شبح جنگ بر فراز هند و پاکستان

محمدحسین باقی
به‌رغم گذشت نزدیک به 17 روز از حمله تروریستی به هتل تاج بمبئی اما پاکستان همچنان از معرفی، محاکمه و تحویل عوامل این حادثه به هند طفره می‌رود. هر چند آصف‌علی زرداری رئیس‌جمهور پاکستان آشکارا دست داشتن گروه‌های افراطی پاکستان را رد می‌کند و برای اثبات این امر خواهان ارائه دلیل مستند از سوی هند شده است اما بر اساس تحلیل «اوپن دموکراسی» زرداری نیز می‌پذیرد که این اقدام از سوی «بازیگران بی‌دولتی» انجام شده است که «ممکن» است در پاکستان حضور داشته باشند. باری، تقریبا 17 روز (26 نوامبر - 6 آذر) از حمله به هتل تاج گذشته است و لذا می‌توان گزینه‌های هند در برابر پاکستان و البته مواضع پاکستان در قبال این حادثه را به تحلیل نشست.
گزینه‌های هند پس از حادثه هتل تاج
در نگاه اول به نظر می‌رسد که هند به دلیل توانمندی نظامی – هسته‌ای خود اقدام نظامی را برگزیند اما این اقدام با موانع و محدودیت‌هایی روبه‌روست. پاسخ هند به حمله به پارلمان این کشور در 16 دسامبر 2001، یک ماجرای پندآموز بود. در آن زمان دولت اتحاد ملی دموکراتیک (NDA ) – که از سوی حزب دست راستی بهاراتیا جاناتا (BJP ) رهبری می‌شد – عملیات «پاراکرام» را سازمان داد بدین معنا که نیروهای نظامی هند را به‌طور گسترده و بی‌هدف در مرز با پاکستان مستقر کرد که همین هزینه‌ای بالغ بر 60 میلیارد روپیه (5/1 میلیارد دلار آمریکا) به اقتصاد هند تحمیل کرد. جالب این است که طی مدت استقرار نیز یک گلوله شلیک نشد در حالی که طی 10 ماه بسیج نظامی و استقرار در مرز 680 سرباز جان خود را از دست دادند. از این رو اقدامی نظامی از این دست به صلاح هند نیست. گزینه دیگر در برابر هند اقدام نظامی علیه گروه‌های افراطی در خاک پاکستان است که این نیز معقول به نظر نمی‌رسد چرا که سیستم اطلاعاتی هند از اطلاعات کافی در مورد پراکندگی و مکان دقیق این گروه‌ها برخوردار نیست. از سوی دیگر، این اردوگاه‌ها و پایگاه‌های موجود در پاکستان «تنها» هدف‌شان انجام عملیات در کشمیر و به عبارت دیگر «آزاد‌سازی» کشمیر است. این پایگاه‌ها بیشتر در مناطق پرجمعیت پاکستان مثل کراچی به چشم می‌خورند لذا هرگونه اقدام نظامی هند با توجه به فقدان اطلاعات لازم تنها منجر به تلفات و کشته شدن غیرنظامیان می‌شود. همین می‌تواند دست برتر را به پاکستان بدهد و خشم مردم علیه دولت هند را موجب شود. با توجه به حمله‌ای که به سفارت هند در کابل در جولای 2008 صورت گرفت، انگشت اتهام از سوی هند و آمریکا به عناصری در ISI سیستم اطلاعاتی پاکستان اشاره رفت. در همین رابطه و پس از حملات بمبئی بود که مشاور امنیت ملی هند چنین گفت: :«ISI باید نابود شود... ما این را روشن کرده‌ایم ولی هر وقت خواستیم اقدامی بکنیم با محدودیت‌هایی مواجه بودیم... اما این محدودیت‌ها در حال حاضر وجود ندارد». شاید بتوان این عبارات را در راستای چراغ سبز آمریکا ارزیابی کرد چرا که آمریکا نیز نه تنها خواهان به هم ریختن توازن در منطقه نیست بلکه از حملات مداوم شورشیان قبیله‌ای با هماهنگی ISI در حمله به نیروهای ائتلاف در افغانستان آزرده خاطر است و پاکستان نیز توان کنترل بر آنها را ندارد.
مورد دیگر برگزاری انتخابات در هند است. طبیعتا یکی از موارد مهم برای بازی همان کارت حمله تروریستی به هند است. احزاب مخالف دولت مانموهان سینگ از این کارت برای اعمال فشار بر دولت بهره می‌جویند. در همین رابطه آسیا تایمز به نقل از یک مقام دولتی هند می‌نویسد که دولت سینگ دچار یک سکته شده است، بدین معنا که هر چند در انتخابات برگزار شده در سه ایالت از 5 ایالت هند پیروز شده است اما آمارها نشان می‌دهد که رای‌دهندگان نسبت به عملکرد دولت سینگ در پاسخ به حملات تروریستی نگران هستند. در واقع یکی از رقبای عمده حزب کنگره (حزب حاکم) همان حزب دست راستی بهاراتیا جاناتا است که در نهایت از حزب کنگره شکست خورد اما این انتخابات زنگ خطری برای دولت فعلی است. یکی از مقام‌های دولت هند به شرط فاش نشدن نامش ابراز داشت: «اگر کنگره در انتخابات شکست بخورد، قطعی است که [دولت آینده] هند دست به اقدامی پیش‌دستانه برای حمله به اردوگاه‌های تروریست‌ها در پاکستان خواهد زد چرا که اسلام‌آباد تا کنون از تحویل عوامل حادثه بمبئی به هند سر باز زده است». وی می‌افزاید که دهلی متهم به برخورد معتدل با این حادثه تروریستی شده است و برای زدودن چنین برداشتی اقدام خواهد کرد:«دهلی برای اینکه متهم به میانه‌روی و برخورد معتدل با تروریسم نشود تا پیش از انتخابات عمومی در بهار آینده اقدام به نابودی پایگاه‌های تروریست‌ها در پاکستان خواهد کرد». در هر حال، فرماندهان نظامی نیز به دولت گفته‌اند که تدارک نظامی برای حمله به پاکستان تنها دو هفته طول خواهد کشید. گام اول در این کار ابتدا ارسال هواپیماهای بدون سرنشین با کمک اسرائیل به خاک پاکستان است. این اقدام در صورتی انجام می‌گیرد که اسلام آباد اقدام قاطعی علیه مظنونان تروریستی در کشورش انجام ندهد. لیستی 20 نفره تسلیم پاکستان شده که اسامی مظنونان در آن ذکر شده است. آسیا تایمز در این رابطه می‌افزاید« به‌رغم نتایج انتخاباتی و پیروزی فعلی حزب کنگره و البته نگرانی مردم که ممکن است باعث تعویق اقدام نظامی شود اما دهلی در عین حال توانسته واشنگتن را قانع کند که برخی پایگاه‌های تروریستی در مرز هند با پاکستان را نابود کند... مقام‌ها در دهلی و واشنگتن نسبت به حمله مردد هستند هر چند این اقدام را تلاشی در راه کاهش فشارهای بین‌المللی می‌دانند».
مواضع پاکستان نسبت به تحولات پیش‌رو
پاکستان از سه سو تحت فشار است:
1- سازمان ملل: شورای امنیت سازمان ملل بیانیه‌ای تصویب کرد که بر اساس آن لشکر طیبه (که نام دیگر آن جماعت الدعوه است) در لیست تروریست‌ها قرار گرفت و نه تنها اموال آنها مسدود شد بلکه محدودیت‌هایی بر سفر آنها اعمال شد. هرچند سران این سازمان مدعی‌اند که این سازمانی خیریه است و حتی تیم دیپلماتیک پاکستان در سازمان ملل سعی وافر کردند تا نام آن را از لیست تروریست‌ها حذف کنند اما راه به جایی نبرد. در هر حال 24 ساعت پس از تصویب سازمان ملل بود که پاکستان با اجبار بین‌المللی اقدام به حمله به مراکز این گروه کرده و تعدادی را از جمله حافظ محمد سعید بنیانگذار لشکر را دستگیر کرد. با این اقدام یکی از مهره‌های بازی پاکستان سوخت. پاکستان مدعی است که انتساب حمله به هتل تاج بمبئی توطئه‌ای از سوی مراکز تحقیقاتی هند، موساد و سازمان سیا است تا نظارت هر چه بیشتری بر این کشور و مناطق پیرامونی آن اعمال کنند.
2- هند و آمریکا: هند بر این باور است که حبس خانگی برخی رهبران لشکر طیبه کافی نیست چرا که آنها همچنان از دسترسی به ابزارهای ارتباطاتی برای سازمان دادن حملات بهره‌مندند. دولت آمریکا نیز با اعزام نمایندگان دیپلماتیک خود هر چند در پی ممانعت از درگیری نظامی در منطقه است اما در عین حال می‌کوشد از هرگونه درگیری میان این دو قدرت هسته‌ای جلوگیری کند.
3- واکنش‌های مردمی در پاکستان: از آنجا که جماعت الدعوه یک سازمان خیریه است، اقدام نظامی ارتش پاکستان موجبات نگرانی مردم را برانگیخته است. به‌طور مثال نمازگزاران در نماز جمعه هفته گذشته در لاهور به عملکرد دولت در حمله نظامی و تعطیلی مراکز این سازمان اعتراض کرده و اعلام کردند که این ممنوعیت باعث قطع کمک‌های مردمی این سازمان می‌شود چرا که این سازمان در سراسر کشور به کمک‌های رفاهی و بشردوستانه می‌پردازد. از سوی دیگر برخی هم هستند که موافق حملات نظامی به لشکر هستند چرا که به گفته «تایم» بر این باورند که باعث می‌شود زهر چشمی از آنها گرفته شود تا سایر گروه‌های مذهبی شبه‌نظامی جرات اقدامی نداشته باشند.
باری آنچه مسلم است پاکستان دورانی سخت را از سر می‌گذراند. مواردی که در بالا اشاره شد تنها گوشه‌ای از موانع و محدودیت‌های دولت پاکستان است. آیا این کشور موفق می‌شود آتش زیر خاکستر را مهار کند و کشتی ناآرام پاکستان را به سلامت به ساحل آسایش و آرامش برساند؟