از رؤیا تا واقعیت

وزارت دفاع ژاپن که تا پیش از این در سطح سازمان فعالیت می‌کرد، از اوایل سال جاری میلادی (19 دی‌ ماه) پس از حدود نیم‌ قرن فعالیت، جایگاه خود را تا سطح وزارتخانه ارتقا داد. این موضوع با تغییر قانون و به تصویب رسیدن آن در دو مجلس نمایندگان و مشاوران ژاپن عملی شد. «شینزوآبه» نخست‌وزیر ژاپن بدون انجام جابجایی «فومیوکیوما» رییس پیشین سازمان دفاع ژاپن را به عنوان وزیر دفاع برگزید.

این پرسش وجود دارد که با تبدیل سازمان دفاع به وزارتخانه دفاع، آیا در ماهیت این سازمان نیز تغییر ایجاد خواهد شد یا نه. بسیاری از کارشناسان سیاسی ژاپن بر این باورند که دگرگونی در این کشور همیشه آرام پیش رفته و هیچ‌ وقت یکباره و ناگهانی انجام نمی‌شود. از این‌رو تغییر نام سازمان دفاع به وزارتخانه دفاع هم به معنای دگرگون شدن یک ‌شبه ماهیت درونی این نهاد نیست.

«کینجی ‌فوجیوارا» استاد دانشگاه توکیو و کارشناس امور بین‌الملل در سخنرانی خود در محل کانون خبرنگاران خارجی گفت: برنامه تبدیل سازمان دفاع به وزارت دفاع، تنها مربوط به دولت آبه نبوده، بلکه این طرح از سال‌ها پیش برنامه‌ریزی شده و  زمینه برای عملی کردن آن گام به گام پیش رفته است. فوجیوارا افزود: این موضوع یک واقعیت است که با تبدیل شدن سازمان دفاع به وزارتخانه، نفوذ و قدرت آن نسبت به گذشته افزایش می‌یابد اما نباید این قدرت را بیش از حد ارزیابی کرد و آن را در سطح نهادهای نظامی کشورهای اروپایی و آمریکا دانست. وی می‌گوید: ممکن است انتظارات دیگر وزارتخانه‌های ژاپن همچون وزارت امور خارجه از وزارت دفاع در آینده زیاد شود اما وزارت دفاع ژاپن بیشتر از همه می‌داند که ارتش دفاعی این کشور از نظر سازماندهی، تسلیحات و تجهیزات در سطحی نیست که بتواند پاسخگوی تمامی این درخواست‌ها باشد. فوجیوارا افزود: توانایی سازماندهی، تسلیحات، تجهیزات و مانور نیروهای ارتش دفاعی ژاپن به ‌گونه‌ای نیست که آنها بتوانند همانند نیروهای آمریکایی و انگلیسی در افغانستان و یا عراق عملیات انجام دهند. به گفته فوجیوارا،‌ این توانایی ارتش دفاعی ژاپن حتی از توانایی ارتش کشورهای آسیایی چون فیلیپین نیز کمتر بوده و به همین دلیل نیاز به ارتقای سطح این توانایی است.

این پروفسور ژاپنی می‌گوید: شاید در رابطه با ارتقای سازمان دفاع به سطح وزارتخانه، در ذهن آبه نخست‌وزیر ژاپن اهداف امنیتی و نظامی خاصی وجود داشته باشد اما با توجه به واقعیت موجود، به نظر نمی‌رسد که این طرح‌ها جامه عمل بپوشند. فوجیوارا می‌افزاید: سالیان دراز است در ژاپن از دکترین امنیتی همپیمانی با آمریکا استفاده می‌شود که به آن دکترین یوشیدا (نخست‌وزیر پیشین ژاپن) می‌گویند و محور آن زیر چتر نظامی و دفاعی آمریکا قرار گرفتن و تمرکز کردن بر شکوفایی اقتصاد کشور است. به گفته فوجیوارا، در درون حزب حاکم لیبرال دموکرات ژاپن این دکترین امنیتی هنوز هم از نفوذ کافی برخوردار است که چرا در میان سیاستمداران اصلی ژاپن بحث جدی در زمینه تغییر سیاست امنیتی کشور به چشم نمی‌خورد. وی معتقد است: در ژاپن نخست‌وزیرانی عمر بلند دارند که بتوانند با آمریکا و رهبران این کشور رابطه صمیمی داشته باشند.

به گزارش ایرنا فوجیوارا گفت: بر این اساس می‌توان به دوران زمامداری «یاسوهیرو ناکاسونه» و «جونیچیرو کوایزومی» نخست‌وزیران پیشین ژاپن که هر دو با رؤسای جمهوری آمریکا رابطه بسیار نزدیکی داشتند، نگاه کرد. به گفته فوجیوارا، اینگونه نخست‌وزیران در ژاپن قویترین نخست‌وزیران می‌باشند و نفوذ آنها در سیاستگذاری کشور بسیار زیاد است. وی دولت کنونی آبه را برخلاف دولت پیشین کوایزومی یک دولت سست می‌داند و فکر می‌کند که همانند دولت پنج‌ ساله کوایزومی، عمر بلندی نداشته باشد. فوجیوارا در همین حال می‌گوید: در ژاپن دولت سست، دولتی است که مورد علاقه بسیاری از سیاستمداران است، آنها می‌توانند آسانتر بر نخست‌وزیر تأثیر بگذارند. وی افزود: از این‌ رو هم‌اکنون در درون حزب حاکم لیبرال دموکرات ژاپن کسی خواهان این نیست که دولت آبه سرنگون شود. این سخنان فوجیوارا نشان‌دهنده این دیدگاه است که تبدیل سازمان دفاع به وزارتخانه در دوران نخست‌وزیری آبه نبوده و این موضوع ناشی از تلاش‌های آرامی بوده که از سال‌ها پیش در درون حزب حاکم لیبرال دموکرات آغاز شده بود.

کارشناسان می‌گویند، یکی از تفاوتهای روشن این است که از این‌ پس وزارت دفاع برخلاف گذشته بدون گذر از سازمان نخست‌وزیری، خودش به گونه مستقیم می‌تواند بودجه پیشنهادی‌اش را به وزارت دارایی ارایه دهد که این موضوع می‌تواند دیدگاه‌های درونی این وزارتخانه‌ را برای دریافت بودجه بیشتر تحت‌الشعاع قرار دهد. این پیش‌بینی نیز وجود دارد که با وزارتخانه شدن سازمان دفاع ژاپن، حجم مشارکت نیروهای ارتش دفاعی این کشور در فعالیت‌های بین‌المللی چون شرکت در فعالیت‌های پاسداری از صلح سازمان‌ ملل ‌متحد افزایش یابد. در سال 1945 میلادی پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم و تسلیم در برابر نیروهای آمریکایی، ارتش امپراتوری این کشور به فرمان «مکآرتور» فرمانده نیروهای آمریکایی، منحل شد.

در سال 1950 میلادی هنگامی که جنگ شبه‌جزیره کره آغاز شد، مک ‌آرتور با هدف پر کردن جای خالی نیروهای آمریکایی که از ژاپن برای جنگ به شبه‌جزیره کره رفته بودند، فرمان بنیاد یک نیروی ذخیره پلیس در ژاپن را داد که شمار آنها به 75 هزار نفر می‌رسید. این نیروی ذخیره پلیس زمینه‌ساز بنیانگذاری نیروی ارتش دفاعی کنونی ژاپن بود که در سال 1954 میلادی به ‌طور رسمی کار خود را آغاز کرد. در این سال ژاپن برای نخستین ‌بار پس از شکست در جنگ جهانی دوم، سازمان دفاع این کشور را بنیانگذاری کرد. در هنگام تولد ارتش دفاعی ژاپن مجموع نیروهای زمینی، هوایی و دریایی این کشور 152 هزار نفر بود اما پس از گذشت نیم‌ قرن هم‌‌اکنون شمار کلی آنها به بیش از 240 هزار نفر رسیده است.