قطعنامه پیشنهادی فرانسه - آمریکا

فرید مرجایی
قطعنامه پریشب شورای امنیت مبنی بر توقف کامل و فوری درگیری ها در جنوب لبنان به تصویب اعضا رسید. قطعنامه خواستار پایان فوری خشونت ها شده و ضمن تاکید بر قطعنامه 1559خواستار آن شده است که کسی به جز دولت لبنان در مناطق جنوبی لبنان مجهز به سلاح نباشد و نیز تاکید کرده است که از ورود هرگونه تسلیحات به منطقه جنوب لبنان باید جلوگیری کرد. با توجه به اینکه پروسه ای طولانی منجر به تصویب قطعنامه 1701شد، یادداشت زیر اشاره ای مختصر به سوابق و مباحث مقدماتی تصویب قطعنامه دارد:
قطعنامه پیشنهادی هفته گذشته آمریکا فرانسه به خاطر نثر ابهام آمیز آن و در نظر نگرفتن نیازهای کشور لبنان و نفی تمامیت ارضی آن کشور مورد تایید دولت فواد سنیوره قرار نگرفت. اهداف استراتژیک درازمدت و کوتاه مدت آمریکا در منطقه برای سلطه مشخص بوده و به طور عریان دنبال شده است. ولی معمای اصلی، موضع گیری و حرکت دولت فرانسه در تحولات اخیر لبنان و سوریه است. کشور فرانسه به خاطر روابط سیاسی فرهنگی با لبنان و سوریه در چند قرن اخیر، همواره خود را حامی لبنان و حق آنها می دانسته است. به همین دلیل در سال 1982در زمان حمله گسترده اسرائیل به لبنان و محاصره بیروت، فرانسه حاضر شد که به همراه آمریکا نیروی نظامی برای میانجی به بیروت اعزام دارد که بعد از یک عملیات انتحاری سرانجام شومی داشت. 18ماه پیش با همکاری فعال دولت فرانسه قطعنامه 1559به تصویب شورای امنیت سازمان ملل رسید. همکاری فرانسه با آمریکا تا این حد محافل سیاسی و دیپلماتیک را طبیعتا متعجب ساخته بود، چرا که قطعنامه 1559منافع کلی آمریکا در منطقه را مدنظر داشته و در عین حال منزلت فرانسه را در دنیای عرب کاهش می داد. بسته 7 ماده ای پیشنهاد نخست وزیر لبنان فواد سنیوره در 26جولای در نشست رم خواستار آتش بس فوری، آزادسازی اسرا و زندانیان از طرف حزب الله و اسرائیل و عقب نشینی کامل نیروهای اسرائیل از خاک لبنان بود. ولی قطعنامه پیشنهادی آمریکا فرانسه که با نثر ابهام آمیزی مکتوب شده بود، نه تنها خواستار آتش بس فوری نشده، بلکه در حقیقت به نیروهای نظامی اسرائیل اجازه داده است که در جنوب لبنان باقی بمانند.
این قطعنامه پیشنهادی از طرفی خواستار توقف حملات حزب الله بوده، ولی به طور غیرمستقیم به اسرائیل اجازه می دهد که در صورت لزوم به عملیات «دفاعی» خود ادامه دهد. به عبارت دیگر پیش نویس قطعنامه از طریق تغییر موضوعیت، تهاجم اسرائیل به لبنان را اقدامی «دفاعی» تعریف می کرد. اغلب سیاستمداران و نیروهای سیاسی در لبنان چون نبیه بری از بسته 7 ماده ای نخست وزیر سنیوره حمایت کردند. نبیه بری رئیس پارلمان لبنان به نمایندگی از طرف دولت لبنان اظهار داشت که اجرای قطعنامه پیشنهادی آمریکا فرانسه غیرممکن به نظر می رسد زیرا که برخلاف بسته 7ماده ای دولت لبنان، این قطعنامه مسئله بازگشت 700هزار آواره جنگی را به خانه و کاشانه خود در جنوب لبنان مورد توجه قرار نداده و لذا هیچ ضمانتی برای اجرای آن مطرح نکرده است. نبیه بری ادامه داده بود که قطعنامه پیشنهادی آمریکا - فرانسه کشور لبنان را به شرایط سال 2000برمی گرداند، زیرا که حضور نیروهای اسرائیل در جنوب لبنان را توجیه می کرد. وی افزود که این قطعنامه پیشنهادی احتمالا لبنان را نیز به جنگ داخلی پرتاب می کرد، چرا که عملیات دفاعی و نظامی علیه نیروهای اشغالگر اسرائیل در لبنان موجه بوده و طبیعتا ادامه خواهد یافت. لبنانی ها می پرسیدند که اگر اسرائیل در فاز نظامی پیروز نشده است، چگونه می تواند همه شرایط سیاسی دیپلماتیک خود را به شورای امنیت سازمان ملل تحمیل کند به خاطر تجربیات طولانی سیاسی و دیپلماتیک در منطقه، فرانسه باید بداند که آرامش و صلح در مرز لبنان بدون شرکت فعال دولت خود لبنان و یک نیروی لبنانی امکان پذیر نیست و بقا و دوام نخواهد داشت.
قطعنامه پیشنهادی فرانسه آمریکا دولت لبنان را دور زده و ابزار دیگری را در نظر گرفته که بیشتر معطوف به اهداف کشورهای دیگر است. فرانسه باید می دانست که بحران کنونی، دولت سنیوره را تحت فشار بسیار زیادی قرار داد و اگر از آن حمایت نشود، زیر فشار بمباران اسرائیل دوام نخواهد آورد و به فروپاشی می انجامید. مهم آنکه لبنان بدون یک دولت مقتدر مرکزی با بحران های وسیع تری روبه رو می شد. بدون وجود یک نظام قانونی و دولتی که دارای مشروعیت بین همه نیروها باشد، امکان ترمیم شرایط اضطراری در لبنان مشکل زا است. ولی از طرفی امکان می رود که برخلاف نگاه سنتی و سیاستمداران واقع بین قدیم، دولت کنونی آمریکا بوش و اسرائیل پروژه تضعیف دولت های مقتدر مرکزی در خاورمیانه را دنبال کرده و هرج و مرج را در راستای منافع استراتژیک خود ببینند. مسئله کنترل مرز لبنان بدون شرکت دولت خود لبنان و حضور یک نیروی لبنانی، حتی از نوع صوری آن از مشروعیت لازم برخوردار نخواهد بود. متاسفانه نسخه های اولیه قطعنامه آمریکا فرانسه این پیام را به مردم و کشور لبنان می داد که شما و دولت شما در این معاملات هیچ مطرح نبوده و حق شرکت در سرنوشت خود را ندارید. اکنون این طور به نظر می رسد که فرانسه یا در مانور دیپلماتیک خود فوق العاده عقیم مانده است و یا اینکه در این مقطع به دلیل ژئوپولتیک برخلاف مواضع سنتی خود در اروپا، همکاری استراتژیک با آمریکا را در اصول سیاسی خود قرار داده است.