چه کسی برنده بود؟

ترند نیوز- پیمان نامه امنیتی بین آمریکا و عراق موسوم به "سوفا" می تواند روابط سیاسی جدید آمریکا و خاور نزدیک را پایه گذاری کند. پارلمان عراق با تصویب پیمان نامه امنیتی که حضور نظامیان آمریکایی در منطقه را تا سه سال دیگر مجاز می داند، نه تنها سیاستهای داخلی این کشور، بلکه روابط خارجی دولتهای عربی با همسایگان با میانجیگری آمریکا را مشخص کرد.
با توجه به فواید این توافقنامه برای عراق، بدون شک، اکثر بندها مثبت است. برای مثال، تشکیل نیروهای امنیت ملی و منع انجام عملیات های نظامی برای آمریکایی ها در شهرهای عراق. بدین وسیله، حکومت عراق شهرهای مهمی مانند کرکوک، سلیمانیه، بصره و موصل که در زمان جنگ پنج ساله مراکز مقاومت با حضور آمریکا بود، را به زیر نظارت خود خواهد گرفت. عمدتا، احتمال تن دادن گروه های افراطی دینی به گفتگوها با حکومت زیاد است. زیرا، در این مساله منافع ملی عراق که آمریکا در کل دوران جنگ در مشاهده آن ناکام بود، بررسی می شود. برای مثال، آشتی میان جوامع دینی کشور و حل قطعی مساله مربوط به وضعیت حکومت خودمختاری کرد. به رغم اینکه نمایندگان ملت کرد عهده دار رهبری حکومت محلی کرد شمال عراق می باشند، جلال طالبانی رییس جمهور کرد تبار این کشور بیان داشت که به تقسیم عراق به ایالات کوچکتر اجازه نخواهد داد. فیضی اکرم اوغلو نماینده پارلمان عراق اعلام کرد: "اگر امروز کردها خواستار جدایی از بغداد شوند، فردا سایر ملتهای مقیم عراق نیز، بطور مثال، ترکمن ها و آسوریها نیز جدایی خواهند طلبید. بدین وسیله، عراق واحد نخواهد بود".
دیگر مورد مهم برای بغداد، حق بازداشت نظامیان و اتباع آمریکایی توسط حکومت عراق در داخل کشور است. اگر مراجع نظامی این کشور حق محاکمه اتباع بیگانه را نداشت، پس از تایید پیمان نامه مزبور، بعید به نظر می رسد که آمریکایی ها قادر به نظارت بر زندانهای عراق باشند. رفتار "دموکراتیک" آنها با زندانیان عراقی در زندانهای ابوقریب سه سال قبل پس از نمایش تصاویر ویدیویی توسط رسانه های گروهی جهان مبنی بر هتک حرمت و توهین به زندانیان عراقی روشن شد. هنوز معلوم نیست که دادگاه نظامی آمریکا در برابر مقصران چه نوع حکمی صادر کرده است. آمریکا در ظاهر به عنوان پشتیبان اصلی دموکراسی در جهان بعید به نظر می رسد که پس از تصویب سند بین المللی، این بند ضروری را نقض کند.
اگر فواید این پیمان نامه برای عراق عبارت از تشکیل نیروهای امنیت ملی و دفاعی باشد، حکومت جدید باراک اوباما می تواند سایر مسایل سیاسی خارجی آمریکا را به شکل آرام حل و فصل کند. نتایج دو سال اخیر نشان داد که جورج بوش چگونگی پایان سناریوی آمریکا در عراق را نمی داند. این کشور نه تنها موفق به یافتن سلاحهای کشتار دسته جمعی مسبب جنگ در سال 2003 موفق نشد، بلکه در عوض، تمامی جنبشهای دینی که در دوران حاکمیت صدام حسین دیکتاتور فعالیت آنها منع شده بود، بیدار شدند. جنبش های شیعه که برجسته ترین آنها "لشگر مهدی" به رهبری مقتدی صدر می باشد، با هدف روی کار آمدن، از هرج و مرج سیاسی موجود در کشور تلاش کردند; امری که در دوران صدام فقط می توانستند آرزو کنند.
اختلاف نظر کنگره آمریکا و کاخ سفید در مورد سیاستها پیرامون برنامه نظامی در عراق موقع خودداری اکثر سناتورها از تخصیص وجوه مالی بیشتر برای نظامیان آمریکایی در عراق و اعزام نیروهای نظامی مضاعف به این کشور بویژه به وضوح نمایان بود. دراین میان که اختلاف نظرها با تهران که از شیعیان عراق حمایت می کند، تشدید می شد، جورج بوش در طول 5 سال گذشته برای اولین بار درست ترین گام خود را برمی دارد و به منافع تمامی گروهها پیشنهاد امنیتی مطرح می سازد. درنتیجه آن عراق صاحب دولت ملی می شود و آمریکا نیزبا حفظ آخرین توان نظامی و مالی خود ازمنطقه خاورمیانه و ازمعادله های منطقه ای نیمه جان خارج می شود.
اما از این پیمان نامه تنها واشنگتن و بغداد بهره نمی برند و اگر منافع کشورهای منطقه را نیزدرنظربگیریم ، ماده مهم در این پیمان نامه عدم وجود مجوز برای حمله به کشورهای همسایه از طریق خاک عراق است و تاثیرگذاری تهران به این موضوع خودنمایی می کند. واکنش سوریه که خواهان بازی کردن در نقش کشوری عربی محور و پیشرو در منطقه و مخالف آمریکا به وارد کردن این ماده تاثیرزیادی گذاشته است. به رخ کشیدن روابط نزدیک با ایران از سوی سوریه در واقع نشان دادن آمادگی در برابرحمله آمریکا می باشد.
در رابطه با این موضوع گنجاندن ماده ای در پیمان نامه که امکان استفاده از خاک عراق برای حمله به خاک دشمنان این کشور یعنی ایران و سوریه در جهت منافع آمریکا نیست. این بدان معناست که باید آمریکا ابتدا از طریق دیپلماتیک ازعهده ایران و سوریه بر آید و سپس دست به عملیاتهای نظامی بزند. با توجه به تجریه ناکامی عملیات نظامی این کشور درعراق و چشیدن تجربه تلخ در افغانستان واشنگتن درصدد بازگشایی جبهه جنگ دیگری در منطفه خاورمیانه بر نخواهد آمد. دو موضوع اساسی که رهبران دو کشور در آن سکوت اختیار کرده اند، موضوع نفت عراق و حریم هوایی این کشور است. هنوز اینکه کنترل حریم هوایی عراق و نفت این کشور که سومین ذخایر نفتی جهان را در اختیاردارد ، در دست چه کسانی خواهد بود، مبهم است.
هر چند عراق دارای ذخایر عظیم نفتی است اما این کشور نتوانسته است از مواهب آن برخوردار باشد. در دوره قبل از حمله آمریکا به این کشور صدور نفت عراق تحت تحریم جهانی قرار داشت. مشکل به نظر می رسد که آمریکا کنترل نفت عراق را به راحتی از دست بدهد. احتمالا اتحادیه اروپا نیز به این روند خواهد پیوست و نمایندگان شرکتهای بزرگ نفتی جهان ابراز علاقه کرده اند که تا سال 2010 دفاتر خود را در بغداد دایر کنند. برای درک میزان بهره مندی مردم عراق از مواهب این قرار داد باید دو سال منتظر بود. اینکه آیا مردم عراق خواهند توانست به کشتارهای بی گناهان پایان دهند، درگیریهای دینی را ازبین ببرند، بر مشکل بیکاری فایق آیند و غیره منوط به سیاستهای پر رمز و راز دولتمردان عراقی و اجرای وعده های باراک اوباماست.