...چین و سى سالگى اصلاحات اقتصادى

چین سى امین سالگرد آغاز اصلاحات اقتصادى خود را جشن گرفت. هو جین تائو، رئیس جمهور این کشور در مراسمى به این مناسبت، قول داد که اصلاحات ادامه یابد. او با تأکید بر نقش فعال دولت در اقتصاد، از فعالیت بخش خصوصى هم حمایت کرد. به گزارش دویچه وله اصلاحات در چین در واقع به زمان دنگ شیائوپینگ باز مى گردد. شیائوپینگ، پایه گذار اصلاحات اقتصادى چین، از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۷ (زمان مرگ) رئیس حزب کمونیست چین و رهبر کاریزماى این کشور بود. اصلاحات او عمدتا ابتکارات شخصى او بودند که معمولا بدون مشورت با حزب اتخاذ مى کرد، اقداماتى که چین را از اقتصاد مائوئیستى و انقلاب فاجعه بار فرهنگى رهانید و به چهارمین قدرت اقتصادى حال حاضر جهان تبدیل کرد. پکن آغاز سیاست هاى اصلاحى و آزادسازى اقتصادى را ۱۸ دسامبر ۱۹۷۸ مى داند، در این روز در کمیته مرکزى حزب کمونیست (KPC) چین، حرکت به سمت اقتصاد آزاد تصویب شد. هو جین تائو، رئیس جمهور چین، روز پنجشنبه، ۲۹ آذر، در سى امین سالگرد آغاز اصلاحات در تالار ملى شهر پکن در حضور حدود ۶ هزار نفر مهمان ویژه سخنرانى کرد و به تشریح دستاوردهاى اصلاحات و سیاست هاى آینده کشور پرداخت.
موفقیت اقتصادى و ویژگى‌ها
هو از جمله در مورد موفقیت هاى چین در پى اصلاحات اقتصادى سخن گفت. به گفته وى، تولید ناخالص ملى این کشور در طول سى سال گذشته، به طور متوسط 8/9 درصد رشد سالانه (سه برابر قدرت هاى بزرگ اقتصادى جهان) را تجربه کرده است. ترقى اقتصادى چین در سال هاى اخیر، تأثیر مثبتى بر شرایط زندگى بخش بزرگى از جامعه داشته و به اتحاد کشور و تثبیت وجهه قانونى نظام حاکم کمک بسیارى کرده است. بر اساس آمار بانک جهانى، چین در حال حاضر نزدیک به ۶ درصد تولید ناخالص ملى دنیا را در اختیار دارد. این رقم تقریبا برابر تولید ناخالص ملى آلمان است. بیشترین تولید ناخالص ملى در جهان را ایالات متحده (۲۷ درصد) و ژاپن (۹ درصد) دارند. به گزارش سازمان توسعه و همکارى هاى اقتصادى (OECD)، قدرت خرید مردم چین که حدود یک پنجم جمعیت جهان را تشکیل مى دهند، در طول سى سال گذشته بیش از ۳ برابر شده است. انحلال ساختارهاى سنتى کشاورزى در روستاها، جذب تدریجى سرمایه هاى عظیم خارجى و گذار تدریجى از اقتصاد برنامه ریزى شده صرف به یک «اقتصاد سوسیالیستى مبتنى بر بازار با ویژگى هاى خاص چینى»، از دلایل مهم این پیشرفت ها هستند. چین در این سال ها همچنین سیاست حمایت از صادرات را در پى گرفت، با اقتصاد جهانى رابطه برقرار کرد و سرانجام در سال ۲۰۰۱ به سازمان تجارت جهانى پیوست. از سال ۲۰۰۴ مالکیت خصوصى (به طور کلى همطراز با مالکیت جمعى) بر اساس قانون اساسى این کشور به رسمیت شناخته شد. سیاست هاى اصلاح اقتصادى و گشایش هایى که در پى آن به وجود آمد، موفقیت هاى بسیارى را در عرصه کار و زندگى خصوصى براى فعالان اقتصادى چین به ارمغان آورد. با وجود این که در اقتصاد کنونى چین، قیمت ها بیشتر کالاها و خدمات آزادسازى شده اند، هنوز دولت به عنوان تنظیم کننده، از امکانات انحصارى برخوردار بوده و بخشى از اقتصاد را در اختیار دارد. در صورت بروز اختلاف نیز اولویت با بخش دولتى است. رئیس جمهور چین همچنین در سخنرانى خود، ضمن تأیید رسمى کندشدن رشد اقتصادى کشور در اثر رکود جهانى توجه ویژه به محیط زیست و برابرى هاى اجتماعى را وعده داد. از مضمون سخنرانى اما برمى آمد که تأکید دولت همچنان بر یک اقتصاد کنترل شده است. هو با اشاره به لزوم تداوم نقش فعال دولت در اقتصاد، بر حمایت همزمان از بخش خصوصى تأکید کرد.
تردید در اصلاحات سیاسى
رئیس جمهور چین در سخنرانى خود گفت که رهبرى کمونیست چین در سه دهه گذشته همگام با اصلاح در ساختارهاى اقتصادى، اصلاح ساختار سیاسى را نیز در نظر داشته است. بسیارى از ناظران اما اصلاحات سیاسى دو دهه گذشته در چین را توافقى غیررسمى میان دولت و مردم این کشور مى دانند، که پس از سرکوب خونین نهضت دانشجویى سال ۱۹۸۹ شکل گرفت. بر اساس این توافق، مردم در ازاى دریافت آزادى هاى اقتصادى، مشروعیت دولت را به رسمیت مى شناسند. البته ذکر این نکته نیز ضرورى است که دولت چین در سال هاى گذشته گام هایى براى تقویت نظام دادرسى، مبارزه با فساد مالى و شفافیت بیشتر در حاکمیت برداشته و حتى دموکراسى در ساختار حزب در سطح روستاها را نیز تجربه کرده است. با وجود این، هنوز مرز مشخصى در تقسیم قدرت در میان قواى این کشور وجود ندارد. در عمل، تمام تصمیم هاى مهم و استراتژیک نه از سوى نهادهاى رسمى دولت، بلکه در نشست هاى حزبى و از سوى قدرتمندان حزب گرفته مى شوند. این محافل همچنان حکم شان مقدم بر قانون است. در چین هنوز هم رئیس جمهور و قوه مقننه با رأى مستقیم مردم انتخاب نمى شوند. هو در عین حال در سخنرانى خود دموکراسى را رگ حیاتى سیستم سوسیالیستى دانست و گفت که بر اساس حقوق دموکراتیک، این حق مردم است که خواست هایشان را خود انتخاب کنند. وى بارها تکرار کرد که مدرنیزه کردن سیستم سوسیالیستى، در گرو مردمسالارى است. وى همچنین بر تداوم اصلاحات تأکید کرد، اما مشخص نکرد که تعریف دولت کمونیستى چین از مردمسالارى چیست. البته در سخنرانى هو جاى شکى باقى نماند که حرف اول و آخر در عرصه سیاسى چین را حزب کمونیست مى زند. هو همچنین گفت که چین باید راه مخصوص خود را پیدا کند و رونوشت مدل هاى سیاسى غربى در این کشور به اجرا در نخواهد آمد. رئیس جمهور چین گفت که این کشور در برابر فشارهاى خارجى سر فرود نخواهد آورد. با توجه به این که شرایط اقتصادى چین نیز، در پى بحران مالى جهانى، در حال بدتر شدن است و بسیارى از مشاغل به خطر افتاده اند، به نظر مى رسد که دولت کنونى چین هم به سمت روش هاى سنتى دولتى و تشدید کنترل هاى اجتماعى حرکت کند. هو در بخش دیگرى از سخنرانى خود ثبات را مهم ترین هدف خواند و گفت که بدون ثبات موفقیتى شکل نمى گیرد و دستاوردهاى تاکنونى نیز از دست مى رود. دولت و حزب باید اطمینان داشته باشند که مردم رضایت دارند، سیستم سوسیالیستى کارآمد است و کشور در درازمدت ثبات سیاسى خواهد داشت. تجربیات جدید و رقابت سیاسى واقعى در چنین ساختارى در اولویت نخواهد بود.