عراق، نگاه به آینده و چالشهای پیش‌رو

مجید یونسیان

با جدی شدن رایزنی‌های جواد المالکی برای تشکیل دولت در عراق، این کشور پس از 3 سال اشغال وارد مرحله نوینی شده است. به‌رغم مانع تراشی‌های آمریکا در شکل‌گیری دولت مستقل ملی در عراق، جریانات پیروز در انتخابات پارلمانی عراق بعد از مدتها بحث و رایزنی توانسته‌اند با خروج از بن‌بست مسیر جدیدی را به سوی آینده بگشایند که به‌طور قطع فرصتی تاریخی و سرنوشت‌ساز برای مردم عراق است.

گرچه شواهد و قرائن نشان‌دهنده فضای تفاهم در میان نیروهای عراقی است اما با این حال آنچه مانع شکل‌گیری کامل یک دولت مستقل ملی در این کشور است ادامه حضور اشغالگران در این کشور است که خواه ناخواه چالش عمده و جدی پیش‌روی دولت آقای مالکی است. فقدان نهادهای اجتماعی، امنیتی و سیاسی پایدار، ناامنی‌های اجتماعی ناشی از تحرک گروههای تروریستی، نامشخص بودن جایگاه عراق در نظام سیاسی منطقه، مشکلات اقتصادی و استمرار مداخله‌های پنهان و پیدای قدرتهای خارجی باعث شده است که تا حدودی دورنمای تحولات عراق تحت‌تاثیر عوامل برون‌منطقه‌ای و فراملی باشد اما آنچه زمینه‌های امید به آینده را در عراق تقویت می‌کند اراده نسبتا قوی مردم و نیروهای سیاسی عراق برای حفظ تفاهم ملی و حرکت گام به گام برای حل مشکلات است.

اهمیت شرایط و موقعیت زمانی کنونی در شکل‌گیری هویت و ساختار نظام حکومتی و سیاسی در عراق است که شاید غفلت از آن و درگیر شدن با مسائل حاشیه‌ای اثرات جبران‌ناپذیری داشته باشد در این ارتباط می‌توان اهمیت چالش اصلی پیش‌روی دولت آقای مالکی را در دو وجه دانست. اول شیوه برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری برای پایان اشغال خارجی و دوم بازگرداندن امنیت و ثبات به این کشور و به وجود آوردن فضای روانی مناسب برای مشارکت ملی در همه عرصه‌هاست. امنیت و اشغال دو مقوله به ‌هم پیوسته‌اند. تا اشغالگران از عراق خارج نشوند امنیت به وجود نخواهد آمد و همیشه نظامهای حکومتی تحت اشغال و در فضای ناامن، از برنامه‌ریزی راهبردی برای دستیابی به هدفهای ملی و استقلال غفلت خواهند کرد و این می‌تواند به فرسودگی نیروهای اجتماعی و سیاسی فعال و غلبه تدریجی جریانات سازمان‌یافته که از حمایتهای بیرونی برخوردارند بینجامد. به همین علت باید ماموریت دولت مالکی را ماموریتی خطیر دانست که با استمرار تفاهم ملی امکان رویارویی با چالشهای پیش‌رو را خواهد داشت.