دبیر کل آتی همچنان ناشناخته است

مقصود امیریان

پنج عضو دائم شورای‌ امنیت در اتاق نسبتا کوچک اما مجهز خود در دومین طبقه سازمان ‌ملل، تاکنون احتمالا دهها نشست کاملا محرمانه و دست‌کم سه نشست غیر‌علنی برگزار کرده‌اند تا هشتمین دبیر‌کل این سازمان را برای دوره‌ای پنج ساله برگزینند؛ اما در پایان هر جلسه، فقط دود سیاه از دودکش‌های این شورا برخاست که نشان از بی‌نتیجه بودن رای‌گیری‌ها داشت.

ظاهرا 115 کار‌دینالی که اردیبهشت ماه 84 در نمازخانه واتیکان برای انتخاب جانشین پاپ ژان‌ پل دوم رهبر فقید مسیحیان گرد‌هم آمده‌ بودند؛ کمتر از 5 عضو دائمی شورای امنیت برای انتخاب یک فرد؛ اختلاف‌نظر داشتند.

115 کاردینال پس از دو نشست، سرانجام با ریختن ماده‌ شیمیایی مخصوص روی برگه‌های شعله‌ور در شومینه نمازخانه، دود دوکش‌های آن را به رنگ‌ سفید تغییر دادند تا همگان و به‌ ویژه مشتاقانی که در صحن واتیکان گرد هم آمده بودند؛ دریابند که پاپ جدید انتخاب شد.

انتخابات رسمی و آن هم با حضور 15 عضو شورا برای تعیین جانشین کوفی ‌عنان احتمالاً از روز دوشنبه آغاز می‌شود و اکنون همانگونه که به ‌طور غیر‌رسمی اعلام می‌شود؛ "بان‌کی‌مون“ وزیر‌ خارجه کره جنوبی، از دیگر رقبای آسیایی خود پیش افتاده است.

شاشی تارو از هند نیز دومین شانس کسب کرسی دبیر کلی است.

البته نه "بان‌ کی‌ مون" و نه "شاشی تارو" را به رغم داشتن بیشترین آرا مثبت، نمی‌توان برنده و یا بازنده تلقی کرد.

بان ‌کی ‌مون، براساس اطلاعاتی که از درون نشست شورا به بیرون درز کرده، با 13 رای موافق، یک رای منفی و یک رای ممتنع مواجه است و رقیب هندی او؛ 8 رای مثبت، سه رای منفی و چهار رای ممتنع کسب کرده است.

به عبارتی هر دو نامزد شاخص در میان نامزدهای کنونی پست‌ دبیر کلی از حوزه آسیا؛ حداقل یک رای منفی را با خود یدک می‌کشند که اگر این رای منفی متعلق به یکی از پنج عضو دائمی باشد؛ می‌تواند پرونده آنان را به بایگانی بسپارد.

برای انتخاب دبیر کل، ابتدا اعضای دائم شورای‌ امنیت جلساتی برگزار می‌کنند و آن گروه از نامزدها را که هر یک از این پنج عضو با آن به طور جدی مخالف هستند؛ کنار می‌گذارند.

نامزدهای باقیمانده در مرحله بعدی به نشست 15 عضو شورای امنیت راه می‌یابند در این نشست نامزدی برنده است که حائز اکثریت آرا شود مشروط به اینکه هیچیک از اعضای دائم به او رای منفی ندهند. 

البته طبیعی است که طبق آیین‌نامه شورا؛ مصوبه یا انتخاب فرد به رای مثبت ‌9‌ عضو شورا و عدم مخالفت اعضای دائمی بستگی دارد.

پس از این مرحله، فردی که در نهایت موفق شود رضایت هر پنج عضو دائم و رای اکثریت اعضای غیر‌دائم را کسب کند؛ به عنوان نامزد نهایی ‌شورای امنیت به مجمع عمومی معرفی می‌شود.

مجمع عمومی نیز که متشکل از نمایندگان تمامی ‌ 192 کشور عضو سازمان ملل است، در این مرحله تنها وظیفه دارد به همان یک نامزد که شورا معرفی کرده رای دهد.

هیچ حق انتخابی نیز در این فرایند برای مجمع عمومی در نظر گرفته نشده است و در کلامی ساده، فقط به نوعی برای مشروعیت‌ دادن به تصمیم پنج عضو است که انتخاباتی ظاهری نیز در مجمع عمومی برگزار می‌شود.

البته نکته جالب اینجاست که این روند انتخاب دبیرکل که عملا توسط پنج عضو دارنده حق وتو انتخاب می‌شود؛ هیچ جای منشور این سازمان نیز گنجانده نشده و در حقیقت این صاحبان قدرت در تاریخ 60 ساله سازمان ملل، یک بخش منشور را آن طور که خود خواسته‌اند تفسیر و به بقیه اعضا قبولانده‌اند.

به عبارتی، تنها جمله‌ای که در باب انتخاب دبیرکل در منشور سازمان ‌ملل قرار دارد این جمله است که "دبیر کل باید از سوی مجمع عمومی براساس پیشنهادهای شورای‌ امنیت تعیین شود."

همین بخش منشور حتی برای نشان دادن جایگاه برتر مجمع عمومی در حق انتخاب دبیر‌کل، این اختیار را به اعضای مجمع داده که با ندادن رای اکثریت به نامزد یا نامزدهای پیشنهاد شده از سوی شورا؛ این انتخاب را باطل کنند.

پنج عضو دائمی شورای ‌امنیت شامل آمریکا؛ انگلیس، فرانسه، روسیه و چین نیز در سال‌های گذشته و در کنار ضعف و شاید بی‌توجهی سایر اعضا هر طور که خود مایل بوده‌اند عمل کرده‌اند.

مجمع عمومی سازمان ‌ملل نیز تاکنون به نامزدهای معرفی شده از سوی شورای‌ امنیت رای منفی نداده است و به عبارتی دقیقا طبق خواست کلوپ قدرت در این سازمان عمل کرده است.

در این بخش منشور عنوان شده که دبیر‌کل باید از سوی مجمع عمومی و براساس پیشنهادهای شورای‌ امنیت تعیین شود اما پنج عضو با گرفتن حق انتخاب کشورها؛ یک نفر را در نهایت در جریان لابی‌های خود تعیین می‌کنند و سایر اعضا نیز فقط دلخوش هستند که شورای ‌امنیت به آنها اجازه داده با یک رای مثبت در فرایند انتخاب دبیر کل مشارکت داشته باشند و به عبارتی به این روند زور؛ رنگ مشروعیت بخشند.

حتی در منشور سازمان‌ ملل نیز ذکر شده که دبیر‌کل باید از طرف مجمع‌ عمومی انتخاب شود و مهمتر از همه اینکه گفته شده از میان پیشنهادهای شورا فردی را تعیین کنند.

اعضای دائمی شورای‌ امنیت به عبارتی نه تنها حق مجمع‌ عمومی را از آن گرفته‌اند بلکه در وظیفه خود که معرفی چند گزینه به جای یک گزینه است، ‌خودداری کرده‌اند.

هر چند که در تاریخ 60 ساله سازمان‌ ملل، با فشارهای ناحق پنج عضو دارنده حق وتو در شورای ‌امنیت، پست دبیر‌ کلی به یک پست تشریفاتی تبدیل شده است، اما واقعیت این است که در منشور سازمان‌ ملل، دبیر ‌کل به عنوان بالاترین مقام اجرایی نام برده شده و او است که باید توجه شورای‌ امنیت این سازمان را به هر موضوعی که به نظرش ممکن است تهدید‌کننده حفظ صلح و امنیت بین‌المللی باشد؛ جلب کند.

اما اکنون، هر یک از پنج عضو آن هم صرفا براساس منافع ‌ملی و در برخی موارد حتی منافع این کلوپ قدرت، یک موضوع را که صرفا ممکن است منافع آنان را به خطر انداخته باشد؛ تهدید صلح و امنیت بین‌المللی معرفی و در برخی موارد خارج از مجوزهای قانونی این شورا نیز حتی دست به لشکرکشی و اقدام نظامی می‌زنند. هم اکنون به دنبال عملکرد نادرست اعضای دائمی شورای‌ امنیت، این ایده روز‌به‌‌روز در سازمان‌ ملل تقویت می‌شود که دبیر‌ کل باید توانایی آن را داشته باشد که در کنار همه کشورهای‌ عضو کار کند و حتی اگر لازم باشد بتواند در مقابل پنج کشور دایم بایستد.

به هر تقدیر؛ باید دید شورای‌ امنیت در نشست‌ عمومی خود در روز دوشنبه کدامیک از نامزدها را حذف و در نهایت چه نامزدی را به عنوان فرد مورد‌ نظر خود به مجمع ‌عمومی معرفی تا به این انتخاب مشروعیت بخشد.

بی‌تردید پاسخ این پرسش بسیار نزدیک شده که آیا 187 کشور از مجموع 192 کشور عضو مجمع ‌عمومی بار دیگر تسلیم خواسته پنج عضو دارنده حق وتو خواهند شد؟