نهضت نرمافزاری
دکتر محمدجواد حیدرى کاشانی
تحقق جنبش نرمافزاری
یکى از منابع مهم جهت تولید نرمافزار و مدیریت شبکهاى تحقیقات نهجالبلاغه است که متاسفانه در میان دولتو ملت مورد غفلت قرار گرفته است. با تحقق انقلاب اسلامى ایران، اسلام به یکى از دو قطب اصلى قدرت در جهان تبدیل شده است. انقلاب اسلامى ایران مدعى ایجاد عدالت در ساحتهاى سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، نظامى و... آن هم در مقیاس بین المللى است لازمه این ادعا ارائه طرح و برنامه سازوکار علمى و عملى کارآمد و ضرورت جنبش نرمافزارى جهت غلبه در درگیرى اسلام و تمدن غرب است. اگر انقلاب اسلامى ایران نتواند رابطه بین مفاهیم کاربردى و دین را برقرار نماید دین در عینیت به ناکارآمدى متهم مىگردد. امروزه دشمن به خوبى درک کرده است که پس از انقلاب اسلامی، موازنه قدرت در جهان تغییر یافته است.
اکنون اصلىترین بحران کشور و دنیاى اسلام این است که کارشناسان سکولار بر کرسى نقد نشستهاند و با جسارت تام، حکومت دینى را به نقد مىکشند اینان مىپرسند شما که مدعى عدالت دینى در عرصههاى مختلف هستید چه برنامه و منطق عملى دارید و موضع شما در برابر تکنولوژى و علم مدرن چیست؟ اگر ما نرمافزار لازم براى ایدههاى بلند انقلاب تولید نکنیم و به ضرورت و راهکارهاى جنبش نرمافزارى و حضور دین به عنوان محور توسعه اجتماعى ما و شاخصه اصلى انقلاب اسلام، و مباحثى از این قبیل نپردازیم در فرآیند توسعه سکولاریسم منحل خواهیم شد و جریان جهانى سازى به نفع لیبرال دموکراسى به پایان خواهد رسید.
به همین جهت اگر ما معادلات کاربردىاى ارائه کنیم که بتواند کیفیت را بر پایه تعاریف «فرهنگ مذهب» تبدیل به «کمیت» نماید و «مفاهیم انقلابی، مذهبی» فقط مفاهیم کیفى نباشد- همانند آنچه در رنسانس اتفاق افتاد- بدون تردید موازنه قدرت به نفع مذهب اسلام در جهان تغییر خواهد کرد.
ماهیت نرمافزار
نرمافزار، مفهومى عام و فراگیر دارد که نوعا شامل مفاهیم بنیادى و تخصصى و عمومى مىگردد. اساسا ساختارهاى اجتماعى و نهضتها و انقلابهاى دنیا به دنبال مفاهیم شکل مىگیرند. آنچه امروزه در مظاهر تمدن بشرى دیده مىشود، امور سختافزارى هستند. امورى مانند: صنعت و محصولات صنعتی. رهاوردهایى که امروزه در جوامع بشرى و زندگى اجتماعى بشر از محصولات صنعتى دیده مىشود همه از امور سختافزارى هستند.
پشتوانه تولید سختافزارها
پشتوانه تولید سختافزارها، نرمافزارهایى هستند که به صورت نظام اولیه ارائه مىگردند. مفاهیم بنیادى مثل فلسفه، متدها، روشها، منطقها، نظام منطقها، ایدوئولوژىها که براساس آن مفاهیم اجتماعى و مفاهیم فرهنگى و مفاهیم مربوط به نهضت و انقلاب تولید مىگردند، همه جزء نرمافزارها هستند. هدایت و کنترل ابزارهاى علمى از طریق رایانه نیز از امور نرمافزارى هستند.
امام خمینى در بنیانگذارى نهضت و انقلاب اسلامى ایران و مدیریت آن از مفاهیم بنیادی، تخصصى و مفاهیم عمومى آن که نرمافزار اجتماعى هستند، بهترین استفاده را کرد و متدولوژى اسلام و انقلاب را بیان کرد. از این نکته اساسى غفلت نکنیم که هنر امام خمینى در نهضت و انقلاب اسلامى ایران، مدیریت و استفاده بهینه از حجم عظیم نرمافزارىهاى تولید شده در طول تاریخ بشریت به ویژه تاریخ اسلام و تشیع بود به همین جهت رعب و وحشت عجیبى در میان پیشگامان آرمان جنبش نرمافزارى در جهان معاصر ایجاد کرد.
اکنون نباید از این نکته غفلت کرد که رابطه «مدیریت با جنبش نرمافزارى و تولید علم» رابطه تولیدى است و اگر خلا حسن مدیریت را در عرصه تولید و جنبش نرمافزارى بر طرف نکنیم قادر به استفاده صحیح از مجموعه نرمافزارهاى تولید شده نخواهیم بود و کمبودها و ضعفها به صورت دقیق شناسایى نخواهد شد و علاوه بر نادیده گرفتن حجم عظیم تحقیقات انجام شده توسط اندیشمندان و فرهیختگان در طول تاریخ بشریت به ویژه از تاریخ اسلام و تشیع گرفتار تحقیر، دوبارهکاری، عجز و ناتوانی، افسردگى و سرخوردگى و غفلت از کمبودها، در راهى که سالیان متمادى طى شده است؛ خواهیم شد.
نقش امام خمینى در تولید و توسعه تحقیقات
نقش امام خمینى در تولید و توسعه تحقیقات و گسترش علوم و فنآورى و ارائه مفاهیم کاربردى انقلاب و گسترش تولید علم بر مبناى معارف الهى و طرح مشکلات و مسائل فراروى جنبش نرمافزارى بر اندیشمندان و پیشگامان جنبش نرمافزارى پوشیده نیست زیرا بنیانگذارى انقلاب و تشکیل جمهورى اسلامى ایران خود هزاران مفهوم نرمافزارى را تولید کرد. امام خمینى ضمن تاکید بر عدم کفایت نرمافزارهاى تولید شده در حوزه و دانشگاه براى نظام سازى و جامعه پردازى و ضرورت تامین و تضمین فضاى مناسب علمى به عنوان پیشنیاز ضرورت تولید نرمافزارهاى مورد نیاز و مفاهیم کاربردى انقلاب و جبران کاستىها و کمبودهاى فقه به موانع موجود بر سر راه (نظامسازى و جامعه پردازی) در ایران معاصر اشاره کردند و در بیانیهها و سخنرانىهاى مختلف بر این نکته تاکید نمودند.
تقدم مدیریت بر تولید در جنبش نرمافزاری
امام خمینى بر تقدم مدیریت بر تولید نیز اشاره کردند و خود نیز مدیریت جنبش نرمافزارى را به عهده گرفتند. اکنون بر ما رهپویان راه آن عزیز سفر کرده است که ضمن شناسایى نرمافزارهاى تولید شده و دستهبندى و نقد نظرى و عملى آن به مدیریت و استفاده بهینه از حجم عظیم نرمافزارهاى تولید شده در طول تاریخ بشریت به ویژه اسلام و تشیع بپردازیم.
موانع تولید علم و توسعه علمى ایران
افق امیدبخش حل همه امور از دیدگاه قرآن کریم با شرح صدر آغاز مىگردد. شرح صدر و گشودگى سینه مهمترین عامل براى گشایش در امور سخت و سبک شدن بارهاى سنگین و کمرشکن از این تنگناها است. امام خمینى با استفاده از شرح صدر الهى به بنیانگذارى انقلاب اسلام پرداخت و موانع تولید علم و توسعه علمى ایران را شناسایى کرد و در بیانات و تصمیمگیرىهاى خویش به رفع آن پرداخت. بعضى از موانع عبارتند از:
موانع فکرى و فرهنگی.
حیرتزدگى در تحولات جدید فرهنگ غرب و ضعف اعتماد به نفس و خودباوری، تقلید و خودباختگی.
گسستگى از معارف و فرهنگ علم و دین.
ضعف شانیت علمى اندیشمندان و محققان.
ضعف فرهنگى تحقیق و یادگیری.
شعف اهتمام به خرد جمعى و غلبه بر خرد فردی.
پایین بودن ضریب امید به آینده.
فقدان امنیت و منزلت اجتماعی.
ضعف تهذیب اخلاق و سیر و سلوک معنوی.
ضعف توحید.
اکارآمدى نظام ادارى کشور
بیمار بودن ساختار اقتصادى کشور و وابستگى به صادرات.
موانع ساختارى و مدیریتی.
ابهام و خلا در قوانین.
ضرورت طرح پژوهش کرسىهاى مناظره و مباحثه
نظر موافق مقام معظم رهبرى به نامه برخى از اندیشمندان حوزه راهگشاى مفیدى براى ترسیم محورهاى بحث تولید علم و نهضت آزاد اندیشى است. برخى از این محورها عبارتند از:
تلاش در جهت زدودن فقر تئوریک مفاهیم علمى و دینی، فرهنگى و.... مربوط به مدیریت جنبش نرمافزاری.
شبهه شناسى و پاسخ به شبهات از طریق تولید علم و نظام پردازی.
ایجاد فضاى مناسب براى نقد و آزاد اندیشی.
تضارب آراء و تعاطى افکار براى تامین و تضمین رشد فکری.
بسترسازی، برنامه ریزى و استفاده از اصول و مبانى مدیریت جهت بهره بردارى از توانایىهاى موجود.
تعیین راهبرد و هدفگذارى براى ترسیم وضعیت مطلوب.
گرچه در نامه پژوهشگران به نکات خوبى اشاره شده است، اما از چند نکته اساسى غفلت شده است:
تقدم مدیریت بر جنبش نرمافزارى و تولید علم.
وجود فضاى مناسب جهت طرح اندیشههاى علمى و منطقى و وضعیت موجود با ادبیات مطلوب و معقول.
پرورش مولدان تولید علم.
روششناسى تولید علم و نهضت نرمافزاری.
الف: محورهاى اساسى کرسىهاى مناظره و مباحثه تولید علم
تعریف مفاهیم مربوط با تولید علم و آزاداندیشی.
علل و موانع تولید علم و توسعه علمی.
آسیبها و موانع آزاداندیشی.
تعامل دین و دولت در تولید علم و نهضت آزاد اندشی.
راهکارهاى سالم سازى محیطهاى علمى و فرهنگى در جهت افزایش فکرى و علمى و ابراز عقیده و فکر.
روشهاى توسعه و اثربخشى نهضت آزاداندیشی.
نقش حوزه و دانشگاه در تولید علم و نهضت آزاداندیشی.
نقش مدیریت بر تولید علم و جنبش نرمافزاری.
نهضت آزاد اندیشى و تولید علم در جهان اسلام و مقایسه تطبیقى آن با جهان غرب.
تعامل دین و دولت در تولید علم و نهضت آزاد اندیشی.
فرهنگسازى نهضت آزاد اندیشى در عرصه تعلیم و تربیت.
شناسایى وجوه عدم کفایت نرمافزارهاى تولید شده در حوزه و دانشگاه بر پایه نظام سازى و جامعه پردازی.
شناسایى نرمافزارهاى تولید شده.
دستهبندى نرمافزارهاى تولید شده.
نقد نظرى نرمافزارهاى تولید شده.
نقد علمى نرمافزارهاى تولید شده.
بازسازى اندیشه و تکامل معرفت بشرى از طریق افزایش ظرفیت فکرى و روحی، ایجاد و گسترش فضاهاى فکرى و علمى مناسب براى تبادل و تقابل اندیشه و فرهنگ و تاکید بر نقش مطالعه و یادگیری.
روش شناسى تولید علم و جنبش نرمافزاری.
رابطه مدیریت با جنبش نرمافزاری.
راهکارهاى پرورش و تقویت مولدان علم در جنبش نرمافزاری.
ضرورت اهتمام به نهج البلاغه در تولید نرمافزار انقلاب اسلامی
کلمات نورانى حضرت امیر(ع) در نهجالبلاغه رنگ و جلوهاى از کلام پروردگار دارد و مضمون آن اندازهاى بالاست که گویند: «برتر از سخن آفریده و فروتر از گفته آفریننده. » یکى از منابع مهم جهت تولید نرمافزار و مدیریت شبکهاى تحقیقات نهجالبلاغه است که متاسفانه در میان دولت و ملت مورد غفلت قرار گرفته است.
در نهجالبلاغه دقیقترین اصول و مبانى حکومت و آیین کشورداری، شیوه قضاوت، روش جهاد، عدالت اجتماعى و راهکارهاى اجراى آن، شیوه گزینش کارگزاران، حاکمیت بخشیدن به ارزشها و ضابطهها، پرهیز از رابطهها و واسطهها، احیاى امر به معروف و نهى از منکر، اقامه حدود الهی، رفع فتنهها و فسادها، مساوات و آزادى و... براساس فقه و فرهنگ شیعى نمایانده شده است.
دریغا که امروزه به نهجالبلاغه بهاى لازم داده نمىشود و به بهانه نداشتن سند، در استنباطهاى فقهى و استدلالهاى عقلى و کلامى و فقه سیاسى در حوزهها چندان مورد استفاده قرار نمىگیرد در حالى که در نهجالبلاغه سخنى نیست که با روح قرآن و مذاق شریعت و گوهر فقه ناسازگارى داشته باشد و به قول امام خمینی(ره) برخى از متون مانند زیارت «جامعه کبیره» آن قدر از جهت معارف بلند است که نیازى به سند ندارد چرا که متن عالی، حجیت و اعتبار آن را ثابت مىنماید افزون بر اینکه براى نهجالبلاغه استاد معتبرى ارائه شده است در طول تاریخ فقیهانى از شیعه بودهاند، که اهتمام ویژه به نهجالبلاغه داشتند و افسوس مىخوردند که چرا حوزههاى علمیه از این زلال ناب به دور مانده است.
علامه نائینى در این باره مىفرماید: «چقدر سزاوار است چنانچه مرحوم حضرتآیت الله العظمى سیدناالاستاد العلا آقاى میرزاى شیرازی، قدس سره، غالبا به مطالعه این فرمان مبارک و سرمشق گرفتن از آن مواظبت مىفرمود، همین طور تمام مراجع امور شریعه و سیاسی، هرکس به اندازه مرجعیتش این سیره حسنه را از دست نداده و این فرمان مبارک را [نامه علی(ع) به مالکاشتر.... ] کان لم یکن نشمارند. »در حوزه علمیه سامرا نهجالبلاغه در کنار قرآن و سنت و عقل و اجماع به عنوان مهمترین منبع استنباط احکام فقه سیاسى و ادارى و استخراج فروعات فقهى در زمینه احکام سیاسی، اجتماعی، حقوقی، قضایی، فقهی، کلامی، نظامی، شناخته مىشد و دست پروردگان این مکتب، در نوشتههاى فقهی، سیاسى خود، اصول و قواعد فقه سیاسى و حکومتى را از نهجالبلاغه استخراج مىنمودند به طورى که در شیوه مکتب سامرا نوشتهاند: «پیش از آغاز درس، یکى از شاگردان میرزاى شیرازی، فرازهایى از نهجالبلاغه را قرائت مىکرد، آن گاه مباحث فقهى شروع مىشد. »
علامه نائینى که خود از دست پروردههاى این مکتب است، با دیدى کارشناسانه و فراگیر از معارف اسلامى و با احاطه کامل به فقه اسلام و چشم دوختن به دیگران را با وجود این گنجینه عظیم علوی، اسفانگیز مىداند و مىنویسد: «قواعد و فوائد مستفاد از هر یک از فتوات این خطبه مبارکه [ نهجالبلاغه] و ماخود بودن اصل علم حقوق که حکماى اروپا تدوین نموده و بدان مباهات دارند از اشباه و نظایر این خطبه مبارکه موکول به رساله علیحده است. »علامه مطهرى ضمن تحلیل از علام نائینى در استخراج احکام سیاسى و اجتماعى اسلام به رمز موفقیت ایشان مبنى بر انس با قرآن و نهجالبلاغه اشاره مىکندو مىنویسد: «باید انصاف داد که تفسیر دقیق از توحید عملی، اجتماعى و سیاسى اسلام را هیچ کس به خوبى علامه بزرگ و مجتهد سترک، مرحوم میرزا محمدحسین نائینى توام با استدلالها و استشهادهاى متقن از قرآن و نهجالبلاغه در کتاب ذىقیمت تنبیه الامه، بیان نکرده است»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
