شاهان وام می‌گرفتند تا مسافرت کنند

1 - استقراض سال 1873 (1290قمری)
در 6آوریل 1873 برای تامین مخارج سفر اول ناصر الدین شاه به اروپا وامی به مبلغ 200000لیره با بهره پنج درصد از بارون ژولیوس رویتر در لندن دریافت شد. این مبلغ به صورت برات به عهده صرافان مسکو، پطرزبورگ، برلن، لندن، وین، پاریس، روم و استانبول که در مسیر حرکت پادشاه بود پرداخت می شد. بازپرداخت در تهران و به صورت اقساط شش ماهه انجام می شد. از کل این مبلغ، جمعا پنجاه هزار لیره معادل یکصد و بیست و پنج هزار تومان استفاده شد.
2 - استقراض سال 1889 (1306قمری)
در ژانویه 1889 برای تامین مخارج سفر سوم ناصر الدین شاه به اروپا مبلغ 40000لیره از ژرژ رویتر فرزند بارون ژولیوس رویتر قرض گرفته می شود و در مقابل امتیاز بانک شاهی به رویتر واگذار می شود. رویتر این مبلغ را از محل آزاد کردن ودیعه امتیاز سال 1872 رویتر در بانک انگلیسی توسط ایران، پرداخت می کند. مدت وام 10 سال و نرخ بهره آن 6درصد است.
3 - استقراض سال 1892 (1309قمری)
مبلغ این وام پانصد هزار لیره و برای پرداخت خسارت به کمپانی انحصار دخانیات در ایران از بانک شاهی دریافت شد. نرخ بهره آن شش درصد و مدت آن 40سال بود. وثیقه این وام درآمد گمرکات جنوب ایران تعیین گردیده بود. دولت ایران سالانه 12500لیره قسط می پرداخت. بانک شاهی می توانست برای تامین این مبلغ خود در لندن به نام دولت ایران با انتشار اوراق قرضه، استقراض کند.
4 - وام سال 1900 از روسیه
اولین وام بانک روس به شاه در سال 1900 به مبلغ 5/22میلیون روبل با نرخ بهره 5درصد به مدت 75 سال داده شد. در مقابل دولت ایران قرارداد تجاری ای که بسیار به نفع روسیه بود با آن کشور منعقد کرد. به عنوان تضمینی برای بازپرداخت این وام تمام درآمد گمرکات ایران غیر از گمرکات فارس و بنادر خلیج فارس گرو گذاشته شد. مقرر گردید اگر این درآمدها برای بازپرداخت وام کافی نباشد دولت روسیه حق خواهد داشت این گمرکات را تحت نظارت خود گرفته و حقوق گمرکی را مستقیما وصول کند. درآمد گمرکات می بایست در بانک روس به امانت گذاشته شود و می بایست بدهی ایران به روسیه بابت وام مذکور قبل از پرداخت های دیگر از این محل پرداخت شود. باقیمانده درآمد بعد از شش ماه قابل پرداخت به دولت ایران بود.
ایران همچنین تعهد کرد که طی 10سال آینده هیچ وامی مگر با رضایت دولت روسیه قبول نکند.
5 - وام سال 1902 از روسیه
دومین وام بانک روس به شاه در آوریل 1902 به مبلغ 10میلیون روبل در مقابل امتیاز راه آهن تهران تا مرز روسیه و امتیازات گمرکی مندرج در قرارداد گمرکی 1902 داده شد. وجوه این وام صرف سفر دوم مظفرالدین شاه به فرنگ شد.
6 - استقراض سال 1903 (1321 قمری)
این وام از بانک شاهی دریافت شد. مبلغ آن 200000 لیره و مدت آن 20 سال به ضمانت درآمد شیلات و عایدات پست و تلگراف و گمرکات جنوب ایران بوده است. نرخ بهره این وام 5درصد بود. در ماه دسامبر 1904 طبق قرارداد ضمیمه قرارداد فوق، 100000 لیره دیگر با همان شرایط از بانک شاهی وام گرفته می شود.
در سال 1906 شاه برای تامین مخارج مبارزه با مشروطه خواهان می خواست از روسیه و انگلستان قرض کند. روسیه خود در انگلستان در جست وجوی فروش اوراق قرضه بود. در سپتامبر 1906 انگلستان موافقت خود را با همکاری با روسیه در دادن قرض به ایران اعلام کرد ولی جزو شرایط وام کنترل قسمتی از ایران توسط هر یک از دو قدرت ذکر شده بود. چون شرایط وام با استقلال ایران مغایرت داشت مورد مخالفت مجلس قرار گرفت. در سال 1907 روسیه برای تامین بودجه سرمایه گذاری های خود در ایران، از انگلستان تقاضای وام کرد و انگلستان در مقابل امضای قرارداد 1907 توسط روسیه به آن کشور وام داد. بعد از امضای قرارداد 1907 دولت روسیه مثل انگلستان برای خود حق وتو نسبت به تمام امتیازات مربوط به منطقه خود قائل شد و از دولت ایران خواست که در هر موضوع مربوط به شمال ایران، رضایت روسیه قبلاجلب شود. بعد از 1907 احتیاجات مادی ایران بی نهایت بود و مجلس قادر نبود که سروصورتی به اوضاع بدهد و دو دولت روسیه و انگلستان ادعا کردند که ایران حق دارد فقط از آن دو کشور قرض بگیرد.
استقراض پس از مشروطیت
1 - قرض سال 1910 (1328هجری) به مبلغ 314280لیره انگلیسی (حدود 1728500تومان) از هندوستان از طریق بانک شاهی با بهره 5درصد به مدت 15 سال.
2 - قرض ناشی از یک کاسه کردن کلیه قروض سابق از بانک شاهی سال 1910 (1328هجری) به مبلغ 3396697تومان (نقره).
3 - قرض ناشی از یک کاسه کردن کلیه قروض سابق از بانک استقراض روس سال 1911 (1329هجری) به مبلغ شش میلیون تومان (1111100لیره انگلیسی به نقره) با بهره 7درصد به مدت 15 سال.
4 - قرض سال 1911 (1329هجری) به مبلغ 1250000لیره طلااز منابع لندن توسط بانک شاهی با بهره 5درصد به مدت 50 سال.
5 - قرض سال 1912 (1330هجری) به مبلغ 200000لیره مشترکا از روس و انگلیس با بهره 7درصد که در شش قسط شش ماهه مستهلک شده است.
6 - قرض سال 1912 (1330 هجری) به مبلغ 50000 لیره مشترکا از روس و انگلیس.
7 - قرض سال 1912 (1330 هجری) به مبلغ 150000 لیره مشترکا از انگلستان و هندوستان با بهره 7 درصد. این وام بدون مدت و به صورت مساعده واگذار شده است.
8 - قرض سال 1913 (1331 هجری) به مبلغ 400000 لیره مشترکا از انگلستان و روسیه با بهره 7درصد با اقساط شش ماهه طی دو سال و نیم مستهلک می شد.
9 - قرض سال 1913 (1331 هجری) به مبلغ 100000 لیره مشترکا از انگلستان و هندوستان با بهره 7درصد بدون سررسید معین و برای مصارف ژاندارمری.
10 - قرض سال 1914 (1332 هجری) به مبلغ 50000 لیره.
11 - قرض برای خرید اسلحه از کارخانه شیندر پاریس به مبلغ 1200000 تومان در زمان سفر سوم مظفرالدین شاه.
12 - سایر قروض و تعهدات دولت ایران حدود 4میلیون تومان در زمان آغاز جنگ بین الملل اول بوده است.
13 - وام 1000000 دلار از آمریکا در سال 1300 شمسی ظرف یکسال از محل درآمد نفت بازپرداخت شد.
14 - وام 5000000 دلار از آمریکا در سال 1302 شمسی.
لازم به تذکر است که با انجام انقلاب اکتبر در روسیه کلیه تعهدات دولت ایران به روسیه تزاری به دولت ایران بخشیده شد. جمع بدهی ایران به انگلستان در سال 1308 شمسی 1614414 لیره بوده است که تا سال 1327 وام ها طبق قرارداد بازپرداخت شد.