هند و پاکستان جنگ نخواهند کرد

ترجمه: لیلا ایمنى
تحلیلگران سیاسى معتقدند براساس واقعیت هاى سیاسى و اقتصادى امکان رویارویى نظامى و بروز یک جنگ تمام عیار میان دو رقیب دیرینه بسیار غیرمحتمل به نظر مى رسد.
خصومت دیرینه مابین هند و پاکستان به نقطه اوج خود در سال هاى اخیر رسیده است اما به عقیده تحلیلگران بعید به نظر مى رسد که بحران نشأت گرفته از حملات تروریستى بمبئى به جنگ میان دو رقیب هسته اى و دیرینه بینجامد.
این حملات تروریستى که در بمبئى پایتخت تجارى هند صورت گرفت ۱۷۱ کشته و ۲۳۹ مجروح بر جاى گذاشت. مسئولان هندى مى گویند مردان مسلحى که به دو هتل لوکس و چندین مکان پرتردد شهر بمبئى حمله کرده اند به وسیله گروه نظامى لشکر طیبه مستقر در پاکستان آموزش دیده و هدایت شده اند.
دهلى نو خشمگنانه از اسلام آباد خواسته است که رهبر این گروه را به این کشور تحویل دهد. مسئولان هندى هم احتمال اقدامى نظامى را منتفى نمى دانند و هشدار داده اند که به هر طریق ممکن حق دفاع از سرزمین هند را براى خود محفوظ خواهند داشت.
اما بعضى از تحولات جدید سیاسى و اقتصادى، فشارهاى امریکا و درس هایى که از وقایع گذشته گرفته شده است احتمال ایجاد یک رویارویى نظامى را رد مى کند.
وقوع هر جنگى بى تردید ضررهاى هنگفت مالى به همراه خواهد داشت، خصوصاً اکنون که جهان در گیر و دار یک رکود اقتصادى است و قدرت اقتصادى هند تا حدودى تحلیل رفته است و بدتر آنکه پاکستان مجبور شده تا براى نجات اقتصادش از صندوق بین المللى پول طلب کمک کند. در صورت وقوع جنگ سرمایه گذاران خارجى به مانند سال ۲۰۰۱ این دو کشور را ترک خواهند کرد. یک سرهنگ سابق ارتش هند در بمبئى به نام آبهاى ماتکار در این باره مى گوید: «هیچ کس قادر نخواهد بود از پس جبران این خسارات برآید. این دو کشور (هند و پاکستان) آماده جنگیدن نیستند و این اتفاق هرگز به وقوع نخواهد پیوست.» عایشه تامى حق مجرى معروف گفت وگوهاى تلویزیونى در پاکستان مى پرسد آیا نیروهاى مسلح پاکستانى آمادگى شرکت در یک رویارویى نظامى را دارند؟
وى مى گوید ده ها سال راجع به قدرت نظامى کشورمان تبلیغات کرده ایم اما نمى توانیم در یک جنگ به پیروزى برسیم. در واقع ما یک ارتش فربه داریم نه یک ماشین نظامى آماده به جنگ.
عامل دیگرى که منجر به یک پاسخ نسبتاً محتاطانه شده، درس هایى است که از حملات مشابهى که هفت سال پیش در همین ماه صورت گرفته آموخته شده است، حوادثى که برخى معتقدند هر دو کشور را بر آن داشت تا به سوى هسته اى شدن گام بردارند.
روز ۱۳ دسامبر سال ۲۰۰۱ گروهى از مردان مسلح به ساختمان پارلمان هند در دهلى نو هجوم بردند و نزدیک بود عده اى از نمایندگان عالى رتبه را به قتل برسانند. این درگیرى مسلحانه با کشته شدن ۱۲ نفر از جمله پنج تن از مهاجمان و شش تن از مأموران امنیتى پایان یافت. هند مسئولیت این حملات را متوجه تندروهاى پاکستانى دانست که توسط آژانس اطلاعاتى کشورشان (ISI) حمایت مى شدند.
در عرض چند روز، هند صدها هزار نیرو را در مرز خود با پاکستان مستقر کرد و این عمل، واکنش سریع طرف پاکستانى را در پى داشت. این رویارویى نظامى چند ماه به طول انجامید و سرانجام نیز راه حل هاى دیپلماتیک به کمک دوکشور آمد تا از درگیر شدن در چهارمین جنگ طى ۵۵ سال منصرف شوند.
اگرچه تعداد تلفات یورش هفته گذشته در بمبئى ۱۰ برابر بیشتر از سال ۲۰۰۱ بود اما دولت هند على رغم فشارهاى وارده هیچ گونه تمایلى براى استقرار نیرو در مرز پاکستان از خود نشان نداد. بعضى از تحلیلگران معتقدند بخشى از این بردبارى به این خاطر است که این کشور در آرایش نظامى سال ۲۰۰۱ چیزى به دست نیاورد.
روند صلحى که در سال ۲۰۰۳ آغاز شد تا حدودى شرایط را بهبود بخشید اما حرکت به سمت حل بحران کشمیر، ناحیه اى هیمالیایى که عامل اصلى اختلافات دو کشور است، موقتى و نامحسوس بوده است.
«وِد مارواه» کارشناس روابط هند و پاکستان در مرکز تحقیقات سیاسى مستقر در دهلى نو مى گوید: «اقداماتى که در سال هاى ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ صورت گرفت چندان هوشمندانه نبوده است و احتمالاً آنها درس هایى را از این تجربه آموخته اند.» سیاستمداران حاکم دو کشور نیز این بار افراد متفاوتى هستند. در سال ۲۰۰۱ ژنرال پرویز مشرف در پاکستان قدرت را در دست داشت اما وى در سال جارى مجبور به استعفا شد و مردم این کشور آصف على زردارى را به ریاست جمهورى برگزیدند.
با وجودى که زردارى قدرت اندکى دارد و هنوز هم ارتش پاکستان قوى ترین نهاد این کشور است اما گاهى به خاطر عکس العمل هاى بجایش باید مورد تقدیر قرار گیرد. وى تاکنون ارتباط پاکستان با این حملات را رد کرده اما تعهد کرده است که اگر هند گواه روشن و معتبرى بر این امر بیابد عکس العمل نشان خواهند داد. زردارى گفته است: پاکستان در حال حاضر سرگرم انجام تحقیقات داخلى است. زردارى مى افزاید: هر کسى که تصور مى کند سناریوى سال ۲۰۰۱ تکرار خواهد شد سخت در اشتباه است.
نکته دیگر آنکه حزب ملى گراى هندو که در جریان بحران سال ۲۰۰۱ بر هند حکمرانى مى کرد دیگر در مسند قدرت نیست. از سال ۲۰۰۴ یک اقتصاددان میانه رو به نام مانموهان سینگ نخست وزیر این کشور است و حزب «کنگره» وى از یک جامعه سکولار و کثرت گرا حمایت مى کند. با توجه به اینکه انتخابات سراسرى در ماه مه در این کشور برگزار مى شود، سینگ و دیگر رهبران حزب کنگره مى دانند که جنگ با پاکستان به قیمت از دست دادن آراى مسلمانان هند که بخش عمده اى از حامیان این حزب را تشکیل مى دهند تمام مى شود.
عامل دیگرى که هند و پاکستان را تحت فشار قرار داده امریکا است که در پایان بخشیدن به بحران سال ۲۰۰۱ نقش کلیدى ایفا کرد.
وزیر امور خارجه امریکا کاندولیزا رایس در جریان سفر شتابزده خود به دو کشور به مسئولان پاکستانى گفت که امریکا انتظار دارد این کشور طى یک عملیات جسورانه عاملان این حمله را به دست عدالت بسپارد. به همین ترتیب او به هند هشدار داد که به عملى دست نزند که پیامدهاى غیرقابل جبرانى دربر داشته باشد و تقویت ارتش و یا ترتیب دادن مانور از جمله این اقدامات است. دست زدن به این تحرکات پاکستان را وادار مى کند تا نیروهایش را از محل رویارویى با شبه نظامیان القاعده و طالبان که دائماً به نیروهاى امریکایى در افغانستان حمله مى کنند، خارج کرده و به مرزهاى شرقى بیاورد.
تحلیلگران بر این عقیده اند که على رغم به کارگیرى راه هاى گوناگون براى جلوگیرى از ایجاد یک رویارویى نظامى در جنوب آسیا، شرایط به حدى متزلزل است که هر حادثه اى ممکن است روى دهد. اما صرف نظر کردن از اقدام نظامى به معنى بیکار نشستن نیست. نهاد امنیتى هند ممکن است با تقویت حرکات مخفیانه اش ارتش پاکستان را متزلزل کند. دهلى نو همچنین مى تواند تلاش کند تا با جذب حمایت دولت هاى دیگر گروه هاى شبه نظامى پاکستانى را مورد بازرسى بین المللى قرار دهد و یا میلیاردها دلار کمک مالى را که پاکستان از کشورهایى نظیر امریکا دریافت مى کند کاهش دهد. جى پارتاساراتى نماینده ارشد هند در پاکستان از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ که اکنون یک تحلیلگر مستقل است مى گوید: «تصور نمى کنم یک جنگ تمام عیار در راه باشد. راه هاى فراوانى وجود دارد که هند مى تواند آنها را در پیش گیرد. به نظر من آرایش نظامى که در سال ۲۰۰۱ شکل گرفت، عکس العملى است که به همان زمان مربوط مى شود. اما اکنون شرایط تغییر کرده است. هیچ موضوعى در امور یک کشور ایستا و ساکن نیست از جمله مسائل سیاسى. ما باید صبر کنیم و ببینیم چه روى خواهد داد.»