بحران آب به خاطر کمبود اعتبار

گروه اقتصاد
آب مایه حیات انسان است و زمینه‌ساز پیدایش تاریخ بشریت. نخستین تمدن‌ها در کنار رودهای پرآب، چشمه‌ها و سرچشمه‌ها شکل گرفت، آنچنان که تمدن سومر به عنوان اولین تمدن بشری در میان دو رود دجله و فرات پدید آمد و پس از آن چگونگی مهار این دو رود عظیم و به خدمت گرفتن آب آن‌ها از طریق زه‌کشی و شط‌ها، زمینه‌ساز پیدایش کشاورزی و اسکان بشر شد.
هنگامی که آریایی‌ها، فلات ایران را برای زندگی برگزیدند اگر چه این سرزمین نیمه خشک را از داشتن منابع کافی آب کم بهره دیدند اما دانش و تجربه این قوم به آنان در بهره‌گیری مناسب از همین منابع اندک یاری رساند.
ساخت سدها بر سر راه رودهایی که تنها فصولی از سال طغیان می‌کردند و جمع‌آوری آب آن برای مواقعی که این رودها خشک می‌شدند، جمع‌آوری آب‌های سطحی و ایجاد انبار و در نهایت احداث قنات که از شاهکارهای تاریخ ایرانیان است از جمله اقداماتی بود که ساکنان فلات ایران برای تامین آب مورد نیاز خود انجام دادند.
اکنون پس از گذشت سالها که آب انبارها و قنات‌ها تنها به جاذبه‌ای توریستی تبدیل شده‌اند به نظر می‌رسد ما نیز راهی جز پیروی از نیاکان خود نداریم.
مبدا پیدایش بسیاری از شهرهای مرکزی ایران تنها آب قنات‌ها و ایجاد سد بر گذر رودهای فصل بوده است.
آب هم‌اکنون یک ماده استراتژیک در جهان شناخته می‌شود و کمبود این ماده حیاتی فجایع فراوانی را به دنبال خواهد داشت.
اگر چه روند آبرسانی به شهرها و روستاها از منابع آبی موجود، وضعیت مطلوبی را طی می‌کرد اما به نظر می‌رسد اکنون مسئولان با نگرانی از روند ادامه کار سخن می‌گویند.
معاون وزیر نیرو چندی پیش اعلام کرد با اعتبارات کنونی اتمام طرح‌های آب به 10 سال زمان نیاز دارد.
آب اگر نباشد، آن هم برای شهرها و روستاهای کوچک اولین تبعات آن می‌تواند مهاجرت به شهرهای بزرگ باشد و پس از آن هم از رونق افتادن کشاورزی.
از سوی دیگر توسعه طرح‌های تامین آب بدون توجه به چگونگی دفع فاضلاب‌های شهری، کشاورزی و صنعتی، راه به جایی نخواهد برد.
چون آمارها نشان می‌دهد هم اکنون به دلیل بی‌توجهی به سیستم فاضلاب‌ها همین منابع اندک آبی کشور نیز آلوده شده است که اتصال این آب‌های الوده هزینه‌ای مضاعف می‌طلبد.
اکنون با ترسیم آینده‌ای برای تامین آب کشور، بسیاری از پروژه‌های سدسازی و یا استحصال آبهای سطحی به دلیل کمبود نقدینگی و تخصیص نیافتن به موقع اعتبارات، به کندی پیش می‌رود.
آمارها نشان می‌دهد 90 درصد طولانی شدن زمان احداث سدها در ایران به دلیل کمبود نقدینگی و 10 درصد مربوط به مشکلات فنی و مهندسی و کمبود مصالح مورد نیاز است.
اکنون 81 سد و نزدیک به 800 هزار هکتار شبکه آبیاری و زهکشی در دست احداث است که بیش از 200 هزار میلیارد ریال اعتبار برای اتمام این طرح‌ها نیاز می‌باشد و قرار است تا پایان امسال 6 سد از تعداد 81 سد به بهره‌برداری برسد.
با وجودی که برخی از سدهای بزرگ در کنار مناطق کشت و صنعت به بهره‌برداری رسیده‌اند اما حداث شبکه‌های آبیاری و زهکشی در کشور متناسب با سدهای بهره‌برداری شده صورت نگرفت.
به طوری که در حال حاضر 600 هزار هکتار در احداث شبکه‌های اصلی زهکشی و بیش از یک میلیون و 200 هزار هکتار در احداث شبکه‌های فرعی از برنامه عقب هستیم.
و دلیل این موضوع نیز چالش به وجود آمده میان وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی بر مسئله آب بها می‌باشد.
در مجموع برای اتمام سدهای در دست اجرا و احداث سایر طرح‌ها در دست مطالعه، وزارت نیرو به حدود 500 هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد که 200 هزار میلیارد از این میزان برای طرح‌های در دست اجرا می‌باشد که در حال حاضر سالانه 20 هزار میلیارد ریال آن تخصیص داده می‌شود.
این آمارها نشان می‌دهد با ادامه روند فعلی تخصیص اعتبارات حداقل تا 10 سال آینده نمی‌توان هیچ طرح دیگری را در کشور آغاز کرد.
به منظور رفع این مشکل استفاده از منابع جدید مالی در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفت و مقرر شد سالانه حداقل 40 هزار میلیارد ریال از نقدینگی بخش خصوصی جذب طرح‌های سدسازی شود.
در صورت استقبال مردم از این طرح‌ها زمان اجرای سدها از 10 سال به پنج سال کاهش می‌یابد.
کارشناسان بر این عقیده‌اندکه در صورت تخصیص اعتبارات مورد نیاز ظرف مدت 8 سال می‌توان پرونده سدسازی در کشور را به طور کامل بست.
44 میلیون و 500 هزار نفر از جمعیت 46 میلیون نفری شهری از آب سالم بهره‌مند هستند و تا چهار سال آینده با بهره‌برداری از طرح‌های در دست اجرا، صد در صد جمعیت شهری ایران از امکانات آب آشامیدنی سالم برخوردار خواهند شد.
اکنون تنها 35 هزار روستا در کشور از آب آشامیدنی سالم و لوله‌کشی بهره‌مند هستند. حتی بسیاری از شهرهای اطراف پایتخت از داشتن آب لوله‌کشی محروم می‌باشند.
در روستاها و شهرهای کوچک نیز علاوه بر نبود امکانات جدید تأمین آب به دلیل از میان رفتن شیوه‌های سنتی و بی‌توجهی به قنات‌هایی که سالیان سال می‌توانند مردم اطراف خود را مشروب سازند بی‌آبی، بیداد می‌کند.
علاوه بر مشکلات مالی و کمبود امکانات اعتبارات مسأله دیگری که کشور را با بحران آب مواجه خواهد ساخت افزایش سرانه مصرف آب در شهرهای بزرگ می‌باشد.
آمارها نشان می‌دهد که ایرانی‌ها 3 برابر مردم کشورهای توسعه یافته آب مصرف می‌کنند.
تأمین آب یک کشور 70 میلیونی نیازمند وجود یک برنامه جامع و یک استراتژی هدفمند است که در آن علاوه بر پروژه‌های در دست ساخت، پروژه‌های آتی تأمین آب، میزان مصرف آب و تبلیغات برای مصرف بهینه و فرهنگ‌سازی مصرف آب لحاظ شده باشد.
شاید یکی از مؤثرترین روش‌ها برای بهبود مصرف آب، به کارگیری ابزار قیمت و نرخ آب مصرفی شهروندان باشد. رشد جمعیت به همراه توسعه کشور به لحاظ صنعتی و کشاورزی لزوم یک برنامه هدفمند برای تأمین آب کشور را نشان می‌دهد.
شاید بهتر باشد برای کشوری که در مرحله گذار از سیستم سنتی به مدرن می‌باشد در برخی از مناطق از روش‌های سنتی تأمین آب غافل نبود.
آب‌انبارها و قنات‌ها هنوز هم می‌توانند آب سالم و کافی را ساکنان اطراف خود هدیه کنند.
اما تمامی این طرح‌ها و پروژه‌ها بدون تأمین اعتبارات مورد نیاز از طرق مختلف به سرانجام نخواهد رسید.
امروز در کشور 88 تصفیه‌خانه فاضلاب در حال بهره‌گیری است و 98 تصفیه‌خانه دیگر نیز در دست ساخت می‌باشد.
عمر برخی از این تصفیه‌خانه‌ها به 50 سال می‌رسد.