دیپلماسى بازدارنده

نبى‌الله ابراهیمى
کشاندن بازى به زمین حریف، به نظر مى رسد این خط مشى اى است که یک جریان عام سیاستگزارى، نشان مى دهد که به جاى نشستن و منتظر ماندن در خانه آنچنان هدف را مشخص کرده که حریف نتواند به پیشروى نایل آید. لذا بهینه سازى گسترش منافع ملى و امنیت ملى در پرتو توجه به هویت و استقلال ملى در جریان متلاطم رقابت ها و کشمکش هاى نظام سیاسى بین المللى امرى کاملاً مهم تلقى مى شود. سیاستگزاران عرصه خارجى باید براى پیاده کردن یک راهبرد تا حد امکان از عدم اجماع در تصمیم گیرى، عدم توافق در عمل و فقدان تعریف روشن از منافع ملى دورى کرده و یک گفتمان ایجابى چندبعدى را اتخاذ کنند. امروزه جریان پرونده هسته اى کشور همراه با تحولات عراق، دوشادوش یکدیگر در دو طرف رودخانه جارى روابط بین الملل در حال حرکت است. ما چگونه مى توانیم با پل زدن میان این دو مولفه تا حد زیادى به ارتقاى منافع ملى خود کمک کنیم؟
جریان شیعى حاضر در عراق، دو طیف مکتب نجف و کربلا یعنى حزب الدعوه و مجلس اعلا یک روابط استراتژیک را با تهران دارا هستند و آینده نیز چنین خواهد بود. ولى محذورات این روابط و ایستار منطقه اى با دو مولفه سلبى همراهى مى کند. یکى آمریکا به عنوان اشغالگر در عراق و دیگرى نیروهاى تکفیرى _ بعثى، که مى توانند آینده سیاسى عراق را گنگ و مبهم نشان دهند. کشورهاى عربى منطقه به شدت از نفوذ ایران در عراق بیمناکند و سعى در تقویت سنى هاى مخالف ایران و بعضاً برخى گروه هاى دیگر دارند. این کشورها سعى دارند تا با این رویکرد، ایالات متحده را که براى خروج آبرومندانه از عراق حاضر است هر امتیازى دهد، ترغیب کنند تا این امتیازات به نفع گروه هاى سنى و کشورهاى عرب منطقه تمام شود. شاید دعوت عبدالعزیز حکیم براى مذاکره ایران و آمریکا بر سر موضوع عراق، این گونه تفسیر شود که شیعیان از نفوذ بعضى از گروه ها و کشورهاى عرب سنى جهت تقویت جریان جهادى و جنگ داخلى براى کسب امتیاز از آمریکا به خوبى آگاهى دارند و عدم تطابق گفتمانى ایران و آمریکا را بر سر موضوع عراق به صلاح منافع شیعیان نمى پندارند.
تروریسم بنیادگرا همراه با تروریسم بعثى گرا براى شکستن روحیه، غرور ملى، کاهش عدم اعتماد و برهم زدن وضع موجود در عراق با یک رویکرد مبارزه نامتناسب، متاسفانه با کمک مالى بعضى کشورهاى نفت خیز به طور غیرمستقیم دنبال مى شود که حل اختلاف کشورهاى ذى نفع در عراق از جمله ایران ضرورى به نظر مى رسد. نفس مذاکرات میان کشورهاى جامعه بین الملل خود داراى بار سیاسى و امنیتى است، لذا هرگونه مذاکره اى بین ایران و آمریکا بر سر موضوعاتى مانند عراق خود به خود بحث هاى اختلاف زا و تعارض آمیز دیگرى را مطرح خواهد کرد که هنر دیپلماسى ایجاب مى کند که صحنه نمایش مذاکره را آنچنان اجرا کرده که مخاطب فهم و تفسیر همه جانبه و چندبعدى را در قالب یک گفتمان درک کند. پرونده هسته اى کشور به طرف فصل هفتم منشور سازمان ملل یعنى مصداق تهدید صلح و امنیت بین ا لمللى در حال حرکت است. ماهیت روابط بین المللى نوین همچنان بر منطق قدرت نهادینه شده و کشورهایى که نفوذ سیاسى - اقتصادى بیشترى دارند بالطبع تاثیرگذارى زیادى نیز بر تصمیمات بین المللى دارا هستند، لذا دستگاه سیاست خارجى مى تواند با استفاده از فرصت ها به درک هر چه بیشتر تحولات منطقه اى و توسعه ظرفیت منافع ملى به یک هدف مشخص ولو کوتاه مدت دست پیدا کند.
ما مى توانیم کلید حل بسیارى از مسائل را به راحتى پیدا کنیم و کلید حل استراتژیک براى ایران فعلاً عراق نوین خواهد بود. عراق امروز به بستر بازى منطقه اى تهران تبدیل شده و کشورهاى غربى به ویژه آمریکا به خوبى این واقعیت را درک مى کنند. چرا که اجماع ایران با کشورهاى ذى نفع در عراق مى تواند یک نفوذ تاریخى را در آینده براى کشور رقم زند و فرصت و زمان براى ایران آماده است. ثبات و قدرت سیاسى شیعیان در عراق مى تواند بیانگر نوعى بازدارندگى سیاسى ایران در قبال قدرت هاى منطقه اى مانند مصر، ترکیه و عربستان به حساب آید. همچنین نفوذ ایران در عراق خواهد توانست بار دیگر مثلث ایران، سوریه و لبنان را احیا کرده و منافع عالیه کشور را تضمین کند. پس دستگاه سیاست خارجى مى تواند با اتخاذ یک راهبرد عالیه و نوعى دیپلماسى بازدارنده در قبال دیپلماسى خزنده بعضى کشورهاى عربى و انگلیس از این فرصت به دست آمده براى حفظ اصول و اهداف و مصالح کشور اقدام کند و به جاى یک گفتمان منفرد، همراه با یک گفتمان عام وارد صحنه شود و چالش هاى مربوط به پرونده هسته اى کشور را با زیرکى تمام و با یک دیپلماسى بازدارنده به حاصل جمع مثبت تبدیل کند، چرا که موازنه قدرت ایران و آمریکا در عراق به گونه اى است که مى توان در جهت تامین منافع ملى کشور تعادلى ایجاد کرد. براى رسیدن به این تعادل و هدف چند شاخص مى تواند مهم تلقى شود. 1 _ دریافت عینى از منطقه و جهان 2- شرایط متحول بین المللى 3-سیاستگزارى عام جهت مقابله با تهدیدات و استفاده از فرصت ها 4 _ دسترسى به اطلاعات که تمامى شقوق عمده یا گزینه هاى احتمالى عمده با در نظر گرفتن سناریوهاى متنوع در سیاستگزارى تعیین و به دقت سنجیده مى شوند. در پایان هر مذاکره اى ممکن است نتایج مثبت یا منفى داشته باشد ولى آنچه اهمیت دارد نفس مذاکرات، موضوعات مطروحه در آن و نتایج آن است.