احتمال ورود ناتو به فلسطین اشغالی

کاوه شجاعی
به نظر می‌رسد برخی مقامات اسرائیلی و فلسطینی به ضرورت حضور قدرتمند یک نیروی چندملیتی در منطقه پی برده‌اند و به طرح اوباما واکنش مثبتی نشان داده‌اند
اسرائیلی ها به طور سنتی ایده حضور صلحبانان بین المللی را در مناطق اشغالی دوست نداشته اند. داوید بن گوریون اولین نخست وزیر اسرائیل سازمان ملل را < Oom ، ( > schmoomتقریبا به معنی سازمان ملل کذایی) خوانده بود. البته رهبران عرب هم نظر خوشی نسبت به ورود خارجی ها نداشته اند. برای مثال جمال عبدالناصر رئیس جمهور فقید مصر در آستانه جنگ شش روزه 1967 حدود 1300 سرباز صلحبان کلاه آبی سازمان ملل را از صحرای سینا بیرون کرد. فلسطینی ها هم همیشه این ترس را داشته اند که حضور نیروهای مسلح خارجی باعث شود حق حاکمی به گزارش هفته نامه نیوزویک، در بخشی از طرح صلح خاورمیانه باراک اوباما، رئیس جمهور منتخب ایالات متحده، بر استقرار نیروهای ناتو در کرانه غربی تاکید شده و جالب اینجا است که این پیشنهاد به سرعت هوادارانی در واشنگتن و خاورمیانه پیدا کرده است. زبیگنیو برژینسکی دموکرات و برنت اسکوکرافت جمهوریخواه، مشاوران سابق امنیت ملی روسای جمهور آمریکا هر دو از طرح حمایت کرده اند. (هر دو از مشاوران اوباما به حساب می آیند.) گفته می شود فرمانده پیشین ناتو، ژنرال بازنشسته جیمز جونز که همین هفته از سوی اوباما به عنوان مشاور امنیت ملی کاخ سفید معرفی شد هم از حامیان حضور ناتو در فلسطین اشغالی است. فلسطینی ها و اسرائیلی ها البته اعتراض هایی کرده اند اما به نوشته نیوزویک حتی آنها هم کم کم به این نتیجه رسیده اند که اگر قرار باشد توافق صلحی امضا شود، باید یک نیروی چندملیتی خارجی در منطقه حضوری قدرتمند داشته باشد. تونی بلر، نماینده گروه چهارگانه صلح خاورمیانه (متشکل از آمریکا، روسیه، اتحادیه اروپا و سازمان ملل) می گوید: <حالادرباره مساله ای که قبلاممنوع به حساب می آمد حرف می زنند.>
مذاکره کنندگان غربی و میانجی های صلح خاورمیانه می گویند نحوه تامین امنیت کشور آینده فلسطینی مهم ترین مانع و موجب اختلاف نظر میان دو طرف است. صهیونیست ها مدعی شده اند تا زمانی که ارتش فلسطین نتواند شبه نظامیان را کنترل کند، توافق معنا ندارد. فلسطینی ها هم می گویند چنین درخواستی تا عقب نشینی اسرائیل از مناطق اشغالی امکان پذیر نیست. در این میان تیم اوباما به این نتیجه رسیده است که حضور قدرتمند صلحبانان بین المللی می تواند به اختلاف نظرها پایان دهد و چون اسرائیلی ها در طول دهه های اخیر به سازمان ملل علاقه ای نداشته اند ناتو بیشترین بخت حضور در مناطق اشغالی را دارد. با این ترتیب اسرائیلی ها بهانه ای برای گریز از طرح صلح ندارند و فلسطینی ها هم از اشغالگران خلاص می شوند.
این ایده جالبی به نظر می رسد اما تازه نیست. بیل کلینتون، رئیس جمهور پیشین ایالات متحده، در سال 2000 و در کمپ دیوید خواستار <حضور بین المللی> در منطقه شده بود اما آرون دیوید میلر، یک مذاکره کننده آمریکایی به نیوزویک گفت: اسرائیلی ها در آن زمان اعلام کرده بودند که نیروهای خارجی باید آمریکایی باشند، نه اروپایی یا مربوط به سازمان ملل. به علاوه بر اساس طرح کلینتون سربازان اسرائیلی تا 3 سال ، تحت سرپرستی نیروهای خارجی، در دره اردن باقی می ماندند. البته بر اساس طرح صلحی که اخیرا رسانه ها به نقل از افراد نزدیک به اوباما درباره آن گمانه زنی کرده اند حضور ناتو قدرتمندتر و فعال تر از آن چیزی است که کلینتون در نظر داشت.
چرا طرح با مخالفت گسترده روبه رو نشده است؟ اول اینکه اسرائیل متوجه شده نمی تواند دشمنانش را شکست دهد. یوسی آلفر، یک مقام پیشین موساد می گوید: <ما به این نتیجه رسیده ایم که وسیله مقابله با ارتش چریکی مقاومت فلسطینی را نداریم. ما قبلابه نیروهای خارجی آلرژی داشتیم، حالانداریم.> به گزارش نیوزویک، فلسطینی ها هم کم کم به این نتیجه رسیده اند که برای سازماندهی تشکیل یک کشور امن، حضور نیروهای خارجی ضروری است. برژینسکی می گوید: <فلسطینی ها بین تداوم اشغال یا حضور نیروهای بین المللی بدون شک دومی را انتخاب می کنند.>
البته همچنان موانعی وجود دارد. درست است که عملیات صلحبانان بین المللی حاضر در بلندی های جولان و صحرای سینا تقریبا موفق بوده، اما باید بپذیریم که این مناطق سرزمین های خالی و غیرمسلح به حساب می آیند. عملیات در مناطق بسیار پرجمعیت تپه های اطراف بیت المقدس بسیار دشوار خواهد بود و البته غزه را که یکی از شلوغ ترین مکان های جهان به حساب می آید، اصلانباید دست کم گرفت. در این میان فلسطین همچنان میان نوار غزه حماس و کرانه غربی محمود عباس دوپاره است و دولت فلسطینی قدرتمندی بر سر کار نیست. در آن سوی میدان احتمال پیروزی بنیامین نتانیاهوی جنگ طلب در انتخابات وجود دارد و او برای نخست وزیری اسرائیل آماده می شود. شاید بزرگ ترین چالش صلح خاورمیانه در حال حاضر احتمال بازگشت نتانیاهو باشد.
به علاوه نباید فراموش کرد که هنوز معلوم نیست همه اعضای ناتو با حضور در فلسطین موافق باشند. درست است که ایالات متحده و اروپا در طول سال های اخیر ترجیح داده اند که نیروهایشان را در مناطق جنگی خارج از اروپا مستقر کنند و صلح در خاورمیانه منافع زیادی برای آنها دارد اما هنوز سوالات مهمی بدون پاسخ مانده است. نحوه تعامل ناتو با گروه های غیردولتی چون جهاد اسلامی چگونه خواهد بود؟ اگر به سمت اسرائیل موشکی شلیک شود آیا ناتو می تواند اسرائیل را از اقدام تلافی جویانه باز دارد؟ اگر دوباره درگیری ها آغاز شود ناتو باید طرف کدام گروه را بگیرد؟ پاسخ به این سوال ها یقینا آسان نخواهد بود.