نگاهی به روابط فراآتلانتیک با آمریکا

همواره گمان بر این بوده است که گرایش‌های ضدآمریکایی در اروپا محصول سال‌های اخیر است اما این تفکری اشتباه و بدون آگاهی تاریخی است چرا که وقتی به روابط دول دو سوی اقیانوس اطلس در نیم‌ قرن گذشته نگاه می‌اندازیم به این واقعیت پی می‌بریم که هیچ گاه روابط آن‌ها از دورانی طلایی برخوردار نبوده است. پس از حادثه 11سپتامبر ما شاهد بهبود روابط اروپا و آمریکا بودیم و حتی گرهارد شرودر صدراعظم وقت آلمان خواستار برقراری اتحاد بدون قید و شرط اروپا با آمریکا شد. به گزارش ایسنا چند عامل مهم را می‌توان برشمرد که در سال‌های اخیر بر روابط فراآتلانتیک تاثیرگذار بوده‌اند: 1_ پایان جنگ سرد 2_ پیشرفت‌های شگرف در تکنولوژی ارتباطات 3_ همگرایی اروپا و رشد و تقویت اتحادیه اروپا 4_ تهدید روزافزون تروریسم جهانی خصوصا پس از حوادث 11سپتامبر 5_ اختلاف نظرهای جهانی راجع به حمله آمریکا به عراق، درک و فهم بهتر برخی از این عوامل نیاز به تفصیل بیشتری دارد. در بند دوم آورده شده است که پیشرفت‌های شگرف در تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی در تاثیرگذاری بر روابط فراآتلانتیک داشته است چنین پیشرفت‌هایی در کنار دیگر نیروهای جهانی شدن، کشورهای در حال توسعه را در عرصه رقابت با کشورهای غنی هر چه بیشتر به حاشیه رانده‌اند.

امروزه نقش افکار عمومی در تعیین سیاستها و خط مشی دولتها غیرقابل انکار است خصوصا اینکه این افکار با استفاده از ابزارهای ارتباط جمعی و الکترونیکی به سرعت در سراسر جهان به سرعت منتشر می‌شوند و می‌تواند نقش مهمی در سیاستهای جهانی ایفا نماید. در آستانه قرن بیست‌ویکم با دقت نظر در اوضاع و احوال مناطقی چون اروپا شاهد ظهور روند جدیدی هستیم که حکایت از پایان عصر ایده‌آلیسم دارد. اروپایی‌ها، آمریکا را متهم می‌کنند که باعث و بانی مرگ دهها هزار نفر از مردم شده است. سیاست‌های آمریکا در عرصه بین‌المللی منجر به گسترش آمریکاستیزی در بسیاری از کشورهای دنیا علی‌الخصوص مهمترین منطقه دنیا که دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم، اصلی‌ترین متحد آمریکا در مقابله با کمونیسم و نمود عینی آن اتحاد جماهیر شوروی بود، شده است. برخلاف تصور عمومی با سفری به مناطق مختلف جهان می‌توان متوجه شد که بیشترین موج آمریکاستیزی در اروپای غربی به چشم می‌خورد. اروپای غربی مکانی است که هر گونه موضوع ضدآمریکایی سریعا گسترش می‌یابد و جایی است که هر منتقد رییس‌جمهور آمریکا سریعا به ستاره‌ای تلویزیونی تبدیل می‌شود. البته باید بخشی از این آمریکاستیزی را حاکی از این واقعیت دانست که اروپا در صدد سلطه مجدد بر جهان و کنار زدن آمریکا است. اما بخش اصلی واقعیت عبارت است از ناسیونالیسم اروپایی.

بنیانگذاران اتحادیه اروپا در حال پرورش نسل جوان اروپا برای دوست داشتن اروپا هستند و اینکه قاره آنها برترین بدیل جایگزین آمریکا است. درباره عامل سوم اثرگذار بر روابط آمریکا و اروپا، برخی از تحلیلگران سیاسی و تاریخنگاران، ایجاد اتحادیه اروپا و موفقیت‌های بعدی آن را به عنوان مهمترین پیشرفت سیاسی و اقتصادی پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند. اتحادیه اروپا باعث شده است اروپای غربی به نیروی اقتصادی قدرتمندی با نفوذ سیاسی قابل توجه تبدیل شود. اکنون با گسترش یافتن تعداد اعضای اتحادیه اروپا به 25 عضو، این اتحادیه تاثیر مهمی بر حیات اقتصادی و سیاسی جمعیت بیشتری در قاره پیدا کرده است. آمریکایی‌ها بر این باورند که ابتکار طرح مارشال پس از جنگ جهانی دوم نقش مهمی در آغاز فرایند همگرایی اروپا داشته است. آمریکا معتقد است که اروپایی قوی، ثروتمند و آرام تامین‌ کننده منافع هر دو طرف است. با این حال اگر چه آمریکا و اتحادیه اروپا شرکای مهی برای هم هستند، اما رقیب هم نیز می‌باشند.

اکنون دو طرف علاوه بر اختلاف بر سر برخی موضوعات و مسایل سیاسی و امنیتی در عرصه تجارت بین‌المللی نیز اختلاف‌هایی با هم دارند که از جمله می‌توان به اختلاف بر سر مواد غذایی اصلاح ژنتیکی شده، اختلاف شرکت‌های هواپیمایی بوئینگ و ایرباس و یارانه‌ها خصوصا به محصولات کشاورزی اشاره کرد. در حال حاضر بسیاری از دولت‌های موسس اتحادیه اروپا بیش از تلاش‌ برای همگرایی در چارچوب اتحادیه نیازمند همگرایی در داخل خود هستند. به عنوان مثال، وجود اقلیت مسلمان در این کشورها و مستحیل نشدن این اقلیت دریافت کلان جمعیتی به معضلی برای این کشورها تبدیل شده است. اکنون بیش از 300 هزار مسلمان در بلژیک، یک میلیون نفر در هلند 16 میلیونی، بیش از 5 میلیون در فرانسه زندگی می‌کنند. در مجموع حدود 13 میلیون یا 5درصد جمعیت اتحادیه اروپا را مسلمانان تشکیل می‌دهند. راجع به عامل چهارم نیز می‌توان گفت که تاثیر خطر جهانی تروریسم بر روابط فراآتلانتیک بسیار بیشتر از موارد دیگر نمود داشته است.

هر چند وقوع حادثه 11 سپتامبر ابراز همدردی و همبستگی متحدان اروپایی را با واشنگتن افزایش داد اما مدت زمان اندکی پس از این واقعه مواجه با واکنش افراطی آمریکا بدون توجه به متحدانش خصوصا اروپا برای مقابله با تروریسم، شدیم. تلاش آمریکا برای مبارزه با تروریسم سرخوردگی‌ها و سوء‌ظن‌ها را در میان متحدانش افزایش داد خصوصا پس از نقض حقوق بشرهایی که مغایر با تعهدات آمریکا از جمله کنوانسیون‌های چهارگانه 1949 ژنو در عراق و افغانستان و گوانتانامو صورت پذیرفتند. از جمله دیگر مواردی که تاثیر منفی بر روابط آمریکا و اروپا بر جای گذاشته محدودیت‌هایی است که آمریکا بر صدور ویزا برای دانشجویان خارجی قایل شده است. یکی از انتقاداتی که همواره به آمریکا وارد شده و می‌شود این است که تروریسم جهانی در پی سیاست خارومیانهی آمریکا و حمایت همه جانبه‌اش از اسراییل در این منطقه ایجاد شده است. اروپایی‌ها همچنین معتقدند که تهاجم و اشغال عراق اوضاع را بدتر کرده است.

باید به تفاوت‌ها و اختلافات آمریکا و اروپا موارد دیگری را نیز افزود که عبارتند از: 1_ دادگاه کیفری بین‌المللی: دولت بوش مخالفت خود را با دادگاه ابراز داشته است و آمریکایی‌ها را از شمول صلاحیت و قواعد آن مستثنی نموده است و حتی کار را به جایی رسانده که تهدید کرده کشورهایی را که مستثنی نمودن نیروهای آمریکایی را از طریق موافقتنامه‌های دو جانبه از شمول قواعد صلاحیتی دادگاه رد کنند، مورد مجازات و تنبیه قرار خواهند گرفت. 2_ پروتکل کیوتو: ‌آمریکا به بهانه این که امضاء کیوتو به اقتصادش ضرر می‌رساند از امضاء آن خود‌داری می‌کند و سهمی رسمی در بهبود اوضاع آب و هوایی کره زمین ندارد. آمریکا به جای امضاء‌ پیمان کیوتو در تلاش است که وارد اتحاد جدیدی موسوم به شراکت آسیا _ پاسیفیک درباره توسعه و آب و هوای پاک با ژاپن، استرالیا، کره جنوبی، چین و هند شود. برخی منتقدان این اقدام را به عنوان تلاش آمریکا برای دور زدن پیمان کیوتو تعبیر می‌کنند. 3_ شعار اروپای قدیم و اروپای جدید که به وسیله دونالد رامسفلد، وزیر دفاع آمریکا مطرح شد خود از عوامل اختلاف برانگیز میان واشنگتن و اروپا بوده است. اکنون نیز کاندولیزا رایس بر اساس دیپلماسی تحولی (Transformational diplomacy) خود علاوه بر اقدامات دیگر به برداشتن 100 چهره سرویس خارجی آمریکا از اروپا و اعزام آن‌ها به چین، نیجریه، هند و لبنان پرداخته است. در این فضا و جو، این اقدام دولت آمریکا به عنوان دلیل دیگری بر مشکل‌دار بودن روابط آمریکا و اروپا تعبیر می‌شود.