بن‌لادن‌های مکتوب

مردم آمریکا به بی تفاوتی و کم‌اطلاعی از مسائل سیاسی روز داخل و جهان شهره‌اند. بسیاری از آنها تا چند سال پیش نمی‌دانستند عراق و ایران که فقط یک حرف دیکته این دو کلمه را در زبان انگلیسی از هم متفاوت می‌کند، دو کشور جداگانه هستند.
اما چند سالی است که این بی‌تفاوتی جای خود را به دغدغه‌ای آزاردهنده داده که یک نام در آن طنین گوشخراشی دارد. آن نام که اکنون دیگر در سراسر جهان برای کسی ناآشنا نیست «اسامه بن لادن» است.
یکی از نشانه‌های این حساسیت آمریکایی‌ها، کتاب‌‌هایی است که در سال‌های اخیر درباره بن لادن منتشر شده است که تعداد آن دست‌کم در سه سال گذشته از ده‌ها عنوان فراتر رفته است.
تنها در یک ماه گذشته که مصادف است با آخرین ماه از سال میلادی، دو عنوان کتاب با موضوع بن لادن منتشر شده است. یکی از آنها به عنوان «اسامه بن لادنی که من می‌شناسم: تاریخ شفاهی» نوشته پیتر برگن از خبرنگاران کارشناس در امور دفاعی در تلویزیون سی.ان.ان است. او در این کتاب چندین گفت‌وگو با افراد نزدیک به بن‌لادن یا کسانی انجام داده است که او را می‌شناسند. هدف از این گفت‌وگوها آشنایی بیشتر با بن لادن بوده است.
در بخش مهمی از این کتاب به نقل از یکی از محافظان اصلی بن‌لادن آمده است که او قسم خورده هرگز زنده دستگیر نشود. به همین دلیل همیشه به محافظانش توصیه می‌کند تفنگی با یک تیر همراه داشته باشند تا در صورت جدی شدن خطر دستگیری بی‌درنگ به او شلیک کرده و او را از پا درآورند.
بعد از حملات یازده سپتامبر، دولت جرج بوش بارها از وجود ارتباط میان صدام و القاعده سخن گفت و بر این رابطه به عنوان توجیهی برای حمله به عراق تأکید می‌کرد. در اکتبر 2002 بوش در سخنرانی گفت: «ما دریافته‌ایم که عراق اعضای القاعده را برای ساختن بمب و گاز سمی آموزش داده است.»
این در حالی است که در کتاب «پیتر برگن» به نقل از «حامد میر» زندگی‌نامه‌نویس پاکستانی بن لادن آمده است، رهبر القاعده در مصاحبه‌ای با این نویسنده پاکستانی صدام حسین را محکوم کرده و بدترین دشنام‌ها را برای رهبر عراق به کار برده است. این نویسنده پاکستانی از نقل قول این دشنام‌ها به دلیل «شدت زشتی آن» خودداری کرده است. در بخش دیگری از این کتاب، یکی از محافظان اصلی بن‌لادن می‌گوید: «شیخ اسامه هفت تیری به من داده و من را محافظ شخصی خود کرد. این هفت تیر فقط دو گلوله داشت و از من خواست در صورت محاصره شدن و جدی بودن خطر دستگیری توسط دشمن با این گلوله‌ها به سوی او شلیک کنم تا هیچ وقت زنده دستگیر نشود.»
برگن، که خود در سال 1997 با بن لادن دیدار کرده، در این کتاب با بیش از 50 نفر طی هشت سال مصاحبه کرده است. حاصل این مصاحبه‌ها در ماه دسامبر در این کتاب منتشر شده است.
برگن در ابتدای این کتاب نوشته است، برخلاف ادعاهای دولت بوش، بن لادن بعد از سقوط طالبان در سال 2001 در منطقه کوهستانی شرق افغانستان موسوم به کوه‌های تورابورا بوده است. در آن زمان گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه نیروهای آمریکایی این منطقه را محاصره کردند تا بن لادن را دستگیر کنند اما او را در آنجا نیافته‌اند.
«ابوجعفر الکویتی» یکی از شاهدان عینی آن ماجرا در گفت‌وگویی در این کتاب به شرح اتفاقات صبح روز 10 دسامبر 2001 پرداخته و گفته است: ما اخبار وحشتناکی شنیدیم! سنگر شیخ اسامه ویران شده بود. سنگری که شیخ هر روز صبح از آن بیرون می‌آمد تا وضعیت مجاهدین را بررسی و اخبار مبارزه را پیگیری کند. خداوند اسامه بن لادن را زنده نگه داشت چون او دو شب قبل از حمله سنگر را ترک کرده و فقط 200 متر دور شده بود.
کتاب دومی که در همین یک ماه گذشته در آمریکا درباره بن لادن منتشر شده در حقیقت دیگر درباره او نیست بلکه مجموعه‌ای از سخنان خود اوست. این کتاب با عنوان پیام هایی به دنیا: سخنان اسامه بن لادن مجموعه‌ای از 24 نوشته، مصاحبه و بیانیه ویدیویی اوست که توسط بروس لارنس استاد مذهب دانشگاه دوک در کارولینای شمالی گردآوری و ترجمه شده و انتشارات «ورسو بوکس» انگلیس آن را به چاپ رسانده است.
لارنس هدف از انتشار این کتاب را روشنگری درباره موارد ابهامی دانسته که در غرب درباره تفکرات و اقدامات بن لادن وجود دارد. ترجمه اصلی این سخنان را جیمز هوارت کارشناس ادبیات و شعر مدرن عربی انجام داده و لارنس این نوشته‌ها را از نظر مذهبی، تاریخی و سیاسی به زبان انگلیسی برگردانده و منطبق کرده است.
لارنس معتقد است، برای آموزش هر کسی درباره دنیای امروز مسلمانان، ابتدا باید از اسامه بن لادن حرف زد. او پیش از این چند کتاب درباره اسلام نوشته است که از جمله آن «مدافعان خدا: شورش بنیادگرایانه علیه عصر مدرن» و «مذاهب جدید، بیم‌های گذشته: مسلمانان و دیگر مهاجران آسیایی در زندگی مذهبی آمریکا» است.
این کتاب اولین مجموعه از سخنان بن لادن است که یک دانشگاهی بعد از بررسی‌های علمی آن را منتشر کرده است. پیش از یازده سپتامبر سخنرانی‌های کامل بن لادن همه جا منتشر می‌شد و به چاپ می‌رسید و پیدا کردن و دسترسی به متون آن کار دشواری نبود. اما بعد از یازده سپتامبر به دلیل بیم از متهم شدن به طرفداری از تروریسم، حتی در کشورهای عربی هم متون این سخنرانی‌ها یا نوار ویدیویی و صوتی آن براحتی یافت نمی‌شود. به همین دلیل کتاب هایی از نوع کتاب لارنس در آمریکا و در کشورهای عربی مورد توجه زیادی قرار می‌گیرد.
لارنس، در مقدمه این کتاب نوشته، بن لادن از بعضی آیات قرآن برای توجیه اقدامات خود استفاده می‌کند اما بخش هایی از قرآن که سفارش به مدارا و صلح می‌کند را نادیده می‌گیرد.
بن لادن در این پیام‌ها از آمریکایی‌ها می‌خواهد به اسلام بگرایند، قانون اساسی خود را تغییر دهند، بانک هایشان را برچینند، مفسدان اخلاقی را به زندان بیندازند و پیمان آب و هوایی کیوتو را امضا کنند.
لارنس که در مطالعات اسلامی تخصص دارد، تروریست‌های القاعده را یکی از بهترین نویسندگان ادبی جهان عرب می‌خواند.