل آن وجود نداشته باشد هیچ توافقنامه ای هم به کار نخواهد آمد و پیمان های سیاسی نمی توانند در اصل بحران تغییری ایجاد کنند. مثلادر مورد مناقشه اسرائیل و فلسطینیان باید این نکته را مورد توجه قرار داد. فلسطینیان که سرزمین خود را اشغال شده می بینند هرگز به امکان تشکیل دو کشور ایمان نخواهند داشت و اسرائیلی ها هم به بهانه تامین امنیت، هیچ گاه با راه حل تشکیل دو کشور موافقت نخواهند کرد و این دور باطل همچنان ادامه خواهد یافت و هیچ توافقی نمی تواند کارساز باشد.
تونی بلر با اشاره به مذاکراتی که پیش تر برای حل و فصل مناقشه فلسطینیان و اسرائیل صورت گرفته می گوید: در گذشته، حرف فلسطینیان این بوده که روند صلح اسلو بسیار کند پیش می رفته و به همین جهت ناکام مانده است. اما در مقابل، مقامات اسرائیلی مثل شیمون پرز-رئیس جمهور فعلی و نخست وزیر سابق- مدعی اند علت شکست روند صلح اسلو این بود که چنین برنامه ای ناگهان خواسته های زیادی را مطرح می کرد و می خواست آنها را در آن واحد به اجرا درآورد! در این میان، نخست وزیر سابق انگلیس معتقد است مشکل مذاکرات صلح اسلو این بود که می خواست بدون انجام کارهای عملی، تنها به نوشتن توافقنامه ای روی کاغذ بسنده کند اما چنین رویکردی هیچ گاه نمی تواند واقعیت ماجرا را عوض کند.
بلر تقصیر ناکامی مذاکرات برای حل مناقشه فلسطین و اسرائیل را از خود هم دور نمی بیند اما می گوید در آن زمان مشغولیت اصلی او این بوده که نخست وزیر انگلیس باشد. به همین خاطر است که او اکنون از پست خود به عنوان نماینده کمیته چهارجانبه آمریکا، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل متحد در حل مناقشه خاورمیانه راضی است و می گوید بهتر است افرادی غیر از رهبران فعلی جهان-که طبیعتا فرصت کنکاش در مساله پیچیده ای مثل مناقشه خاورمیانه را ندارند- به صورت تمام وقت به این دست مناقشات توجه نشان دهند و برای حل آنها تلاش کنند. از نظر بلر، رهبران جهان -از جمله خود او در دوران نخست وزیری- اطلاعات کافی برای حل چنین مناقشه ای ندارند و مشکلات داخلی، بیشتر وقت آنها را به خود اختصاص می دهد. تونی بلر در عین حال توصیه هایی هم برای باراک اوباما رئیس جمهور جدید آمریکا دارد و معتقد است که او می تواند برای از میان برداشتن شکاف موجود میان آمریکا و اروپا قدم های خوبی بردارد اما در عین حال به نظر می رسد اوباما در کنار گوش شنوایی که برای حرف های اروپاییان دارد، خواستار گوش شنوای اروپا برای تامین خواسته های آمریکا نیز باشد.
به اعتقاد نخست وزیر سابق انگلیس، مسائلی مانند تلاش برای حل بحران افغانستان، در پیش گرفتن سیاست های مناسب در قبال ایران و مقابله با بحران اقتصادی جهانی از اهمیت زیادی در برنامه های مشترک اروپا و آمریکا برخوردار است اما به هر حال، اروپا باید به این نکته توجه داشته باشد که هر چقدر به همکاری با آمریکا در زمینه های مختلف امید ببندد، در مقابل شاهد خواهد بود که آمریکا هم انتظارات و خواسته هایی از اروپا دارد. اوباما در سال 2008 میلادی درست مثل تونی بلر در سال 1997 میلادی در حالی به قدرت می رسد که در سطح داخلی و خارجی انتظارات زیادی از او وجود دارد و درواقع هم اوباما و هم بلر در زمانی به قدرت رسیدند که انتقادات از عملکرد دولت قبلی به شدت بالاگرفته بود. بلر معتقد است که اوباما سیاستمدار باهوشی است و می تواند انتظاراتی را که از او وجود دارد برآورده کند و یکی از انتظارات مهم نیز بدون شک ایجاد تغییر و تحول در روند مذاکرات خاورمیانه و هدایت آن به سمت و سویی تاثیرگذار است.