تفاهم استراتژیک نفتی ایران و عراق

رضا زندی
مراسم پیوند نفتی ایران و عراق در تهران برگزار می شود. دو روز پیش وزیر نفت عراق در راس یک هیات شش نفره به ایران آمد و صبح دیروز با سیدکاظم وزیری هامانه وزیر نفت، دیدار کرد تا مقدمات امضای تفاهمنامه نفتی تهران بغداد فراهم شود. حسین الشهرستانی پس از روی کار آمدن دولت مالکی به وزارت نفت عراق رسیده است.
او امروز یا فردا پای تفاهمنامه ای را امضا خواهد کرد که می تواند روابطی استراتژیک را بین دو کشور رقم زند. اتحادی حول محور نفت. اتحاد دو کشور بزرگ دارنده ذخایر نفت دنیا می تواند معادلات جدیدی را در منطقه رقم بزند.
نفت در مقابل فرآورده در دو مرحله
معاون بین الملل وزیر نفت که در جلسه مشترک وزرای نفت ایران و عراق حضور داشته درباره مذاکرات صورت گرفته به شرق می گوید: «مذاکره با وزیر نفت عراق حول دو محور انجام شد. عراقی ها خواهان صدور نفت خام بصره به ایران برای پالایش در پالایشگاه آبادان و دریافت فرآورده آن هستند.»
این طرحی است که مدت ها از سوی عراق مطرح شده اما به دلیل مشکلات امنیتی و عدم استقرار دولت، امکان اجرای آن مهیا نشده بود. نکته تازه توافقات دیروز مرحله بندی طرح صدور نفت خام عراق و دریافت فرآورده ها است: «قرار شد این طرح در دو مرحله انجام شود. ابتدا به صورت موقت نفت با تانکر از بصره به آبادان منتقل شده و معادل آن فرآورده به عراق تحویل شود که قرار شد امکان اجرایی این مرحله توسط یک کمیته فنی بررسی و به وزرا گزارش شود.»
محمدهادی نژادحسینیان درباره مرحله دوم طرح واردات مواد سوختی و فرآورده های نفتی از ایران در قبال صادرات نفت عراق اضافه می کند: «تبادل نفت با فرآورده در مرحله دوم به صورت دائمی و از طریق احداث خط لوله خواهد بود که در این مرحله روزانه 300هزار بشکه نفت خام از بصره به ایران خواهد آمد و معادل آن فرآورده به عراق صادر خواهد شد.»
نژادحسینیان طول این خط لوله را30 کیلومتر تخمین می زند: «مشکل اصلی این طرح عبور خط لوله از بستر اروندرود است.» معاون بین الملل وزیر نفت زمان اجرای این خط لوله را در صورت اجرا، شش ماهه ارزیابی می کند. به گفته نژادحسینیان تیم فنی موظف است تا ظهر امروز نظرات کارشناسی خود را به وزرای دو کشور ارائه کند تا در صورت امکان اجرا، مورد تفاهم دو طرف قرار گیرد.
*آقای دکتر، دریافت نفت خام و صادرات فرآورده به عراق با چه قیمتی انجام خواهد شد؟
**«قطعا نفت خام به قیمت روز خریداری شده و فرآورده نیز به قیمت روز به عراق فروخته خواهد شد.»
توسعه یکپارچه میدان های مشترک
نکته مهم و تازه تفاهمنامه نفتی ایران و عراق توسعه یکپارچه میادین مشترک نفتی بین دو کشور است. شرق از نژادحسینیان می خواهد در این خصوص توضیح دهد: «در مذاکرات وزرای نفت دو کشور قرار شد امکان توسعه میادین مشترک به صورت یکپارچه بین ایران و عراق توسط کارشناسان دو کشور بررسی شود.» مسئولیت تیم کارشناسی ایران برای بررسی این موضوع به معاون بین الملل وزارت نفت واگذار شده است: «چند میدان مشترک نفتی نظیر آزادگان، یادآوران و هویزه بین ایران و عراق مشترک است. قرار شد تا تیم کارشناسی دو کشور امکان توسعه این میادین را به طور یکپارچه و هماهنگ بررسی کنند.»
*این پیشنهاد را طرف ایرانی ارائه کرده یا طرف عراقی؟
**«ما می خواستیم در مذاکرات این پیشنهاد را مطرح کنیم که خوشبختانه طرف عراقی زودتر از ما آن را مطرح کرد.» چنانچه این پیشنهاد توسط کارشناسان دو کشور تایید شود آن گاه ایران و عراق کاملا وابسته به یکدیگر خواهند شد: «به جای اینکه هر کشور به طور جداگانه میدان نفتی مشترک را توسعه و مورد بهره برداری قرار دهد دو کشور با هم، این کار را انجام می دهند.» وی درباره مکانیسم اجرایی چنین راهکاری می گوید: «ابتدا دو طرف درباره حجم مخزن روی یک عدد تقریبی توافق می کنند. پس از حفاری های مقدماتی و روشن شدن مشخصات کامل میدان، عدد جدید حجم میدان، نهایی و اصلاح می شود. خرج ها و درآمدها هم براساس حجم نهایی کل میدان قابل اصلاح خواهد بود.» چند سال پیش قرار بود چنین توافقی بین ایران و عمان در میدان هنگام و بخا صورت گیرد که با عزیمت نژادحسینیان به سازمان ملل، این پروژه مسکوت ماند.
نژادحسینیان: احتمالا آمریکا مخالف نباشد
*آیا توسعه یکپارچه میادین مشترک به روش بیع متقابل خواهد بود؟
**«اگر عراقی ها بپذیرند روش بیع متقابل اجرا می شود وگرنه آنها می توانند در بخش خودشان مشارکت در تولید بدهند و ما هم در بخش ایرانی میدان، به روش بیع متقابل عمل می کنیم. شرکت برنده مناقصه هم اگرچه کلیت امور فنی توسعه را یکپارچه عمل می کند اما درباره مسائل حقوقی و نظام بازپرداخت براساس ضوابط هر کشور به طور مستقل عمل خواهد شد.» به گفته نژادحسینیان اسناد مناقصه میادین در کمیته مشترک دو کشور نهایی و عرضه خواهد شد: «توسعه یکپارچه میادین خیلی مهم است. این مسئله می تواند خیلی از مشکلاتمان را با همسایگانمان حل کند و باعث بهبود روابط اقتصادی و سیاسی بین دو کشور ایران و عراق شود.» معاون بین الملل وزیر نفت مزایای دیگر چنین توافقی را اینگونه بیان می کند: «هزینه های سرمایه گذاری توسعه میادین نفتی به شدت کاهش خواهد یافت و بهره وری و ضریب بازیافت نفت میدان بیشتر خواهد شد ضمن اینکه همسایگان دیگر از سر رقابت با هم، نفتشان را ارزان تر نخواهند فروخت.»
*با توجه به حضور آمریکا در عراق و نفوذ شرکت های نفتی این کشور به نظر شما امکان توسعه میادین مشترک به صورت یکپارچه وجود خواهد داشت؟
**«فکر نمی کنم آمریکایی ها مخالفت کنند. به هر حال اینها مواردی است که باید در کمیته کارشناسی دو طرف بررسی شود.»
چنانچه امروز سیدکاظم وزیری هامانه و حسین الشهرستانی تفاهمنامه نفتی دو کشور را امضا کنند کمیته کارشناسی توسعه میادین مشترک آغاز به کار خواهد کرد و مرحله نخست واردات نفت از عراق و فروش فرآورده به آن کشور به وسیله تانکر کلید می خورد.
وزیر نفت عراق کیست
سند تاریخی نفتی ایران و عراق را کسی امضا می کند که 12سال را به جرم مخالفت با رژیم بعثی و طرفداری از انقلاب ایران در زندان صدام حسین سپری کرده است. حسین الشهرستانی از شیعیان طرفدار آیت الله سیستانی است. وی چند سالی را در ایران زندگی کرده و مدتی نیز در انگلیس روزگار گذرانده است. گفته می شود شهرستانی روابط مالی پاکی داشته و برنامه بلندمدتی برای توسعه صنعت نفت عراق دارد. تولید نفت عراق این روزها حدود 2 میلیون و 100هزار بشکه است که در برنامه ای کوتاه مدت قرار است به 2 میلیون و 800هزار بشکه برسد. از اقدامات بسیار مهم شهرستانی، افزایش یک باره قیمت بنزین به چندین برابر است. وی به محض دریافت حکم وزارت، بنزین را تا لیتری 16سنت افزایش داد. دولت عراق در ازای افزایش قیمت بنزین به خانوارهای فقیر کمک می کند. این اقدام دولت عراق، آن هم در شرایط دشوار فعلی می تواند به عنوان الگویی برای مسئولین ایرانی تلقی شود تا بالاخره به عرضه بنزین با قیمت 80 تومان پایان دهند. حسین الشهرستانی از دانشمندان اتمی عراق به شمار می آید.
راه اروپا از ترکیه می گذرد
سید کاظم وزیری هامانه پس از امضای تفاهم مهم نفتی ایران و عراق راهی آنکارا خواهد شد تا مذاکرات مهم ایران و ترکیه را سامان دهد. نژاد حسینیان درباره این سفر می گوید: «قرار است وزیر نفت در دیدار با همتای ترک خود درباره اخذ مجوز ترانزیت صادرات گاز به اروپا مذاکره کند.»
هامانه روز سه شنبه در ترکیه درباره سرمایه گذاری مشترک برای احداث پالایشگاه های جدید، صرفه جویی در مصرف انرژی، صادرات نفت و گاز کشورهای دریای خزر و آسیای میانه و همکاری های منطقه ای اکو نیز مذاکره خواهد کرد: «خط لوله موجود میان ایران و ترکیه تا حدود 6 میلیارد متر مکعب ظرفیت خالی دارد که ما خواستار استفاده از ظرفیت خالی موجود هستیم.»
نژاد حسینیان در گفت وگو با شرق یک پیشنهاد تازه هم مطرح می کند: «چنانچه لازم باشد ایران خواستار احداث خط لوله جدیدی برای نهایی شدن صادرات گاز ایران به اروپا و انجام سرمایه گذاری های مشترک با استفاده از گاز انتقالی از خط لوله جدید است.»
*به نظر شما ترکیه با احداث یک خط لوله جدید موافقت خواهد کرد تا گاز ایران به اروپا برسد؟
**«مذاکرات این موضوع را روشن خواهد کرد. انشاءالله این اتفاق بیفتد. ضمن اینکه ترک ها می دانند که بالاخره اتحادیه اروپا خواهان گاز ایران است بنابراین ترجیح می دهند خودشان با ما توافق کنند نه اینکه تحت فشار اتحادیه اروپا قرار گیرند.» وزیر نفت ایران یک بسته پیشنهادی به ترکیه خواهد برد. سرمایه گذاری مشترک برای ساخت پتروشیمی و نیروگاه برق ترکیه ازجمله پیشنهادات این بسته است.
سفر وزیر نفت ایران به ترکیه برای انجام مقدمات صادرات گاز به اروپا می تواند زنگ خطری برای پاکستان و هند باشد. اگر این دو کشور بخواهند بر قیمت های ارزان خود پافشاری کنند گاز فرار است و به جای شبه قاره به قاره سبز کوچ خواهد کرد. احمدی نژاد هم اخیرا در گفت وگو با یک روزنامه هندی در موضعی اصولی بر فروش گاز ایران به قیمت های جهانی به هند و پاکستان تاکید کرده است.
اندونزیایی ها در طرح
دیروز در تحولی تازه یک هیات از کارشناسان اندونزیایی به ایران آمدند تا درباره مکانیسم اجرای سرمایه گذاری برای ساخت یک پالایشگاه 300هزار بشکه ای نفت سنگین با مقامات وزارت نفت مذاکره کنند. معاون بین الملل وزیر نفت می گوید: «براساس تفاهمی که قبلا صورت گرفته بود ایران، اندونزی و ونزوئلا این پالایشگاه را خواهند ساخت و پس از ساخت آن، برای 20سال روزانه 100هزار بشکه نفت خام سنگین سروش و نوروز به این پالایشگاه فرستاده خواهد شد.» کارشناسان اندونزیایی آمده اند تا درباره نحوه فاینانس و تامین مالی پروژه مذاکره کنند.
اوپک نشست فوق العاده برگزار نمی کند
رئیس دوره ای سازمان کشورهای صادر کننده نفت اوپک هم اعلام کرد که این سازمان پیش از نشست برنامه ریزی شده برای ماه سپتامبر نشست اضطراری برگزار نخواهد کرد. ادموند داکورو رئیس کنفرانس اوپک با توجه به برخی گمانه زنی ها درخصوص احتمال برگزاری نشست فوق العاده اوپک با توجه به قطع تولید نفت در آمریکا توسط شرکت بی پی گفت: «دلیلی برای برگزاری نشست اضطراری وجود ندارد.»
داکورو تصریح کرد: «اوپک متوجه و نگران حجم تولید متوقف شده بی پی هست، ولی بازار از لحاظ عرضه نفت لبریز است.» وی با بیان این که کاهش ذخایر بنزین از اهمیت بالاتری برای اوپک برخوردار است، عنوان کرد که هیچ اقدام مشخصی برای جایگزین کردن تولید بی پی توسط اوپک صورت نمی گیرد. وی همچنین عنوان کرد: «اظهارات مقامات امنیتی بریتانیا درخصوص خنثی سازی عملیات تروریستی نتایج مثبتی را در بازار نفت در پی داشت، چرا که موجب کاهش تقاضا و قیمت ها شد.»
اوپک با صدور بیانیه ای اعلام کرده بود که احتمال برگزاری نشست اضطراری پیش از نشست برنامه ریزی شده برای ماه سپتامبر در صورت تداوم وضعیت پیچیده بازار وجود دارد.