ارتش قرقیزستان در آرزوى بازسازى

تحلیلگران مى گویند طرح دولت قرقیزستان براى بازسازى و حرفه اى کردن ارتش داراى بار مالى و هماهنگى است. طرح بازسازى اساسى ارتش قرقیزستان در سطح وسیعى با استقبال مواجه شده است. اگر چه برخى از خبرگان امور دفاعى کشور معتقدند که ضعف بنیه مالى مى تواند به اجراى چنین هدفى صدمه وارد سازد. به گزارش ایران شرقى وزیر دفاع قرقیزستان باقى بیگ قالى اف روز ۲۷ اکتبر ۲۰۰۸ اعلام کرد که طرح یک سرى اصلاحات اساسى در ارتش قرقیزستان در دست اقدام است. وى گفت بر اساس این طرح ارتش قرقیزستان از حالت تکیه بر سربازان وظیفه به تکیه بر نیروهاى عمدتا حرفه اى، تغییر شکل خواهد داد. به گفته باقى بیگ، توانمندى یک ارتش واقعى به کمیت کارکنان آن نیست، بلکه قدرت ارتش به میزان مهارت نیروهاى آن بستگى دارد. براساس طرح جدید نیروهاى ستادى وزرات دفاع حذف و یک قسمت جدید خدمتى (نیروهاى سیار) جایگزین خواهد شد که تحت امر مرکز ضد تروریسم و ضد اغتشاش عمل خواهد کرد. روى هم رفته در ارتش جدید از ژنرال ها و افسران عالى رتبه کمترى استفاده خواهد شد و فقط یک پنجم نیروهاى صف و ستاد را نیروهاى وظیفه و مابقى ارتش را نیروهاى قراردادى حرفه اى تشکیل خواهند داد. اصلاحات در ارتش قرقیزستان در سه مرحله صورت مى گیرد. مرحله اول تا ماه ژوئن ۲۰۰۹ تکمیل خواهد شد، مرحله دوم تا پایان سال ۲۰۰۹ و مرحله سوم یا پایانى تا سال ۲۰۱۲ به طول خواهد انجامید. نیاز به تغییرات در ارتش قرقیزستان از یک حادثه در تاریخ قرقیزستان سرچشمه مى گیرد. در سال ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰ منطقه جنوبى باتکن، صحنه حمله و تاخت و تاز نیروهاى حرکت اسلامى ازبکستان بود. این حرکت یک سازمان چریکى مسلح است که حملات آن در جنوب قرقیزستان، محدودیت و ناتوانى ارتش سرباز محور دوره شوروى سابق که فقط براى جنگ هاى منظم آموزش دیده بود و از تحرک لازم در برابر وضعیت هاى متغیر که نیازمند اجراى یک سلسله فرامین متفاوت است، ناتوان هستند را نشان داد. اگر چه سرانجام مهاجمان به عقب رانده شدند،اما عملیات بى رمق ارتش و نداشتن آمادگى لازم موجب پدید آمدن بحث و انتقادات زیادى در قرقیزستان شد. مقامات قرقیز از حوادث باتکن درس آموختند و بودجه دفاعى را افزایش داده و آموزش سربازان را در فنون جنگ کوهستان و ضد آشوب شروع کردند. وزیر دفاع قرقیزستان با اشاره به عملیات سال ۱۹۹۹ درباتکن گفت: «هنگامى که فقط ۵۰ چریک به منطقه جنوبى نفوذ کردند، ما ۵۰۰۰ سرباز را براى مقابله با آنها اعزام کردیم و این موضوع به روشنى نشان داد که قرقیزستان نیازمند یک ارتش متحرک و حرفه اى است.» عبدالغنى شادباى که یک ژنرال بازنشسته ارتش قرقیزستان است از طرح وزارت دفاع براى بازسازى ارتش استقبال کرده و مى گوید: «برخوردارى از یک ارتش آموزش دیده، متحرک نسبت به یک ارتش منظم بهتر است.» وى در عین حال یادآورى نمود که «براى انتقال ارتش از حالتظگ سرباز وظیفه به نیروهاى قرار دادى طى یک دوره ده ساله صحبت شده است، اما هیچ اقدام قاطعى براى دستیابى به آن انجام نگرفته است.» شادباى این سئوال را مطرح مى کند که آیا دولت این توان مالى را دارد که براى آنچه در پیش رو است و روند پرهزینه اى را در بر دارد، سرمایه گذارى کند؟ وى اظهار مى دارد «براى داشتن سربازان قراردادى موثر نیاز به این است که آنها از داشتن مسکن، مدرسه و کودکستان براى فرزندانشان و حقوق مکفى برخوردار باشند.» وى افزود؛ همه اینها مستلزم پرداخت هزینه گزافى خواهد بود. اما وزارت دفاع قرقیزستان روشى را براى تامین مالى ارتش حرفه اى پیشنهاد داده است و آن اینکه تعداد زیادى ازجوانانى که هنوز دوره سربازى خود را نگذرانده اند، به عنوان نیروهاى احتیاط در نظر گرفته مى شوند و آنها باید بخشى از حقوق خود را براى حمایت از بودجه دفاعى کشور بپردازند. اما ژنرال بازنشسته شادباى اف معتقد است که مشکل اینگونه حل نمى شود. وى مى گوید «شما فقط یک نگاهى به تعداد افراد بیکار در کشور بیندازید تا این واقعیت را درک کنید که هر مبلغ پولى که بخواهید از طرف نیروهاى خدمت احتیاط براى پشتیبانى سربازان قراردادى پرداخت شود، کفایت نخواهد کرد.» یک کارمند ارتش که خواست نامش فاش نشود گفت: وقتى که این مساله مطرح مى شود یک ارتش حرفه اى داشته باشیم، باید در نظر داشته باشیم استخدام نیروهاى لازم کار آسانى نیست. حتى آنطور که امورجریان دارد، فقط نیمى از جایگاههاى سربازان قراردادى پر شده است. هیچ کس براى حقوق (معادل ۸۰ دلار در ماه) تمایلى براى پیوستن به ارتش ندارد و تشکیل یک نیروى قراردادى (نزدیک به استاندارد هاى جهانى) ممکن است که بار سنگینى را بر بودجه دولت تحمیل نماید. این منبع همچنین این پرسش را مطرح کرد که چرا فقط نیروهاى ارتش که تحت کنترل وزارت دفاع هستند، بازسازى مى شوند و بسیارى از دیگر سازمانهاى مسلح که سربازان و یا نیروهاى شبه نظامى مخصوص به خود را دارند (مانند وزارت کشور، سازمان امنیت ملى، سربازان مرزى، گارد ملى، و وزارت دفاع اضطرارى) از این قاعده مستثنى شده اند. وى مى افزاید کارهاى موازى بسیارى در بین این نیروهاى گوناگون انجام مى گیرد. بنابراین اگر دولت فرمانى را صادر کند که همه این نیروها تحت نظارت یک ستاد کل قرار گیرند، در آن صورت ایده بازسازى ارتش با موفقیت روبرو خواهد شد. اما اگرکار به همین شکل ادامه یابد «همه سازمانها و وزارتخانه هاى مسلح همچون قبل جدا از هم و تکه پاره باقى خواهند ماند و در بعضى امور همه کارهاى یکدیگر را به صورت موازى انجام خواهند داد و با هم به رقابت خواهند پرداخت و این نمى تواند یک اصلاح در ساختار ارتش باشد، بلکه به نظر مى رسد که بیشتر مانند وارد کردن ضربه در درون یک سازمان باشد.
آیا ارتش آذربایجان زیر بار اصلاحات مى‌رود؟
از سوى دیگر کشور آذربایجان نیز با مشکلاتى براى اصلاح ارتش خود روبه رو است. با توجه به افزایش قیمت نفت در جهان بودجه دفاعى این کشور طى پنج سال اخیر ۱۰ برابر شد و نگرانى ها را در خصوص انتخاب گزینه جنگ توسط الهام على اف، رئیس جمهور این کشور با ارمنستان براى پیروزى در مسأله قره باغ را افزایش یافت. اما اصلاحات باید بتواند ارتش یک کشور را به ارتشى مسئول و پاسخگو تبدیل کند. با اصلاحات نیروهاى نظامى یک کشور باید کمتر موجب نابودى و تباهى شوند و باید به دموکراسى کمک کنند. بى میلى براى اتخاذ تصمیم هاى قاطع، مانند همکارى با ناتو و داشتن روابطى معتدل با ایران و روسیه سبب شده است تا اصلاحات در ارتش در خصوص فساد و بدرفتارى به کندى صورت بگیرد. در حال حاضر حتى تعادل روابط نظامى با ارمنستان نیز در حالت سکون قرار دارد. لاورنس شیتز، رئیس بخش قفقاز در گروه بحران معتقد است که اصلاحات بخش دفاعى باید بخش بنیادین و جدایى ناپذیر فرایند دموکراسى باشد. اگر آذربایجان در صدد است تا اصلاحات نظامى را در کشور اجرا کند، باید در بسیارى از بخش هاى اجتماعى و دولتى نیز تغییر ایجاد کند و اصلاحات را آغاز کند. اما پارلمان این کشور نتوانست بر هزینه هاى ارتش نظارت داشته باشد و همچنین پارلمان موفق نشد تا با توجه به قدرت خود وزراى قدرتمند آذرى را گرد هم آورد تا بتواند گزارش عملکرد آنها را بشنود. این حتى شامل وزیر دفاع کشور نیز شد. یک ارتش مدرن و کارآمد، با خصوصیات دموکرات بودن حتى اگر موضوع قره باغ همچنان بدون راه حل باقى بماند، مشکل بزرگى ندارد. اما قابلیت اینکه رؤساى بخش هاى مختلف پاسخگو باشند حداقل این شانس را به همراه دارد که سیستم ایجاد شده مسئولیت پذیر تر است و حرکات آن قابلیت پیش بینى بیشترى دارد. آذربایجان باید اطلاعات دفاعى خود را افزایش دهد و در خصوص هزینه هاى بى مورد خود چاره اى بیاندیشد. ناتو که به اصلاحات نظامى کمک مى کند، باید راهى براى مذاکره ارتش آذربایجان و ارمنستان پیدا کند و این راه را آسان کند. سازمان هاى بین المللى مانند اتحادیه اروپا، آمریکا و روسیه باید براى پایان دادن به درگیرى هاى خود تلاش بیشترى کنند تا از راه هاى صلح آمیز به نتیجه برسند. سبینه فریزر، رئیس بخش اروپایى گروه بحران معتقد است که هم براى ناتو و هم براى آذربایجان اصلاحات بنیادین مى تواند موثر باشد. ثبات بیشتر در این منطقه مى تواند به نفع همه باشد و نشان دهد که این دیپلماسى است که جواب درگیرى هاى قره باغ را مى دهد نه جنگ.