مقدمه:
در چند سال گذشته شور و شوق ظهور منجى موعود در سراسر جهان و در میان همهِ اقوام، ملل و مذاهب، رشدى شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمانشناسى و منجىگرایى با سرعتى باورنکردنى گسترش یافته است. پیروان اهل بیت در سرزمین اسلامى ایران نیز به مدد انفاس قدسى حضرت بقیه الله الاعظم ـ اءرواحنا له الفداء ـ توجه روزافزونى نسبت به موضوع مهدویت و انتظار پیدا کرده و عاشقان مهدی، گوشه، گوشه این سرزمین را تبدیل به مجالس ذکر یاد و نام آن عزیز سفر کرده نمودهاند.
امروزه در کشور ما کمتر مرکز علمى و آموزشى دیده مىشود که در آن محفل، انجمن، کانون، گروه یا نشریهاى با هدف تبلیغ و ترویج باور مهدوى یا تحقیق و پژوهش در این زمینه شکل نگرفته باشد. رسانههاى عمومی، اعم از صدا و سیما، مطبوعات و پایگاههاى اطلاعرسانى نیز از این قافله عقب نمانده و با سرعت روزافزونى به سمت تولید آثار دیداری، شنیدارى و نوشتارى مرتبط با فرهنگ مهدویت به پیش مىروند. از سوى دیگر شاهد افزایش مراکز و مؤسسات فرهنگی، تبلیغى و پژوهشى مهدوى در کشور هستیم.
شرایط به وجود آمده، اگرچه موجب زنده شدن روح امید و سرزندگى در جامعهِ ما شده و باور به ظهور منجى موعود را بیش از پیش در جامعهِ ما زنده ساخته است، اما بیمها و نگرانىهایى را هم در بین صاحبنظران مباحث اعتقادى و فرهنگى ایجاد کرده است؛ زیرا فضاى موجود، زمینهِ طرح افکار و اندیشههاى انحرافى و دیدگاهها و نظرات افراطى و تفریطى در زمینهِ باور مهدوى و فرهنگ انتظار را نیز فراهم ساخته است و بیم این مىرود که عدهاى به دلیل نشناختن درست این باور و فرهنگ و نداشتن بینش عمیق در این زمینه یا تحت تاثیر برخى دشمنان دانا و دوستان نادان، علاوه بر اینکه خود دچار آسیب و انحراف عقیدتى شوند، فرهنگ ارزشمند مهدویت را نیز دچار آسیب سازند.
از اینرو ضرورى به نظر مىرسد که مراکز و مؤسسات فعال مهدوى با تدوین منشورى که در آن اصول و چارچوبهاى فعالیتهاى پژوهشی، آموزشى و ترویجى در حوزه مهدویت تبیین شدهباشد، مقدمات ایجاد وحدت نظرى و عملى در این زمینه را فراهم آورند و جلوى آسیبها و انحرافهاى احتمالى را بگیرند. تنها در این صورت است که مىتوان امیدوار بود جامعه شیعى ایران از یگانه دستاویز خود براى نیل به سعادت و رستگارى دنیوى و اخروى به خوبى استفاده کند و با بهرهگیرى از فرهنگ مهدویت از فتنهها و آشوبهاى عصر غیبت به سلامت به درآید.
پیشنویس حاضر با این هدف از سوى «مؤسسهِ فرهنگى موعود» تهیه شده است و امیدواریم پس از بحث و بررسى نهایی، به عنوان سندى براى فعالیتهاى مهدوى در کشور مطرح شود.
در همینجا از همهِ صاحبنظران و فعالان در حوزهِ مباحث مهدوى دعوت مىکنیم که با ارائه دیدگاهها و نظرات خود دربارهِ این پیشنویس قدم مؤثرى در راه اتقان و تکمیل آن بردارند.
1. مبانى نظرى
1ـ1. «امامت»، تداوم «نبوت» و تکمیل کنندهِ رسالت خاتمالانبیاء(ص)بوده و در عصر حاضر امامت در وجود شریف حضرت خاتم الاوصیاء امام مهدی(عج) تجلى یافته است.121. بر اساس روایات قطعى و تردید ناپذیرى که از پیامبر گرامى اسلام(ص) و ائمه معصومین به ما رسیده است معرفت امام زمان بر هر فردى لازم است، و دست نیافتن به این معرفت برابر با مرگ جاهلى (مرگ در حال کفر یا شرک یا نفاق) است.
13. معرفت امام زمان آنگاه مىتواند ما را از مرگ جاهلى برهاند که بتوانیم با شناسایى امام عصر خود از هدایتهاى او بهرهمند شویم و اوامر و نواهى او را پاس داریم.
14. امام مهدی(عج) آخرین حجت خدا، تداومبخش سلسلهِ حجتهاى الهی، خاتم اوصیا، وارث همهِ انبیا و اولیاى پیشین و آخرین امام از نسل پیامبر اکرم(ص) است.
5ـ1. حضرت حجّت(عج) با وجود غیبت ظاهری، شاهد و ناظر بر اعمال شیعیان بوده و از همهِ آنچه بر آنان مىگذرد آگاه است.
6ـ1. امام مهدی(عج) از پس پردهِ غیبت اداره و ولایت امور جهان را بر عهده دارد و عنایت آن حضرت شامل حال مردم مىشود.
7ـ1. بر اساس روایات اسلامى و فرمایش صریح امام عصر(عج)، در عصر غیبت، فقهاى عظام شیعه حجت بر همهِ مردم بوده و آنها موظفند دیدگاه و نظرات این فقها را در همهِ امور خود مورد توجه قرار دهند.
8ـ1. هدایت و سرپرستى امور سیاسى ـ اجتماعى مسلمانان در عصر غیبت به فقیهى برگزیده از میان فقهاى جامعالشرایط سپرده شده است و مردم با پذیرش ولایت این فقیه مىتوانند جامعهِ خود را تا عصر ظهور امام عصر(عج) به نحو شایستهاى که مورد رضاى آن حضرت است، اداره کنند.
9ـ1. انتظار منجى موعود و اعتقاد به تحقق آینده روشن و به دور از هرگونه تیرگی، تباهی، ظلم و فساد براى جهان در میان همهِ ملل و نحل و به ویژه پیروان ادیان ابراهیمى مطرح بوده و همهِ مسلمانان اعم از شیعه و اهل سنت در انتظار ظهور مردى از خاندان پیامبر اکرم(ص) و از نسل فاطمه زهرا(س) هستند.
10ـ1. در تفکر شیعی، انتظار موعود، به عنوان یک اصل مسلم اعتقادى مطرح بوده و همهِ شیعیان موظفند همواره در انتظار ظهور آخرین حجت خدا باشند.
11ـ1. انتظار، آگاهی، آمادگى و مجاهده، در سطوح مختلف فکری، اخلاقى و عملى براى ساختن آینده مطابق برنامه و نقشهِ الهى است.
12ـ1. این انتظار از سویى عاملى براى پایدارى و شکیبایى در برابر سختىها و مشکلات عصر غیبت و از سوى دیگر عاملى براى پویایی، تحرک و آمادهباش همیشگى شیعیان است.
13ـ1. بر اساس تعالیم ائمه معصومین (ع:) منتظر باید هر لحظه آمادهِ ظهور باشد و زندگى خود را چنان سامان دهد که هر زمان ارادهِ خدا به ظهور تعلق گرفت بتواند با سربلندى در پیشگاه حجت خدا حاضر شود.
14ـ1. شیعیان در عصر غیبت، وظایف و تکالیف مختلفى در برابر حجت خدا دارند و تنها با عمل کردن به آنها مىتوانند در برابر آن حضرت سربلند باشند و از این طریق رضایت خداوند را به دست آورند.
15ـ1. از مهمترین وظایف شیعیان در برابر حجت خدا، پیراستن خود از خصایص ناپسند و آراستن خود به اخلاق نیکو، حفظ و تقویت پیوند قلبى با امام عصر(عج) و تجدید دائمى عهد و پیمان با آن حضرت، کسب آمادگى و مهیا کردن شرایط براى ظهور، ارتباط با فقها و مراجع تقلید، به عنوان نواب عام امام عصر(عج) و دعا براى تعجیل فرج است.
16ـ1. در عصر حاضر که دوران امامت و ولایت آخرین حجّت خدا، امام مهدی(عج) است، ما از یک سو وظیفه داریم که به ریسمان ولایت مهدوى چنگ زنیم و همه مناسبات فردى و اجتماعى خود را بر اساس خواست و رضایت آن حضرت که از طریق کتاب و سنت به دست ما مىرسد، سامان دهیم و از سوى دیگر مکلفیم که از تمسک به ولایت دشمنان ایشان خوددارى کنیم و از هر آنچه که در تقابل با این ولایت است بیزارى جوییم.
17ـ1. امام راحل؛ با طرح اندیشهِ حکومت اسلامى در عصر غیبت و تلاش خستگىناپذیر در راه تحقق این اندیشه به «انتظار» معنا و مفهوم تازهاى بخشید و تعریفى نو از رسالت و تکلیف شیعیان در برابر حجت خدا ارائه داد.
18ـ1. پرداختن به باور مهدوى و فرهنگ انتظار، ضرورت انکارناپذیر عصر ماست و احیا و گسترش این باور و فرهنگ در جامعهِ ما مىتواند اقشار مختلف، به ویژه جوانان را در برابر امواج مسموم تهاجم فرهنگى بیگانه بیمه سازد.
2. راهبردها
1ـ2. شناسایى و نقد بنیادین وجوه مختلف فرهنگ و تمدن مغرب زمین، به عنوان فرهنگ و مدنیتى که در تقابل جدى با آرمان «حقیقت مدار»، «معنویتگرا» و «عدالت محور» مهدوى قرار دارد؛ زیرا انسانهاى عصر غیبت تنها زمانى مىتوانند به ریسمان ولایت مهدوى چنگ زنند و به تمام معنا در مسلک منتظران موعود قرار گیرند که باطل زمان خویش را بهدرستى بشناسند و با تمام وجود از آن بیزارى جویند.
2ـ2. شناخت و نقد جدى مناسبات فرهنگی، سیاسى و اقتصادى حاکم بر جوامع اسلامی؛ مناسباتى که عمدتاً به تقلید از الگوهاى توسعهِ غربى و تحت تاثیر اندیشههاى عصر مدرنیته در این جوامع شکل گرفته است؛ چرا که این جوامع بدون شناخت جدى از وضع موجود خود نمىتوانند به راهکارهاى مبتنى بر آموزههاى دینى براى خروج از فتنههاى فراگیر عصر غیبت دست یابند.
3ـ2. تلاش در جهت تدوین استراتژى سیاسی، فرهنگی، اقتصادى و نظامى جوامع اسلامى در عصر غیبت و تا رسیدن به عصر طلایى ظهور، براساس اندیشهِ مهدوى و فرهنگ انتظار.
4ـ2. تبیین وظایف و مسئولیتهاى نهادها و دستگاههاى مختلف فرهنگی، آموزشی، تبلیغى و اجرایى در جهت توسعه و تعمیق باور مهدوى در جامعهِ ما.
5ـ2. بازشناسى وجوه مختلف اعتقادی، تاریخی، فرهنگى و اجتماعى اندیشهِ مهدوى و فرهنگ انتظار با بهرهگیرى از منابع متقن و مستدل و استفاده از همهِ توان مراکز علمى حوزوى و دانشگاهى در زمینهِ مباحث کلامی، فلسفی، عرفانی، اخلاقی، حقوقی، سیاسى و... .
6ـ2. تلاش در جهت پالایش اندیشهِ ناب مهدوى از هرگونه شائبه جعل و تحریف و زدودن این اندیشه از زنگارهاى جهل و خرافه، سخنان سست و بىاساس و هرگونه دیدگاه انحرافیِ مبتنى بر افراط یا تفریط.
7ـ2. پاسخگویى عالمانه و متناسب با نیازهاى روز به شبهات، پرسشها و ابهامهاى موجود در زمینهِ منجىگرایى شیعی.
8ـ2. شناساندن معارف مهدوى به نسل جوان و نهادینه ساختن این معارف در متون آموزشى از دبستان تا دانشگاه.
9ـ2. احیا و گسترش فرهنگ انتظار و تلاش براى شناساندن نقش سازندهِ این فرهنگ در پایدارى و پویایى جوامع اسلامی.
10ـ2. تبیین وظایف و تکالیف مردم در برابر حجت خدا و امام عصر(عج)، نهادینه ساختن این وظایف و تکالیف در فرد و اجتماع و آماده ساختن جامعه اسلامى براى استقبال از واقعهِ مبارک ظهور.
11ـ2. مقابلهِ جدى با کلیهِ جریانهاى سیاسى ـ فرهنگى که در قالب کتاب، نشریه، فیلم، نرمافزارهاى رایانهای، پایگاههاى اطلاعرسانى جهانى (اینترنت) و... به تقابل با اندیشهِ موعودگرایى شیعى مىپردازند، از طریق گسترش فرهنگ ناب مهدوى و نقد و بررسى جریانها و تفکرهاى انحرافى و التقاطی.
12ـ2. بررسى و نقد کلیهِ دیدگاههایى که از سوى متفکران مادىگرا و فرقههاى انحرافى در زمینهِ جهان آینده و آینده جهان مطرح شده است.
13ـ2. بهرهگیرى شایسته از ابزارهاى هنرى و رسانههاى دیدارى و شنیدارى به ویژه سینما و تلویزیون براى تبلیغ و ترویج معارف مهدوی.
14ـ2. ترویج و گسترش مفاهیمى چون امید به آینده، یارى مظلومان، منجىگرایی، ظلمستیزی، عدالتخواهی، معنویتگرایى و... که از عناصر جوهرى فرهنگ مهدویت و انتظار به شمار مىآیند، از طریق قالبهاى مختلف هنرى (ادبیات داستانی، شعر، نمایشنامه، فیلم و....)
15ـ2. گشودن زوایاى جدید در طرح مباحث مهدوى و پرداختن به موضوعات مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعى از منظر فرهنگ انتظار.
3. سیاستها
1ـ3. توجه به جایگاه و شان رفیع امام عصر(عج) و خوددارى از به کار بردن کلمات و تعابیرى که شایسته جایگاه و شاءن آن حضرت نیست.
2ـ3. توجه به دیدگاهها و نظرات مراجع عظام تقلید براى در امان ماندن از هرگونه افراط و تفریط در فعالیتهاى مهدوی.
3ـ3. توجه به کارکردهاى مجالس و مراسم مهدوى و تلاش براى حفظ کارکرد اصلى این مجالس و مراسم که چیزى جز تجدید پیمان با امام عصر(عج)، یادآورى تکالیف و رسالتهاى ما نسبت به آن امام، ترویج فرهنگ انتظار و آمادهسازى جامعه براى ظهور یگانه منجى عالم بشریت نیست.
4ـ3. پرهیز از تعیین وقت براى ظهور و متمرکز کردن همه تلاشهاى فرهنگی، تبلیغى بر اصل لزوم انتظار فرج، منتظر نگهداشتن مردم، حفظ شادابى و سرزندگى انتظار در آنها و یادآورى وظایف منتظران.
5ـ3. پرهیز از طرح مطالب سست، واهى و بىاساس مبتنى بر خواب و روِیا براى ترویج و تبلیغ فرهنگ انتظار.
6ـ3. پرهیز از دامن زدن به موضوع تشرفات و خوددارى از طرح تشرفاتى که منبع و مستند محکم و قابل اعتمادى ندارند.
7ـ3. خوددارى از بهرهبردارىهاى مادى از موضوع تبلیغ و ترویج نام امام عصر(عج) و پرهیز از هرگونه برخورد سوداگرانه و با هدف طرح خود با این موضوع.
8ـ3. بسنده نکردن به بُعد احساسى و عاطفى موضوع مهدویت و انتظار و تلاش در جهت بالا بردن سطح معرفت مردم در این زمینه.
9ـ3. پرهیز از هرگونه افراط و زیادهروى در طرح یاد و نام امام عصر(عج) در محافل، مجامع، رسانهها و دستگاههاى تبلیغى به گونهاى که موجب زدگى مردم از این موضوع شود.
10ـ3. توجه به تمایزها و تفاوتهاى ادبیات آخرالزمانى و منجىگرایى شیعى با ادبیات آخرالزمانى و منجىگرایى سایر ادیان و مذاهب.
آشنایى با مؤسسهِ فرهنگى موعود
1. اهداف
مؤسسه فرهنگى موعود، در سال 1374 و براى تحقق اهداف زیر تاسیس شد: احیا و گسترش فرهنگ مهدوی؛ پاسخگویى عالمانه و متناسب با نیازهاى روز به شبهات و پرسشهاى موجود در زمینهِ منجىگرایى شیعی؛ شناسایى و نقد بنیادین وجوه مختلف فرهنگ و تمدن غربی؛ شناخت و نقد جدى مناسبات فرهنگی، سیاسى و اقتصادى حاکم بر جوامع اسلامى و بالاخره بازشناسى وجوه مختلف اعتقادی، تاریخی، فرهنگى و اجتماعى اندیشهِ مهدوى و فرهنگ انتظار.
2. حوزهِ فعالیتها
این مؤسسه براى تحقق اهداف یادشده و به منظور بهرهگیرى از همهِ ابزارها و امکانات موجود، فعالیتهاى خود را در چهار حوزه متمرکز ساخته است:
1ـ2. تحقیقات؛
2ـ2. مطبوعات؛
3ـ2. انتشارات؛
4ـ2. اطلاعرسانی.
3. اهم فعالیتها
مهمترین فعالیتهایى که این مؤسسه در بیش از ده سال فعالیت مستمر خود، در چهار حوزهِ یادشده، به انجام رسانده، به شرح زیر است:
1ـ3. انتشار ماهنامهِ موعود، به عنوان نخستین مجلهِ مهدوى کشور که به صورت منظم و گسترده در کشور عرضه مىشود؛
2ـ3. انتشار ماهنامهِ موعود جوان؛
3ـ3. انتشار قریب به 96 عنوان کتاب مهدوى و فرهنگی؛
4ـ3. انتشار دایره المعارف موعود آخر الزمان (بخش یک: ماءخذشناسى جامع مهدویت)؛
5ـ3. تاءسیس پایگاه اطلاعرسانى موعود بر روى شبکه جهانى اینترنت؛
6ـ3. تاءسیس کتابخانهِ تخصصى مهدویت و منجىگرایی؛
7ـ3. برگزارى مستمر مجموعه نشستهاى مهدوى و نمایشگاههاى عرضهِ محصولات فرهنگى مهدوى در دانشگاهها و سایر مراکز علمی، فرهنگى کشور.
شایان ذکر است که این مؤسسه به هیچ سازمان و نهاد دولتى و غیردولتى وابسته نبوده و کلیهِ فعالیتهاى آن تنها ذیل عنایات حضرت صاحبالامر(عج) و با تلاش عاشقانهِ جمعى از اهل تحقیق و علم و ادب سامان یافته است.
نشانی: تهران، صندوق پستى 8347 ـ 14155 تلفن: 66956168 ـ 66956167