دکتر شهیدی مودب
روز گذشته نیروهای امنیتی هند اعلام کردند که با کشتن نه تروریست و دستگیری نفر دهم کار پاکسازی مناطق دهگانهای که مورد حمله مسلحانه قرار گرفته بود پایان یافته با این حال آنان جهت اطمینان از اینکه حمله کننده دیگری در محلی پنهان نشده باشد به جستجوی اطاق به اطاق قصر تاج محل بمبئی ادامه میدهند. علیرغم پایان عملیات هنوز رقم دقیق کشته و زخمیها اعلام نشده لیکن براساس اطلاعاتی منتشر شده شمار خارجیان جان باخته بالای بیست نفر و رقم کشته شده هندیها بالای دویست نفر و تعداد زخمیها حدود سیصدنفر است.
بمبئی طی پانزده سال گذشته در چند نوبت هدف تروریستها قرار داشته لیکن آنچه این بار حمله به جنوب بمبئی را برجسته میسازد تنها رقم تلفات انسانی یا زیانهای وارده نمیباشد بلکه انتخاب دقیق و تنوع هدفها، تحرک بالای حملهکنندگان و آشنایی آنان در بکار بردن سلاحهای مختلف بیشتر مورد توجه واقع میشود و با اینکه هنوز از ماهیت دقیق تروریستها اطلاع قابل اعتمادی منتشر نشده به نظر میرسد که این افراد مانند یک گروه کماندوای عمل کرده باشند ضمن این که به نقل از نیروهای ویژه دریایی و کماندویی هند گفته شده که مهاجمان از همان مهارتهای گروههای کماندویی ارتش برخوردار بودند و تعجبآمیزتر اینکه آنان نوعا جوان و نیز مسلط به زبان خارجی بودهاند. طیف هدفهای انتخاب شده از ایستگاه راهآهن تا بیمارستانها و از هتلها تا کافهها و یک مرکز فعالیت یهودیان در بمبئی نشان میدهد که انتخاب هدفها برنامهریزی شده و مقاومت سه روزهای که در برابر نیروهای پلیس و ارتش هند نشان داده شده گویای آن است که مهاجمان محلهای انتخاب شده را به خوبی میشناختهاند و از سلاح و مهمات و حتی غذای جیرهای کافی برخوردار بودهاند. وجه بارز دیگر، شیوه عمل نظامی حملهکنندگان است. زیرا در میان قربانیان آنها تنها افراد غیرنظامی قرار ندارند بلکه چند افسر ارشد نیروهای ضد خرابکاری و به خصوص فرمانده نیروهای مخصوص بمبئی نیز قرار دارد. به علاوه بنا به نقل و مشاهدات افرادی که در محلهای مورد تهاجم سالم ماندهاند حملهکنندگان افرادی مصمم بودهاند و با کمال خونسردی افراد را مورد حمله قرار داده و به سوی آنان آتش گشودهاند. نکته جالب دیگر در مورد این افراد در یک ردیف قرار دادن مردم عادی، افسران امنیتی، اتباع خارجی و خاخامهای یهودی در مرکز فعالیت یهودیان در بمبئی بوده است که از بروکلین آمریکا در نیویورک به تازگی به بمبئی اعزام شدهاند و جالب توجه اینکه این افراد که قاعدتا باید از اسرائیل اعزام شوند از نیویورک گسیل شده و اعضای یک گروه افراطی و تندرو یهودی بودهاند که به گفته روزنامه نیویورک تایمز این گروه در 3500 نقطه فعالیت دارند. همچنین مقاومت مهاجمان در این مرکز به قدری شدید بوده که نیروهای امنیتی ارتش با هلیکوپتر در پشتبام مرکز یهودیان پیاده شده و از چند نقطه به تروریستها حمله کردهاند.
از این قضایا که بگذریم بحث بر سر ماهیت و ملیت و وابستگیهای نیروهای مهاجم است که شروع شده. البته نیروها و مسئولان هندی گفتهاند که آنان 15 نفر بودهاند و با یک قایق در بمبئی پیاده شدهاند و از یک ماه پیش به شناسایی محلها پرداختهاند لیکن اعلام شده که 9 نفر کشته شده و یک نفر دستگیر گردیده. در روزهای قبل گفته میشد که 6 نفر دستگیر شدهاند. با توجه به عدم همخوانی این عددها میباشد که هنوز زود است که گفته شود تعداد مهاجمان چند نفر و شمار دستگیر شدگان چند نفر بوده است.
از ابتدای حمله حدس و گمانها به این جهت سوق داده شده که افراد مهاجم از پاکستان آمدهاند و باز گفته شد که چند نفر از آنها گذرنامه انگلیسی داشتهاند لیکن بعدا انگلیسی بودن آنها تکذیب شد. نخستوزیر هند در اولین اظهارنظر رسمی گفت که مرکز اعزام تروریستها در خارج از هندوستان بوده است. و با توجه به فضای تحریکآمیزی که بوجود آمده پاکستانیها از این اظهارنظر نگران شده و نخستوزیر و رئیس جمهور و وزیر خارجه پاکستان به هشدار و انذار پرداختند که نباید در قضاوتها پیشداوری کرد و وزیر خارجه پاکستان گفته که هند و پاکستان هر دو قربانی تروریست میباشند و باید با هم و در کنار هم به مقابله بپردازند. با توجه به زمینه بدگمانی که در روابط دو کشور وجود دارد از هماکنون نگرانی گلآلود شدن روابط و برخوردهای احتمالی پیدا شده و باز با لحاظ اینکه هر دو کشور دو نیروی اتمی محسوب میشوند نگرانیها از سطح منطقه فراتر رفته و بعد جهانی گرفته است.
جدای از پیآمدهای سیاسی که وجود خواهد داشت از هم اکنون دستگاههای اطلاعاتی هند زیر سوال رفتهاند که چگونه دو هتل بزرگ پنج ستاره هند را که محل تجمع تجار و جهانگردان خارجی است این گونه بیدفاع رها کردهاند و با تلفات و ضایعاتی که پیدا شده قطعا در روزهای آینده باید در انتظار بود تا جابجاییهایی در مسئولیتهای دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی هند صورت گیرد. البته تحرک و دقت و بیمهابایی که تروریستها داشتهاند کار را قدری مشکلتر میکند و هنوز معلوم نیست آنها به تنهایی دست به اقدام زدهاند یا اینکه از داخل هتلها با آنها همکاری شده.
نکته دیگر وسعت روابط هند و اسرائیل است که نشان میدهد که هندیها تا چه اندازه از فعالیتهای یهودیان در کشورشان استقبال کردهاند و قطع نظر از اینکه گفته میشود به صورت تاریخی یک گروه یهودی سنتی در هندوستان بوده است و این گروه فقط در شهر بمبئی سه مدرسه دارند این نکته که هم یهودیان اسرائیل به صورت رسمی و در لباس دیپلمات در هند هستند و هم گروههای افراطی یهودی از نیویورک به هند برای فعالیت اعزام میشوند، خود جای دقت دارد. البته گفته شده که سالیانه 30000 یهودی برای بازدید از هند از این کشورها دیدن میکنند و اسرائیل سالی یک میلیارد دلار به هند تجهیزات نظامی میفروشد. و بالاخره ضربه بزرگی که به بمبئی وارد خواهد شد تنها به تخریب هتلها و انفجار در مرکز فعالیت یهودیان محدود نگردیده بلکه پایتخت اقتصادی و مالی هندوستان بزرگ باید در انتظار پیآمدهای مهمی باشد. در اقتصاد شکوفای هند بسیار تلاش شده است که بمبئی مانند نیویورک در آمریکا عمل کند و گرچه تسهیلات حمل و نقل و دیگر لوازم ضروری برای چنین مرکزی هنوز در بمبئی وجود ندارد با این حال این بندر تاریخی توانسته بود که مرکزیت خوبی از خود نشان دهد. با اظهارنظرهای نقل شده از خارجیان به نظر نمیرسد که بمبئی به این زودی از ضربهای که خورده است قد علم کند و چه بسا که صنعت جهانگردی هندوستان که 20 میلیون نفر در هند از طریق آن ارتزاق میکنند نیز دچار مشکل شود.