معرفی شورای امنیت

یکی از ارگان‌های شش‌گانه اصلی سازمان ملل متحد که در منشور این سازمان صراحتا به ساختار تشکیلاتی و کارکردهای آن موادی اختصاص داده شده است، شورای امنیت (Security Council) است. وظیفه اصلی و اولیه شورای امنیت براساس منشور ملل متحد عبارت است از حفظ صلح و امنیت بین‌المللی. بنابراین، شورای امنیت بر این اساس همین تداوم، نمایندگان اعضای شورا، باید در مقر سازمان ملل همیشه و در هر زمانی حاضر باشند تا در مواقع بحرانی سریعا به اتخاذ تصمیمات لازم بپردازند.
جلسات شورا می‌تواند در نقاطی غیر از مقر رسمی آن که در نیویورک است، تشکیل شود. به عنوان نمونه، در سال 1972، شورا یکی از نشست‌های خود را در آدیس آبابا، پایتخت اتیوپی برگزار کرد و در سال بعد از آن نیز یکی از نشست‌های دیگر خود را در پاناما تشکیل داد.
وقتی که شکایتی در خصوص نگرانی از یک تهدید علیه صلح به شورا ارائه می‌شود، شورا در وهله اول به طرف‌های تعارض توصیه می‌کند که با استفاده از روش‌های صلح آمیز به توافق دست پیدا کنند. در بعضی موارد خود شورا مسوولیت تحقیق و بررسی و میانجیگری را به عهده می‌گیرد. شورا ممکن است نمایندگان ویژه ای برای این کار بگمارد یا از دبیرکل سازمان ملل بخواهد که چنین مأموریتی را انجام دهد یا ادارات مناسبی را مسوول این کار کند و ممکن است شورا برای حل و فصل صلح آمیز اختلاف و تعارض، اصولی را وضع کند.
زمانی که یک تعارض به جنگ منجر می‌شود، اولین تلاش شورای امنیت در راستای پایان بخشیدن هرچه زودتر به جنگ است. در بسیاری از موارد، شورا از جهت گیری‌های مبتنی بر آتش بس استفاده می‌کند تا از آن به عنوان ابزاری برای ممانعت از گسترده تر شدن تخاصم استفاده کند. همچنین نیروهای حافظ صلح سازمان ملل را برای کمک به کاهش تنش ها به حوزه‌های جغرافیایی مسأله دار اعزام می‌کند.
این نیروها، طرف‌های تخاصم را دور از هم نگه می‌دارند و شرایطی آرام خلق می‌کنند تا دستیابی به راه حل‌های صلح آمیز دست یافتنی شوند. شورا ممکن است تصمیم به استفاده از زور، تحریم‌های اقتصادی یا اقدام جمعی نظامی بگیرد. دولتی که علیه تصمیم‌های پیشگیرانه یا اقدام به اجبار شورای امنیت عمل کند، ممکن است به توصیه شورا، عضویتش در مجمع عمومی و بهره مندی از مزایا و حقوق مترتب بر عضویتش در سازمان ملل لغو شود. دولتی که عضو سازمان ملل است اما عضو شورای امنیت نیست، ممکن است در بعضی از مباحثات شورا که مرتبط با منافع آن کشور می‌باشد، بدون داشت حق رأی شرکت کند. طرف‌های یک منازعه که به وسیله شورای امنیت مورد رسیدگی قرار گرفته است، چه این طرف ها عضو سازمان ملل باشند یا نباشند، می‌توانند برای حضور در مباحثات شورا در خصوص آن منازعه، البته بدون حق رأی، شرکت کنند. ریاست شورای امنیت، ماهانه تغییر می‌کند و این گردش ادواری براساس ترتیب الفبایی نام دولت‌های عضو است. شورا 5 عضو دائم با حق وتو که عبارتند از آمریکا، انگلیس، چین، روسیه و فرانسه و 10 عضو غیردائم که برای مدت دو سال به وسیله مجمع عمومی انتخاب می‌شوند، دارد. اعضای دائم و غیردائم فقط حق یک رأی دارند. تصمیم‌های معمول و غیرحساس شورا با رأی مثبت حداقل 9 عضو از 15 عضو اتخاذ می‌شود، اما در مورد تصمیماتی که درباره موضوعات مهم و حساس هستند هر چند وجود 9 رأی مثبت کافی است، اما حتما باید 5 عضو دائم در میان این 9 عضوی که رأی مثبت داده، وجود داشته باشد.
این قاعده به قانون توافق قدرت‌های بزرگ که اغلب به حق وتو تعبیر می‌شود، موسوم است. براساس منشور سازمان ملل، همه اعضای سازمان با پذیرش و اجرای تصمیمات شورای امنیت موافق هستند. در حالی که دیگر ارگان‌های سازمان ملل، فقط توان ارائه توصیه به دولت ها را دارند، شورای امنیت می‌تواند دولت ها را متعهد و ملزم به اجرای تصمیمات خود تحت منشور سازمان ملل بکند. اعضای غیردائم فعلی شورای امنیت عبارتند از آرژانتین، کنگو، دانمارک، غنا، یونان، ژاپن، پرو، قطر، اسلواکی و تانزانیا.
ایران نیز سال‌های 1956- 1955 میلادی عضو غیردائم شورای امنیت سازمان ملل بوده است.
کارکردها و قدرت شورای امنیت براساس منشور سازمان ملل را می‌توان به شرح زیر عنوان کرد:
1. حفظ صلح و امنیت بین‌المللی مطابق با اصول و اهداف سازمان ملل
2. بررسی و تحقیق درباره هر تعارض یا شرایطی که ممکن است منجر به اختلافات بین‌المللی شود
3. توصیه روش‌هایی برای تعدیل یا حل و فصل چنین تعارضاتی
4. فرمول بندی طرح‌هایی برای ایجاد سیستمی جهت قاعده‌مند کردن تسلیحات و نیروهای مسلح
5. تعیین وجود تهدید علیه صلح یا اقدام تجاوزکارانه و توصیه به این که چه اقدامی لازم است اتخاذ شود
6. تقاضا از اعضای سازمان ملل برای به کار بردن تحریم‌های اقتصادی و دیگر معیارها (غیر از استفاده از زور) برای ممانعت از یا متوقف کردن یک عمل تجاوزکارانه.
7. اقدام نظامی علیه تجاوزگر
8. توصیه به پذیرش اعضای جدید سازمان ملل
9. اعمال عملکردهای قیمومیت سازمان ملل در حوزه‌های استراتژیک
10. توصیه به مجمع عمومی برای انتصاب دبیرکل و مشارکت با مجمع عمومی در انتخاب قضات دیوان بین‌المللی دادگستری.
کمیته‌های شورای امنیت را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:
1. کمیته‌های دائم: که عبارتند از دو کمیته و هرکدام متشکل از نمایندگان همه دولت‌های عضو شورای امنیت می‌باشند. این دو کمیته عبارتند از:
الف) کمیته کارشناسان درباره قوانین رویه ای، اجرای مطالعات و ارائه توصیه‌هایی درباره قوانین رویه ای و دیگر موضوعات فنی.
ب) کمیته پذیرش اعضای جدید
2. کمیته‌های موقت: که براساس نیازسنجی در زمان‌های خاص تشکیل می‌شوند و متشکل از تمامی اعضای شورا هستند. این کمیته ها جلسات خود را پشت درهای بسته تشکیل می‌دهند.