دنیا به بنگاه خبری دولتی اعتماد نمی‌کند (بخش پایانی)

* ـ بنگاه های خبری جدیدی مثل الجزیره، پرس تی وی و ... در منطقه به وجود آمده اند. به نظر شما این بنگاه ها می توانند در رابطه شمال- جنوب و تسلط شمال بر آن تاثیری داشته باشند؟
** اگر آلترناتیو داشته باشند و گزینه های خبری را پوشش بدهند که کشورهای غربی یا شرکت های رسانه یی امپریالیستی آن را پوشش نمی دهند، می توانند در بین مردم پایگاهی پیدا بکنند. همان طور که می بینیم اخبار الجزیره بهتر از سی ان ان و در بسیاری مواقع بهتر از بی بی سی است. این مساله هم به دلیل متخصصان و خبرنگارانی است که استخدام کرده و اکثراً محلی هستند و به زبان، ویژگی ها و اوضاع و احوال جایی که هستند آشنایی بیشتری دارند. در نتیجه پوشش خبری جنوب شان با یک نوع سمپاتی و همدردی، بیشتر و بهتر از اخبار سی ان ان یا بی بی سی است. خب به دلیل این همدردی و رنگ پوست این افراد که بیشتر متعلق به جنوب است، خواهی نخواهی تاثیر بیشتری خواهند داشت. پس می توانند جایگاهی پیدا بکنند، در صورتی که توسعه پیدا کنند و با آن بنگاه های شمال هم رقابت کنند که تا اندازه یی هم این مساله امکان پذیر شده است و یکی از راه های مبارزه با امپریالیسم خبری را یافته اند. یعنی شما گزینه خبری پیدا کنید که اخبارش بهتر از بنگاه های شمال و بیشتر هم به نیازهای مردم مربوط باشد، نیازهای مردم منطقه، مسائلی که مردم نیاز دارند ببینند و بشنوند و تحلیل هایی باشد که به زندگی شان مربوط می شود. در این شرایط مسلماً می توانند اثرگذار باشند.
* ـ این تخصص گرایی و معیارهای حرفه یی در کانال های خبری بین المللی ایران مثل پرس تی وی و العالم هم رعایت می شود؟
** متاسفانه چون در این باره من تحقیقی ندیده ام که ببینم شبکه بین المللی العالم که بیشتر هم روی کشورهای عرب توجه دارد، چقدر نفوذ دارد، سخت است پاسخ دهم. باید دید آیا تحقیقاتی شده که ببینیم این پول هنگفتی را که ما خرج می کنیم، چقدر روی افکار عمومی کشورهای عرب تاثیر گذاشته است. یعنی اخباری که ایران پخش می کند و پیام های انقلابی جمهوری اسلامی که به آنها می دهد، آیا به نفع ما عمل کرده یا به ضرر ما؟ من در این باره مطمئن نیستم، بنابراین نمی توانم راجع به آن قضاوت کنم.هیچ آمار و ارقام تحقیقی در این زمینه ندیده ام که ببینم چند درصد از مردم مصر یا شمال آفریقا یا عربستانی ها شبکه العالم را می بینند و به آن توجه می کنند. آیا این محبوبیت مثل محبوبیت بی بی سی در هندوستان است که هنوز هم هر روز صبح 40 میلیون هندی ساعت شان را با ساعت بی بی سی تنظیم می کنند یا خیر.
* ـ پرس تی وی چطور؟
** پرس تی وی پدیده جدیدی است. در مورد این کانال باید بگویم که اولاً جانیفتاده است، در ثانی نیروی انسانی آن کارآزموده نیستند و فقط به خاطر دانستن زبان انگلیسی یک عده از نسل دومی ها که پنجاه پنجاه انگلیسی یا امریکایی هستند، استخدام شده اند و به انگلیسی برنامه پخش می کنند. من در این باره هم پژوهشی ندیده ام که چند درصد مردم یا اقلیت ها در امریکا یا انگلستان به پرس تی وی توجه می کنند. ولی با توجه به دیدن نامنظم برنامه های آن می توانم بگویم برنامه هایش حرفه یی نیست و پوشش خبری اش هم حرفه یی نیست به صورتی که شبکه خبر ما در پخش برنامه و پوشش رویدادهای جهان، بسیار از پرس تی وی جلوتر است. یعنی شبکه خبر بسیار فنی تر و حرفه یی تر کار را انجام می دهد. اکثر اوقات شده که مثلاً رویدادی در مصر اتفاق افتاده و شما در پرس تی وی به خبر گوش می دهید ولی تصویر خبر، اعتصاب در انگلیس است که هیچ ربطی به آن رویداد ندارد. یعنی یکسری ناهماهنگی ها و بی نظمی هایی در برنامه های خبری شان دیده می شود. من تصور می کنم این شبکه خیلی سریع رشد پیدا کرده و نیروی انسانی ماهر در آن خیلی محدود است و هنوز نتوانسته است به کیفیت و تربیت نیروی انسانی توجه کند.
* ـ تاکنون سابقه داشته یک بنگاهی مثل پرس تی وی با ادعای پوشش جهانی خبری به صورت کاملاً دولتی ایجاد بشود؟
** در هیچ جای دنیا سابقه نداشته است. البته خیلی از کارهای ما در دنیا بی سابقه است و خاص ماست. هیچ جای دنیا اینقدر سازمان های خبری دولتی وجود ندارد. شما ببینید الان 10 نوع شبکه خبررسانی داریم که همه دولتی هستند و تنها اسامی شان متفاوت است. یعنی بند ناف شان متصل به دولت است. هیچ روزنامه و بنگاه خبری قائم به ذاتی در ایران وجود ندارد. تنها روزنامه قائم به ذات، اطلاعات است که آن هم به دلیل موسسه عظیمی است که دارد.
* ـ پس هدف ایران از ایجاد این کانال ها چیست، تنها به دست گرفتن هژمونی در منطقه یا تغییر در ساختار جهانی ارتباطات و پخش اطلاعات؟
** هر دو. چون می خواهد سلطه و هژمونی منطقه را داشته باشد، زیرا خودش را قدرت برتر در حوزه خلیج فارس می داند، این مسائل را توسعه می دهد و به این اعتبار می خواهد حقانیت خودش را بر دیگران ثابت کند. اما در پژوهش و تحقیق این مساله را نمی بینیم، می بینیم هنوز شبکه های خبری مثل سی ان ان، الجزیره، بی بی سی، در منطقه بیشتر نفوذ دارند تا رسانه های ما. تحقیقات این گونه نشان می دهد.
* ـ با این حال شما فکر می کنید در مجموع بنگاه های خبری جنوب توانسته اند در ارزش های خبری جهانی تغییری ایجاد کنند یا ادبیات حاکم را تغییر بدهند؟
** توانسته اند رقیب پوشش خبر بشوند. ولی در ارزش ها مطمئن نیستم، اما چون رقیب شده اند، کار بنگاه های شمال مقداری در تبلیغات سخت تر شده است زیرا نمی توانند تبلیغ کنند، چون در این صورت این خبرگزاری ها واقعیت را پخش می کنند. البته آنها هم بدون نظر نیستند، فکر نکنید الجزیره دلش از بی بی سی بیشتر می سوزد. مسلماً کسی که آنجا هم سرمایه گذاری کرده منافعی دارد. جمهوری اسلامی اکنون گونه دیگری خبر می دهد که آن هم جالب است، اما چقدر نفوذ کرده است، نمی دانم. چون پژوهشی انجام نشده سخت است که بگوییم چقدر روی ارزش ها اثر گذاشته اند.
* ـ عده یی بر این باورند که بنگاه های خبری جنوب با همان ادبیات شمال می خواهند با آنها رقابت کنند، منظور شما از شیوه جدید ایران در خبر رسانی، تغییر این ادبیات است؟
** نه، ببینید چون مجموعه سازمان ارتباطی ایران بسیار تبلیغاتی است و تبلیغات سیاسی یک نیروی حاکم بر مطبوعات و رادیو و تلویزیون ایران در عرصه داخلی و چه در عرصه بین المللی است، کمتر می تواند روی افکار عمومی خارج از ایران اثر بگذارد. چون قدرت تبلیغاتی اسلامی اش بسیار قوی است و غیرمستقیم نیست، به این جهت سخت است قضاوت کنیم که چقدر در این زمینه موثر بوده است.
* ـ بحث دیگری که وجود دارد این است که نقش و تاثیر فعلی رسانه ها به دلیل تحولات موجود در منطقه و توجه جامعه جهانی بر این تحولات است. بنابراین عده یی بر این باورند که اگر شرایط منطقه تغییر کند و منطقه آرام شود، بنگاه هایی مثل الجزیره، پرس تی وی و العالم، در اندازه فعلی دیده نمی شوند.
** همین طور است. شرایطی مثل نفت و خلیج فارس، تنش فلسطین، مساله حزب الله در لبنان و... است که منطقه مورد توجه است که اگر این مسائل حل شود، گمان نمی کنم نقش و تاثیر چندانی داشته باشند.
* ـ  پس فلسفه تاسیس کانال های تلویزیونی بی بی سی عربی و فارسی چیست، طبیعتاً این کانال ها برای رقابت با یک وزنه محلی می آیند.
** بله خب آنها هم می خواهند نظرات شان را بگویند. وقتی می بینند اینها مرتباً به تبلیغات می پردازند، خب آنها هم نمی خواهند عقب بیفتند. آنها هم سعی می کنند در حوزه نفوذ رقیب یارگیری بکنند به این جهت است که این کانال ها برنامه فارسی و عربی راه می اندازند. این رقابت ادامه خواهد داشت و خیلی هم جدی است.
*  ـ گفته می شود که بنگاه های جنوب می خواهند با قواعد شمال عمل کنند و با همین قواعد هم با آنها رقابت کنند، طبیعتاً در این بازی هم صاحب قاعده برنده است، آیا با این شرایط پرس تی وی یا العالم می توانند به نفع ایران تولید گفتمان بکنند یا خیر؟
** اگر بخواهند می توانند. می توانند با بزرگنمایی مسائل خودشان توجه ها را به این سمت بیاورند. منتها باید ببینیم آنها چقدر جنوب را به بازی می گیرند و چقدر به جنوب توجه می کنند. پس می توانند این کار را بکنند منوط به اینکه از سوی شمال به بازی گرفته شوند.