متکی با دیپلماسی تهاجمی آمد

عارف واحد ناوان
سکان سیاست خارجی ایران به منوچهر متکی سپرده شد. این دیپلمات 52 ساله بندر گزی که به زبان‌های فارسی، انگلیسی، ترکی، استانبولی و اردو توسط کامل دارد. سومین رای بالای نمایندگان مجلس را به خود اختصاص داد تا با اقتدار کامل بر روی صندلی شماره یک وزارت امور خارجه بنشیند.
بررسی سوابق فعالیت‌های سیاسی و اجرایی او نشان می‌دهد که وی مناسب ترین گزینه رئیس جمهور برای بدست گرفتن پست وزارت امور خارجه است. او در سالهای 1364 و 1373 سفیر ایران در کشورهای تریکه و ژاپن بود. مدیر کل اروپای غربی، معاونت وزیر امور خارجه در امور بین الملل، مشاور وزیر خارجه و چندین پست ریز و درشت دیگر از جمله مسئولیت‌های متکی در سال‌های گذشته است.
به علاوه او سال‌ها فعالیت در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نماینده مجلس شورای اسلامی را در کارنامه خود دارد. اصولگرایی واقع‌بینانه و دیپلماسی تهاجمی اما نرم‌افزارانه و از جنس مناسبات بین‌المللی اساس برنامه چهار ساله وزیر امور خارجه جدید است.
باید اعتراف کرد که سیاست خارجی ایران در 25 سال گذشته بیشتر تدافعی بوده است. از این رو در سال‌های اخیر انتقادهای فراوانی بر دیپلماسی انفعالی کشورمان از سوی شخصیت‌ها و مقام‌های سیاسی و کشوری وارد شد.
یک ضرب‌المثل عامیانه می‌گوید بهترین دفاع حمله است. وزیر امور خارجه جدید سال‌ها در کسوت دیپلمات ماموریت‌های خطیری را برعهده داشته است و به زیر و بم‌های سیاست خارجی آگاه است. بنابراین وی با ارزیابی شرایط داخلی و درک تحولات بین‌المللی مشی سیاست خارجی را بر دیپلماسی تهاجمی استوار کرده است. سیاستی که سال‌ها پیش از این باید اتخاذ می‌شد.
از دیگر سو مطالعه برنامه‌های ارائه شده از سوی وزیر امور خارجه جدید به خوبی نشان می‌دهد که اولویت‌های وی در روابط با مناطق مختلف جغرابیایی گسترش رابطه با همسایگان است. به ویژه اینکه آقای متکی برای گسترش روابط با جمهوری اسلامی مرکزی و قفقاز اهمیت فراوانی قایل است. منطقه ای که پس از فروپاشی شوروی کمترین اهمیت را در سیاست خارجی ایران داشت.
منوچهر متکی در مورد ایرانیان خارج از کشور می‌گوید نباید تصور کنیم ایرانیان خارج از کشور ضد انقلاب هستند بنابراین ارتباط با آنها باید بدور از شعار و تعارف باشد. او معقتد است با برقراری ارتباط با ایرانیان مقیم خارج از کشور می‌توان برنامه مهرورزی رئیس جمهور را در وزارت امور خارجه پیاده کرد.
وزیر خارجه جدید برای عملیاتی کردن برنامه هایش برگ‌های برنده زیادی دارد. مجلس‌ها، اعضای دولت و دوستان او در دیگر نهادهای حکومتی مهم‌ترین پشتوانه وی برای اجرای برنامه‌هایش هستند. برگ برنده دیگر او سال‌ها فعالیت در کسوت دیپلمات در سطوح مختلف سیاست داخلی و خارجی می‌باشد. بنابراین او می‌تواند با بازی‌های ظریف و تهاجمی، کشتی بحران زده و به گل نشسته دیپلماسی ما را به ساحل آرامش برساند. بررسی سوابق کاری و مطالعه نسخه‌هایی که وی برای نجات سیاست خارجی ضعیف و ناتوان ما پیچیده است موجب این امیداوری‌ها شده است. با این وجود نباید فراموش کرد که وزیر خارجه جدید برای اجرایی کردن برنامه‌های تهاجمی خود نیاز به بازنگری و بازسازی در ترکیب سنتی وزارت خارجه دارد. چرا که او تنها با داشتن یک تیم منسجم، کار بلد و آگاه به فنون دیپلماتیک و مسایل سیاسی و بین‌المللی می‌تواند پس از چهار سال کارنامه خوبی از خود برجای گذارد اما آیا متکی با اتکا به سال ها تجربه کاری دست به خانه تکانی در وزارت امور خارجه خواهد زد؟!
واقعیت این است که بسیاری از دیپلمات‌ها و رایزن‌های فرهنگی ما به زبان‌های خارجی (حداقل انگلیسی) مسلط نیستند. با رویه‌ها و مقررات بین‌المللی بیگانه‌اند و آداب و معاشرت دیپلماتیک ندارند. حتی برخی از رایزن‌های فرهنگی اطلاعاتی در خصوص مسایل فرهنگی، آداب و رسوم و مکان‌های باستانی ودیدنی کشورمان ندارد و این نمی‌تواند زیبنده وزیر امور خارجه‌ای باشد که سیاست تهاجمی اما نرم افزارانه در مناسبات بین المللی پیش گرفته است.
شاید این تصور در ذهن ما ایجاد شود که وزیر امور خارجه به دلیل درگیر شدن در مسایل کلان سیاست خارجی فرصت بازنگری در مسایل خرد از قبیل تعیین رایزن‌ها و دیپلمات‌ها را نداشته باشد اما باید پذیرفت که براساس قانون حق انتخاب سفیر و نظارت بر کارکرد رایزن‌ها در بیرون از ایران با وزیر امور خارجه است.
با این وجود باید حداقل یک سال منتظر ماند و دید که آیا منوچهر متکی با همان ترکیب سابق و سنتی به کار خود ادامه خواهد داد یا برای پیشبرد برنامه‌هایش از نیروهای جوان، کاری و آگاه به مسایل روز جهان استفاده خواهد کرد؟!