تحریم بدون شرط یا مشروط

آخرین روز اردیبهشت در سالن اجتماعات دانشگاه صنعت آب و برق شهید عباسپور، یکی از حساس ترین و اصلی ترین سوالات ذهنی این روزهای مردم کوچک و خیابان، موضوع مناظره دو چهره ای بود که به گفته خودشان رسیدن به آرمان مشترک «دموکراسی» را از دو روش متفاوت پیگیری می‌کنند. «مصطفوی تاج زاده» عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، به عنوان طرفی از مناظره، گروهی را نمایندگی می‌کرد که مشارکت مشروط در انتخابات از راه نزدیک شدن به دموکراسی می‌دانند و علی افشاری عضو شورای مرکزی دفتر حکیم وحدت هم از فعالانی است که با ناکارآمد دانستن ساختار سیاسی، از طریق عدم شرکت در انتخابات به دنبال مشروعیت‌زدایی و متزلزل کردن ساختار سیاسی فعلی هستند.
سوژه مناظره 200 دقیقه ای عضو شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت و عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در این عبارت خلاصه شد: «مشارکت در انتخابات یا عدم مشارکت؟ مسأله این است»!
آغازگر مناظره تاج زاده بود، وقتی که گفت: «از 100 سال پیش تاکنون، در هیچ دوره‌ای به اندازه امروز، گفتمان دموکراسی خواهی، گفتمان غالب نبوده است. این که امروز در همه جریانهای سیاسی از چپ مارکسیستی و جریان‌های ملی گرفته تا جنبش‌های اسلامی گفتمان دموکراسی خواهی حرف اول را می‌زند، یک پیروزی بزرگ است. تفاوت گروه‌ها تنها در انتخاب روش‌های رسیدن به آن است».
وی در ادامه به بیان روش‌های متفاوت گروه‌ها در این باره پرداخت و گفت: «گروهی رسیدن به دموکراسی را از راه برگزاری انتخابات آزاد می‌دانند و چه در میان پوزیسیون و چه اپوزیسیون، هستند جریاناتی که چنین تفکری دارند و نیروهای ملی – مذهبی هم برای حضور خود شرط انتخابات آزاد را پذیرفته‌اند. اما الگوی دیگر از مسیر انتخابات آزاد نمی‌گذرد و اگرچه اتفاق نظری در میان آنها دیده نمی‌شود می‌خواهند از طریق تغییر ساختار، دموکراسی را متحقق کنند».
مشاور رئیس جمهور تصریح کرد: آن جریانی که من از مدافعانش هستم، معتقد است در شرایط فعلی ایران، نه تحریم بدون قید و شرط و نه مشارکت بدون قید و شرط، راه به جایی نمی‌برد. ما می‌گوییم همه گروه ها بیایند و کاندیدایی معرفی کنند و طرح ها و برنامه ها و تفکراتشان را در جامعه مطرح کنند. اگر کاندیدایشان رد صلاحیت شد، آن وقت به هر شکل که صلاح می‌داند به این رد صلاحیت اعتراض کنند. حتی انتخابات را تحریم کنند.»
تاج‌زاده آخرین تجربه همفکران خود را در به کارگیری این روش انتخابات مجلس هفتم عنوان کرد و یادآور شد ؛ «من به جرأت می‌گویم هیچ جریانی به اندازه کسانی که در انتخابات هفتم ثبت نام کردند، صلاحیت شدند، تحصن کردند و اعتراض خود را به نسبت به رد صلاحیتشان اعلام کردند، نتوانست نامشروع بودن این انتخابات را در صحنه ملی و بین المللی افشا کند و آن را یک کودتای پارلمانی بنامد خود شما قضاوت کنید که آنهایی که این انتخابات را تحریم کردند بیشتر صدایشان شنیده شد و یا متحصنان مجلس؟ » عضو شورای سیاستگذاری دفتر مرکزی دکتر معین افزود: «الان هم همان اتفاق در حال تکرار شدن است. شما بررسی کنید و ببینید که روش ما که به صورت مشروط در انتخابات شرکت می‌کنیم تأثیر بیشتری دارد یا آنها که در انتخابات شرکت نمی‌کنند.»
علی افشاری که در طول صحبت‌های تاج‌زاده، هر از چندگاهی نکته ای روی کاغذ یادداشت می‌کرد، در پاسخ به اظهارات این فعال جنبش اصلاح طلبی گفت: ما معتقدیم بیش از آن که قید انتخابات آزاد مطرح باشد، مؤثر بودنش شرط است. انتخابات فقط در یک نظم دموکراتیک معنا پیدا می‌کند. اگر انتخاباتی برگزار شود ولی نتواند در فضای سیاسی و مناسبات ساخت قدرت، تغییری ایجاد کند، دیگر نامش انتخابات نیست. اگر هم بگوییم که انتخابات می‌تواند موازنه قدرت را بر هم بزند، پاسخ ما این است که حاکمیت دوگانه یک تاکتیک است، نه استراتژی، مطلوب ما حاکمیت یگانه دموکراتیک است».
افشاری با تائید بخشی از سخنان تاج زاده که بر لزوم توجه به تجربه‌های جهانی در زمینه جنبش‌های دموکراسی خواهی تأکید کرده بود، گفت: در همه کشورهایی که در مرحله گذار به دموکراسی قرار گرفته‌اند، در هر کشوری که ساختار قدرت در تقابل با جنبش دموکراسی‌خواهی قرار گرفته و انعطاف‌پذیری نداشتند دو اتفاق افتاده، اول گسست مردم از حاکمیت و دوم عدم مشارکت جامعه و مشروعیت زدایی از حاکمیت».
این عضو شورا مرکزی دفتر تحکیم وحدت با انتقاد از گروهی که با این انتخابات برخورد مثبت می‌کنند و برای حضور خود شرط مطبوعات آزاد و زندان سیاسی می‌گذارند، انتخابات را فرصتی برای بیان حرفها و رساندن حرف‌ها به گوش مردم دانست.
علی افشاری با اشاره به دوران مشروطه گفت: «مشروطه از همان ابتدا به حاکمان تحمیل شد و این گونه نبود که از روی یک ضرورت تاریخی شکل گرفته باشد و از همان مشروطه تاکنون حتی یک انتخابات آزاد به معنای واقعی نداشته ایم و چه در دوران مشروطه و چه در عصر پهلوی و حتی بعد از انقلاب [...]. ما در آرزوی یک انتخابات آزاد واقعی هستیم. با این نگاه است که استراتژی عدم مشارکت در انتخابات را پیش می‌گیریم تا زمینه‌های برگزاری یک انتخابات آزاد فراهم شود».
تاج زاده در قسمت دوم سخنانش با اشاره به گسست در جامعه و کم آگاهی افراد نسبت به تاریخ تأکید کرد: «انقلاب مشروطه هیچ گاه در پی برافکندن سلطنت و حتی تغییردادن شاه نبوده است. آنها تنها به این جمع بندی رسیده بودند که از طریق برگزاری انتخابات مناسبات قدرت را تغییر دهند. در دومین نهضت دموکراسی خواهی هم که 52 سال پیش و به رهبری مصدق شکل گرفت، انتخابات مجرایی برای شکل گیری یک جنبش در کشور بود امروز هم که بررسی کنیم، چه طرفداران مصدق و چه منتقدان او کدام یک می‌گویند که مصدق در پی براندازی نظام موجود بود؟»
وی با نقد دیدگاهی که ساختار قانون اساسی فعلی را مانعی برای تحقق دموکراسی می‌داند و با اشاره به نادیده گرفتن این ساختار در زمان عقد عملکرد اصلاح طلبان یادآور شد: «آقای افشاری و همفکرانشان به درستی وقتی پای نقد عملکرد می‌رسد، قانون اساسی را نمی‌بینند ولی در زمان دیگر، ساختار قانون اساسی را مورد نقد قرار می‌دهند».
عضو گروه مشاوران کاندیدای اصلاح طلبان افزود: «توقیف روزنامه ها و شکل گیری مجلس هفتم و بازداشت‌های صورت گرفته، براساس همین قانون اساسی هم غیرقانونی بود. این اتفاق ها افتاد چون گروه مقابل احساس قدرت می‌کرد و احساس می‌کرد کسی مقابلش نمی‌ایستد».
وی در ادامه مسأله یکپارچگی قدرت را هم به عنوان مشکل اساسی در راه دستیابی به دموکراسی رد کرد و انگلیس به عنوان نمونه یاد کرد و گفت: «در انگلیس حاکمیت یکپارچه است و حتی قانون اساسی هم وجود ندارد و خاندان سلطنت به عنوان مالک کشور به حساب می‌آیند ولی به دلیل وجود جامعه مدنی قدرتمند و توازن میان حاکمیت و جامعه مدنی دموکراسی برقرار است».
تاج زاده با تأکید بر این مسأله که جنبش اجتماعی در خلا شکل نمی‌گیرد و نیاز به ظرف دارد، افزود: «در شرایط فعلی انتخابات، بزرگترین و بهترین ظرف برای شکل گیری یک جنبش اجتماعی است. مثل انتخابات دوم خرداد که اجازه داد نیروهای اجتماعی به هم بپیوندند و یک جنبش اجتماعی شکل بگیرد. حتی همین انقلاب‌های زرد و نارنجی و قرمز هم از بستر یک انتخابات شکل گرفته‌اند. از دست دادن فرصت انتخابات پیش رو یعنی از دست دادن فرصت شکل گیری جنبش اساسی مطالبات مردم».
وی با افزودن مثال‌های تاریخی از نوع نگاه شخصیت‌های مبارز سیاسی در طول تاریخ کشور به انتخابات و اصلاح ساختار سیاسی گفت: «هیچ نیرویی صادق تر و خالص تر و دلسوزتر از مهندس بازرگان در دهه‌های 40 و 50 پیدا نمی‌کنید که قائل بر این نکته بوده باشند که در چارچوب قوانین موجود کار کنند و امروز نهضت آزادی هم اعلام کرده است که برایش برگزاری انتخابات آزاد مهم است و در صورت برگزاری انتخابات آزاد در صحنه حضور می‌یابد».
عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی با نقد دیدگاهی که ساخت قدرت را مانعی برای عدم تحقق دموکراسی می‌دانند، از اصلاحات صورت گرفته توسط اسلاح طلبان در همین ساختار فعلی قدرت مثال آورد و گفت: «نیرویی که بتواند انتخابات آزاد را به اقتدار گرایان تحمیا کند، خیلی کارهای دیگر هم می‌تواند بکند. مشکل منتقدان ساختار قدرت هم نیست. اگر چنین بود هیچ گاه ما را متهم به اهمال کاری نمی‌کردید و نمی‌گفتید که چرا کوتاه آمده ایم ! ما در همین ساخت حقیقی و حقوقی قدرت توانستیم غده سرطانی را در وزارت اطلاعات کشف و خنثی کنیم. طوری که لطف الله میثمی که به گواه خوتان از نیروهای موافق ما هم نیست و از طرفداران مصدق است گفته که کار ختمی در کشف صنعت نفت بزرگتر بود، ما در همین ساخت قدرت بود که انتخابات دوم شوراها را به عنوان آزادترین انتخابات تاریخ جمهوری اسلامی ایران برگزار کردیم به طوری که هیچ کاندیدایی به صورت غیرقانونی و استصوابی رد صلاحیت نشد. شوراها را که به عنوان اصول 100 تا 106 قانون اساسی مغفول بود در همین ساخت قدرت عملی کردیم و برنامه دکتر معین اجرای اصول 15، 19 و 20 و استیفای حقوق قومیت ها و اقلیت هاست که در همین ساخت قدرت هم می‌تواند آن را عملی کند.
وی ایستادگی و پافشاری را شرطی اساسی در دستیابی به اهداف دانست و تصریح کرد: «جنبش دانشجویی هم هرجا ایستاد به هدفش رسید. یکی از دلایل محروم کردن اکبر گنجی از طبیعی ترین حقوق اولیه‌اش این است که احساس می‌کنند که هر کاری که دلشان بخواهند می‌توانند بکنند و کسی هم چیزی نگوید. اما چه شد که هاشم آقاجری با این که حکمش اعدام بود، در همان روز صدور حکمش شکسته شد. مگر غیر از این است که از همان ابتدا با قیام دانشگاه ها مواجه شدند و جنبش دانشجویی در مقابل این رأی ایستادگی کرد؟»
وی در ادامه به صورت مشخص تر نوک پیکان خود را به سمت گروهی نشانه رفت که بدون هیچ قید و شرطی دست به تحریم انتخابات زده اند و گفت: «همه کسانی که دو سال است بر طبل تحریم می‌کوبند هنوز از استقلال و یکپارچگی ملی و امنیت عمومی چشم اندازی ارائه نداده اند. اگر شخصیتی مثل مهندس سحابی بحث مشارکت در انتخابات را مطرح می‌کند، در این سن و سال به فکر حضور در ساخت قدرت نیست. او می‌داند که با تداوم وضعیت انفعال موجود و با ترک صحنه از سوی اپوزیسیون اتفاقی که احتمال وقوعش بالاست، فروپاشی «ایران» است و نه تنها «جمهوری اسلامی».
تاج زاده افزود: «می گویند این نظام که ساقط شود خود مردم می‌دانند که چه کار کنند. این جواب منطقی و صحیح نیست. پس جایگاه جریانات سیاسی و دانشجویی و پیشتاز چیست؟ آقای بشیریه می‌گوید که در بررسی هایش به این نتیجه رسیده که ادبیات دموکراسی خواهی در دنیا تغییر کرده و از تمایل به تحولات ساختاری در گذشته به این نظریه رسیده اند که اگر در جامعه ای دو نیرو در ساختار قدرت باشند به گونه اس که نتوانند همدیگر را به صورت کامل دفع کنند، این جامعه می‌تواند ادعا کند که در مرحله گذار به دموکراسی قرار دارد و اگر این وضعیت چند سال ادامه پیدا کند، دموکراسی در این جامعه تثبیت می‌شود وقتی دو نیرو نتوانند در حاکمیت همدیگر را به صورت کامل دفع کنند، در جامعه امکان شکل گیری و تقویت نهادهای مدنی به وجود می‌آید و امکان تنفس برای بدنه جامعه ایجاد می‌شود.
تاج زاده در پاسخ سؤالی که برنامه مشخص اصلاح طلبان را در صورت انتخاب معین به عنوان رئیس جمهوری می‌خواست، تصریح کرد: «ما دستاوردها و ناکامی‌های اصلاحات در 8 سال گذشته را شناسایی کرده ایم و از قبول اشتباه‌های گذشته ترسی نداریم. یکی از برنامه هایمان در این زمینه ایجاد معاونت حقوق بشر از سوی دکتر معین است. برای اولین بار است که رئیس جمهور می‌خواهد با انتخاب حقوقدانان به عنوان معاون حقوق بشر، هر سه ماه یک بار موارد نقض حقوق بشر را به صورت علنی و با امضای شخص رئیس جمهور اعلام کند. هرکس هم که معتقد است با این کار آبروی ایران در عرصه بین المللی می‌رود، از طریق مقاومت در برابر موارد نقض حقوق بشر برای ایران حفظ آبرو کند. آقای خاتمی با تشکیل هیأت نظارت و پیگیری اجرای قانون اساسی بنا بر مصالحی ترجیح داد که تذکرات نقض قانون اساسی اکثراً به صورت محرمانه باقی بماند، اما دکتر معین آشکارا اعلام کرده که تذکراتش به صورت علنی خواهد بود همان طور که به عنوان برنامه ای مشخص، گفته که در برابر توقیف و برخورد غیرقانونی با مطبوعات و روزنامه نگاران تذکر علنی نقض اصل 168 اساسی را خواهد داد. همه اینها را هم قبل از تإیید صلاحیت ها گفته که بعداً حرفی در آن نباشد. برنامه ما در این دوره که تا یکی دو روز دیگر منتر می‌شود، برنامه ای مشخص، موردبندی شده و مصداقی است. دیگر برنامه کلی نمی‌دهیم که قابل سنجش نباشد و برای اجرای این برنام تیم اجرایی معرفی می‌کنیم».
پس از این سخنان، علی افشاری در مقام پاسخگویی برآمد و با تکرار گفته‌های پیشین خود در مورد ناکارآمد بودن ساختار سیاسی فعلی شرکت در انتخابات را مشروعیت بخشی بیهوده به ساختار فعلی دانست و گفت: «من هیچ چشم انداز روشنی در صحبت‌های آقای تاج زاده نمی‌بینم. در ساختاری شعار مشارکت در انتخابات داده می‌شود که فردی که در رأس هرم قدرت قرار دارد به صراحت می‌گوید که فرقی ندارد که نتیجه انتخابات چه می‌شود و اوست که مشخص می‌کند چه اتفاقی باید بیفتد. حالا شما به جای هر سه ماه، هر روز هم که گزارش بدهید چه نتیجه ای در پی خواهد داشت؟ غده وزارت اطلاعات کنده شده اما در جای دیگری باز تولید شده، اظهارات اخیر وزیر اطلاعات و احضارهای جدید نگرانی بازگشت وزارت اطلاعات به دوران پیشین را تقویت کرده است. ده ها پرونده کمیسیون اصل 90 هم که جایگاه قانونی مشخصی دارد، به مورد اتهامی کسانی تبدیل شد که پیگیر آن بودند. انتقاد ما از شما نافی نقد ما به ساخت قدرت درگیر شود. سوال ما این است که آیا رئیس جمهوری باید در ساخت قدرت نقش رهبری اپوزیسیون را بازی کند؟»
وی به صورت تلویحی به شرط‌های نهضت آزادی برای حضور در صحنه انتخابات اشاره کرد و گفت: «دوستان آقای تاج زاده باز بهتر عمل کرده اند و شرط آزاد دانستن انتخابات را تائید صلاحیت کاندیدای خود دانسته اند که البته با هیچ عرفی اخلاقی و علمی در دنیا سازگاری ندارد. در صورتی که تأیید صلاحیت معین فقط باید نشان دهنده یک آزادی نسبی و کف شرایط حضور حزب مشارکت اعلام می‌شد. گروهی آمده و شرایطی مثل آزادی احزاب و زندانیان سیاسی و آزادی بیان و استعفای شورای نگهبان را مطرح کرده و بدون این که هیچ کدام از شرایطش محقق شود، کاندیدا معرفی کرده که از نظر ما قابل درک نیست.»
وی در مورد انقلاب مشروطه اظهار داشت: «در مشروطه اساساً هدف انتخابات نبوده است. انتخابات فی نفسه دارای ارزش نیست. تحریم یک گزینه از بازی انتخابات است، خارج از آن نیست. آرمان مشروطه، مشروط و محدود کردن قدرت حاکمیت بوده است. علل ناکامی آن تغییر نکردن آدمهاست. به صرف گفتن این که دموکرات هستیم، دموکراسی به وجود نمی‌آید. هیچ کس نمی‌گوید من مخالف دموکراسی هستم. مشکل تاریخی ما وجود کسانی است که ظاهر و باطنشان یکی نیست. ما هنوز در انقلاب مشروطه به سر می‌بریم. هنوز نتوانسته‌ایم به مشروط کردن و محدود کردن واقعی ساختار قدرت برسیم. مهندس بازرگان هیچ دلبستگی ای به نهضت مشروطه نداشت و به اصلاح پذیر بودن دوران شاه رسیده و آن را اعلام کرده بود. در حال حاضر هم از نظر من بحث شخص مطرح نیست. بحث، سیستم ناکارآمد است. ناکامی بزرگ دکتر مصدق هم غفلت از نیروهای اجتماعی بود و این که می‌خواست در همان چارچوب‌های موجود فعالیت کند. ما معتقدیم انتخاب رئیس جمهور محافظه کار تفاوتی با هم ندارد. همان گونه که فردای انتخابات مجلس ششم سعید حجاریان ترور شد. پس از آن روزنامه ها توقیف شدند و چیزی که این جنبش را نگه می‌دارد، پافشاری و حضور نیروهای اجتماعی است. چشم انداز و فضای بعد از تحریم بستگی بع شکل برگزاری انتخابات پیش رو دارد. هرچقدر حضور کمتر باشد مشروعیت نظام فعلی با بحران بیشتری مواجه می‌شود و بیشتر به تحقق دموکراسی نزدیک می‌شویم.»
افشاری افزود: «تحریم عزلت نشینی نیست. و با عنوان یک راهکار و حرکت فعال است. مشروطه را نیز پدران ما با انتخابات حفظ نکردند بلکه تلاشها و مقاومت و جانفشانی شخصیت هایی مثل ستارخان موجب حفظ مشروطه شد».
در این هنگام مصطفی تاج زاده اظهار خشنودی کرد: «خوشحالم فضای اصلاحات همه چیز را روشن کرده و حالا دیگر از بحث عبور از خاتمی به مباحث جدیدی مثل عبور از بازرگان، مصدق، سحابی و. .. رسیده ایم. مهندس بازرگان یک رفورمیست کامل بود. چون معتقد بود هر سقوط و انقلابی هزینه زیادی دارد. و بعد از انقلاب هم همان مشی را پیگیری کرد. »
وی با متهم کردن افشاری به تحریف تاریخ مشروطه گفت: «نمی شود به نام بازرگان مشی امام خمینی را تبلیغ کرد چرا که فقط امام بود که بدنبال ساقط کردن نظام شاهنشاهی بود. مصدق و مشروطه ضد آن چیزی است که شما معرفی می‌کنید. می‌توانید مشروطه و مصدق را نقد کنید. اما حق ندارید آنها را اشتباه معرفی کنید. »
تاج زاده در ادامه گفت: «اگر تحولات جهانی که شما به آن اشاره می‌کنید آن قدر قدرتمند است که شما می‌گویید: چرا از آن برای برگزاری انتخابات آزاد و موثر بودن آن استفاده نکنیم. من احساس می‌کنم دعوای اصلی امروز اپوزیسیون خارج از کشور بر سر کرزای شدن است »
عضو مشاوران دکتر معین در پاسخ به قسمتی از صحبت‌های افشاری که بسیج نیروها را از درون ساختار قدرت غیرممکن دانسته بود گفت: «چه کسی گفته بسیج نیروها را از درون قدرت امکان پذیر نیست. شما خود بگویید این همه نیروهای اپوزیسیون خارج از کشور کدام نیروی مردمی را توانسته اند بسیج کنند. وقتی به اصلاح طلبان می‌رسند فریادشان بلند است اما عملکرد خودشان قابل نقد و خرده گیری نیست. باز هم خودتان قضاوت کنید. در این دو سال کدام جنبشی بوده که بتوان روی آن حساب کرد و دنیا آن را حس کند. شما که الان یک امنیت نسبی دارید و نمی‌توانید کاری بکنید چگونه با خروج اصلاح طلبان از حاکمیت و با کدام امنیت می‌توانید فعالیت کنید. »
وی در ادامه گفت: اگر قرار بود مجلس ششم و دولت اصلاحات در ساختار فعلی قدرت کارایی نداشته باشد پس چرا با رد صلاحیت‌های گسترده در انتخابات مجلس هفتم اجاره ادامه حضور اصلاح طلبان را ندادند. اگر حضور ما در ساختار قدرت تزئینی بود آیا به نفع آنها نبود که با تایید صلاحیت ما خود را از اتهامات تبرئه کنند. اقتدار گرایان اگر واقعاً دنبال مشارکت حداکثری بودند حداقل دو گام خیلی کوچک برمی داشتند، که دل مردم خوش باشد. اما این کار را نکردند چون نمی‌خواهند مردم بیایند چون می‌دانند در غیاب ملت پیروزند و خواهان غیاب ملت هستند. »
تاج زاده همچنین گفت: «آنها وارد فاز نفاق شده اند چون نمی‌توانند رسما اعلام کنند که نمی‌خواهند مردم پای صندوق‌های رای بیابند شرایط را برای عدم حضور مردم مهیا کردند »
وی خطاب به گروهی که ادعا می‌کنند وضع کشور مثل سال 75 و یا بدتر از آن است گفت: «دوم خرداد 76 بود که ایرانی‌های سراسر دنیا به ایرانی بودن خود افتخار کردند از نظر اقتصادی هم بیایید تا با عدد و رقم اتفاقات رخ داده را برایتان باز کنیم از نظر فرهنگی هم که واقعاً انقلاب شده با همه این توصیف اگر فکر می‌کنید اتفاقی نیفتاده من به شما حق می‌دهم که در انتخابات شرکت نکنید. من هم قبول دارم که تحریم یک راهکار است ولی این راهکار در خارج از ایران که نهادهای مدنی فعال وجود دارند کارکرد پیدا می‌کند. که حتی اگر در انتخابات شرکت نکنند نهادهای مدنی می‌توانند قدرت را کنترل کنند. ولی در کشور ما چون نهادهای مدنی ضعیف هستند باید بتوانیم در حاکمیت نماینده داشته باشیم. »
تاج زاده در مورد تأثیر حضور در صحنه مثال آورد: در مورد زهرا کاظمی اظهارنظرهای فراوانی از سوی افراد مختلف شد و بسیاری فاجعه پیش آمده را محکوم کردند. اما به جرأت می‌گویم که هیچ نطقی به اندازه صحبت‌های محسن آرمین از تریبون مجلس اثرگذار نبود و بازتاب جهانی پیدا نکرد. چرا که یک نماینده مجلس و از تریبون رسمی اعلام کرد که زهرا کاظمی به قتل رسیده است ».
وی خطاب به افشاری گفت: «بی انصافی نکنید. قل‌های زنجیره ای تکرار نشده ولی اگر ما منفعل شویم این اتفاقات دوباره تکرار می‌شود ».
این فعال اصلاحات اعتراف کرد: «دوستان، ما خیلی خطا کردیم ما همه چیز را به علت گسستی که قبل از خود داشتیم در تجربه فراگرفته ایم. قدرت نقد پیدا کرده ایم و فرصت انباشت تجربیات برای ما فراهم شده است. نگذارید به خاطر عصبانیت بزرگ ترین فرصتی را که در پیش رو داریم برای تثبیت روند دموکراسی خواهی از دست بدهیم »
وی افشاری و همکارانش را مورد نقد صریح قرار داد و گفت: «تا کی قرار است تحت عنوان دانشجو فعالیت کنید؟ چرا حزب تشکیل نمی‌دهید؟ مگر نهضت آزادی قانونی شناخته شده است که فعال است، بیانیه می‌دهد، کنگره برگزار می‌کند و در عرصه سیاسی حضور دارد؟ دموکراسی را در قهر و تحریم خلاصه نکنیم غیر از این است که اگر حزب تشکیل دهید روز سوم به انشعاب خواهید رسید؟ شما که به ما انتقاد می‌کنید کاری نکرده ایم خوتان بگویید که در این دو سال کدام کادرسازی را کرده اید و تئوری هایتان کجاست؟ »
وی با اشاره به طرح رفراندوم اینترنتی گفت: شما در طرح این رفراندوم بحث حکومت دموکراتیک در بیانیه اولتان را مطرح کردید و در بیانیه دوم به جمهوری دموکراتیک رسیدید. »
تاج زاده خاطر نشان کرد: «اولین شرط اصلاحات این است که خودمان را از درون بشکنیم و به ضعف‌های ساختاری مان فکر کنیم. »