هویت ملی و دستاوردهای دفاع مقدس

هیافت هویت‌ ملی:
از برکات مهم دفاع ‌مقدس تقویت اعتماد به ‌نفس و خودباوری بوده‌ است، ما در کوران جنگ به این نتیجه رسیده‌ایم که باید خود را باور کنیم و با تکیه بر توانمندی‌های خود به ویژه جوانان خداجو کشور را اداره نماییم.
تاثیر این خودباوری بعد از جنگ در عرصه‌های مختلف اجتماعی،‌ اقتصادی و فناوری‌های نوین دفاعی نمود فزاینده‌ای داشت. امام راحل(ره) در این باره فرمودند: ما در جنگ به این نتیجه رسیده‌ایم که باید روی پای خودمان بایستیم.
تقویت باورهای دینی
رشد باورهای دینی در دوران دفاع مقدس بسیار چشمگیر بوده‌ است. همه چیز ما در جبهه و پشت جبهه رنگ و بوی الهی به خود گرفته بود. میادین نبرد و سنگرهای رزمندگان آکنده از حضور خود بود، نیایش‌ها و شب‌زنده‌داریها و توسل خالصانه رزمندگان و امت شهیدپرور به ائمه معصومین(ع) فضای کشور را از عطر ایمان و معنوی معطر کرده بود و روح عبودیت رد مردم موج می‌زد حتی بی‌تفاوت‌های جامعه در این فضا معنوی به خود می‌آمدند و تحول عمیق درونی در آنها ایجاد می‌شد.
شکوفایی استعداد و خلاقیت
فضای جبهه نیازهای ضروری آن آحاد ملت را به تکاپو وا می‌داشت و بیان حکیمانه امام راحل(ره) در امر خودکفایی، جوانان را به حدی از خودباوری رساند که استعداد و توانایی‌های ذاتی خود را به کار گرفته و به طور معجز‌ه‌آسا در همه زمینه‌ها درخشیدند.
بسیاری از نوآوری‌ها و تولید علم و فناوری‌ها در مراکز پژوهشی و دانشگاهی مولود فرهنگ خودباوری و درخشش استعدادهای دوران دفاع‌ مقدس است.
تولد تفکر بسیجی
تفکر بسیجی که ایدئولوژی کارآمد دفاع مقدس است، در مدرسه عشق دفاع مقدس عینیت یافت و تربیت‌یافتگان این مدرسه زیباترین حماسه‌ها را در تاریخ بشریت رقم زده‌اند و امروز قداست و طهارت بسیج مرهون ایثار و شهادت‌طلبی‌های بسیجیان دوران دفاع‌ مقدس است که هرگز نباید مورد مصرف سیاسی و صنفی قرار گیرد.
تحکیم وحدت ملی
از برکات مهم دفاع مقدس، تحکیم وحدت ملی بین آحاد ملت به ویژه گروه‌ها و احزاب معنوی بوده‌ است.
تحکیم بنیان خانواده‌ها
یکی از برکات جنگ تحکیم بنیان خانواده‌ها و تقویت روابط عاطفی اعضای آن بوده‌ است و حتی اگر پدر یا فرزند خانواده‌ای شهید می‌شد، حضور معنوی او باعث تحکیم بنیاد و تضمین امنیت خانواده می‌شد.
نتایج بین‌المللی ـ منطقه‌ای
جمهوری اسلامی ایران ناخودآگاه به جنگی تمام‌عیار فراخوانده شد که براساس پیش‌بینی کارشناسان نظامی و سیاسی توان مقابله ایران سه روز بوده‌ است. اما پس از هشت سال دفاع دلیرانه رزمندگان، نه تنها دشن نتوانست یک وجب کشورمان را اشغال کند بلکه در اوج درماندگی و استیصال قرار گرفت و همگان به عظمت پایداری و اقتدار جمهوری اسلامی ایران اعتراف نمودند.
تحقیقا اگر آمریکا طی هشت سال اقتدار، ملت ما را نمی‌آزمود در سال 2002 به جای حمله به عراق، ایران را مورد حمله قرار می‌داد اما آن چه که همواره موجب انصراف دشمن از حمله شد تثبیت اقتدار جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع ‌مقدس بوده ‌است.
تضمین استقلال کشور
کشوری که مقتدر است، استقلال دارد؛ دشمن بعثی طی هشت سال استقلال و آزادی ما را به چالش کشید اما با اثبات اقتدار نظام توسط رزمندگان، استقلال کشور نیز تضمین شد. اگر همه به خصوص احزاب سیاسی کشور استقلال و آزادی ایران اسلامی را مرهون مجاهدت رزمندگان و خون ‌مقدس شهدا ندانند می‌توان گفت که با الفبای سیاست آشنایی ندارند.
تولد استراتژی نوین دفاعی
امروز استراتژی‌های دفاعی و تهاجمی براساس مبنای کلاسیک و علوم نظامی تعریف می‌شوند، اما در دفاع مقدس،‌ دنیا با شکلی از دفاع مواجه شد که نیروی انسانی و اراده درونی او نقش اول را در دفاع ایفا می‌نمود. عنصر ایمان و عشق به خدای متعال امروزه مقوله‌ای است که در محافل علمی و نظامی جهان به عنوان یک استراتژی نوین در مطالعه است.
الگوی مبارزه با قدرت‌های بزرگ
از برکات هشت سال دفاع مقدس، ارائه الگویی از مبارزه برای کشورهای اسلامی و جهان مستضعفین است. که امام راحل از برکات جنگ الگوگیری کشورهایی چون فلسطین، افغانستان و... در مبارزه علیه ستمگران و سلطه‌گران دانسته‌اند و اینک به برکات دفاع مقدس،‌ کابوس شکست‌ناپذیری قدرت‌های بزرگ در اذهان جهان شکسته شد.
اثبات مظلومیت ایران به جهانیان
جمهوری اسلامی ایران که مورد هجوم ناجوانمردانه دشمن قرار گرفته ‌بود فریاد مظلومیت خود را به گوش جهانیان و مجامع بین‌المللی رسانده بود اما توجه جدی به خواسته‌های ایران نمی‌شد گویی همگان می‌خواستند صدام پیروز میدان شود. اما صدور قطعنامه 598 و اعلامیه دبیرکل وقت سازمان ملل و نیز تجاوز عراق به کویت که اعتراف رسانه‌ها و کشورهای مختلف مبنی بر متجاوز بودن عراق را در پی داشت، سند مظلومیت جمهوری اسلامی ایران را امضاء نمود و همگان به حقانیت ایران اعتراف نمودند.
نقش ایران در تامین امنیت منطقه
در دوران دفاع مقدس همه کارشناسان مسائل استراتژیک به این نتیجه رسیدند که تامین امنیت منطقه خاورمیانه به ویژه خطوط کشتیرانی در خلیج‌ فارس بدون حضور کشور قدرتمندی مثل ایران ممکن نیست و به کشورهای متبوع خود توصیه‌ می‌کردند که نقش ایران را در تضمین امنیت منطقه نادیده نگیرند. همین امر سبب شد که کشورهای منطقه به ویژه همسایگان در معادلات سیاسی و روابط منطقه‌ای خود این موضوع را مورد توجه قرار دهند و ایران اسلامی را محور امنیتی منطقه قلمداد کنند.
شکست استراتژی مهار دوجانبه
آمریکا با اعلان بی‌طرفی در آغاز جنگ سعی داشت که دو کشور ایران و عراق را در چنگ خود داشته ‌باشد، ماجرای مک‌ فارلین و ایران گیت در راستای استراتژی مهار دو جانبه بوده ‌است، اما آمریکا عملا با شکست مواجه شده و با جانبداری و حمایت همه جانبه از عراق در صف دشمنان ما قرار گرفت و سرانجام کار را به جایی رساند که آمریکا صدام را در حمله به کویت عامل بحران منطقه و مخالف منافع استراتژیک خود تشخیص می‌دهد و با لشکرکشی به عراق درصدد رفع این بحران بر می‌آید و ایران اسلامی سرفراز و استوار باقی می‌ماند و با ثبات‌تر از گذشته به عنوان کشوری بزرگ و مقتدر نقشی حیاتی در تضمین امنیت منطقه پیدا می‌کند.
نویسنده در مقاله دستاوردهای دفاع‌ مقدس و اثبات هویت ملی را بررسی کرده‌ است.
اثبات هویت ملی
دستاوردهای داخلی و بین‌المللی هشت‌ سال دفاع مقدس نشان می‌دهد که غالبا در جهت تثبیت و دفاع از هویت ملی بوده‌ است،‌ عناصر هویت ملی، نظیر، دفاع از اراضی و مناطق مرزی کشور، حفظ استقلال، خودباوری،‌ خودکفایی، اقتدار جهانی و... با آموزه‌های دینی و اخلاقی برآمده از تعالیم مکتب ‌اسلام به دست آمده‌اند. روح فداکاری، ایمان، ایثار و شهادت‌طلبی ملت ایران به عنوان آموزه‌های دینی آنچنان در خدمت دفاع مقدس قرار گرفت که امام ‌خمینی(ره) به عنوان فرمانده کل قوا جنگ را در راس امور قرار دادند و جبهه رفتن را از اوجب واجبات دانستند. گویی هویت دینی و هویت ‌ملی دو همزاد هستند که به روز خطر از یکدیگر دفاع می‌کنند و در هشت سال دفاع مقدس ملت مسلمان و شهیدپرور ایران با تمام هویت دینی خود دفاع کند و حتی تفکیک این دو هویت کار آسانی نیست فقط با تحلیل ذهنی می‌توان گفت که هویت دینی ما همه جلوه‌هایش در هویت ملی متجلی شد و هویت ملی در پرتو آن اقتدار جهانی یافت. در اینجا به مهمترین موارد تعامل ملیت و دیانت در دفاع مقدس می‌پردازیم.
ملیت ترجمان دیانت
بسیاری از مفاهیم و اصطلاحات دینی با مولفه‌های ملیت ترجمه شدند. مثلا مفهوم شهادت با خونی که از رگ‌های جوانان سلحشور ملت در جبهه‌های جاری گشت، ترجمه عینی شده یا مفهوم ایثار و فداکاری در دهها و صدها حکایت رزمندگان، جانبازان و ایثارگران موج می‌زند. برای مثال دو رزمنده مجروح در حال شهادت، آب ناچیز قمقمه را به یکدیگر تعارف می‌کنند تا این که با لب تشنه هر دو شهید شدند.
استفاده از ظرفیت‌های ملی
همه ما به خوبی می‌دانیم که حضور چشمگیر جوانان و آحاد ملت در جبهه‌های نبرد تنها به خاطر انگیزه‌های الهی و اسلامی بوده ‌است و هیچ‌ کس برای رسیدن به زر و سیم یا مقامی دنیوی به جبهه نرفته ‌است و بعد از هشت سال دفاع‌ مقدس هم از کسی مدال و سکه دریافت نکرده‌ است. این شور خداجویی و شهادت‌طلبی بوده ‌است که به برکت تعالیم نورانی اسلام در او به وجود آمده بود. از این رو آموزه‌های اسلامی در دوران دفاع ‌مقدس توانسته‌ است از تمامی ظرفیت‌های ملی نظیر قومیت، کرد، لر، ترکی و... استفاده کند و لشکرهای مختلفی توسط هر استان تشکیل و در جبهه‌ها حضور می‌یافتند و رقابت‌های سالمی در دفاع از تمامیت ارضی کشور و دفع متجاوز بین آنها شکل گرفت. حتی از ترانه‌ها و سرودهای محلی با مضامین حماسی و مذهبی برای تشویق و بسیج نیروها استفاده می‌شد.
دیانت و بازشناسی هویت
زمانی که رژیم بعثی عراق در آغاز تجاوز سراسری بسیاری از اراضی و شهرهای مرزی ما را اشغال کرد و بنی‌صدر و دولت او تصمیم جدی برای دفع تجاوز دشمن اتخاذ نکردند، این شایعه در کشور مخصوصا مناطق عرب‌نشین قوت گرفت که جمهوری‌ اسلامی به مرز جغرافیایی اهمیت نمی‌دهد و اصولا در اسلام مرز جغرافیایی و ملیت جایگاهی ندارد، طی هشت سال دفاع مقدس همه دنیا شاهد بود که خاک داغ خوزستان و ارتفاعات بلند ایلام و کردستان از خون بهترین جوانان این مرز و بوم رنگین شد تا یک وجب خاک میهن اسلامی در چنگال اشغالگران نماند و جمهوری اسلامی ایران در میدان عمل ثابت کرد که نه تنها دفاع از هویت ملی از واجبات دین است، بلکه عزت و حیثیت دینی مسلمانان در گرو جهاد و دفاع از ناموس و حریم ملت است و اینک یکی از ره‌آوردهای افتخارآمیز هشت ‌سال دفاع مقدس این است که بازشناسی هویت ملی و اقتدار کشور را در دنیا تثبیت کرده ‌است.
تفکر بسیجی
تفکر بسیجی که تبلور اندیشه امام‌ خمینی(ره) بوده‌ است، در دوران دفاع مقدس نماد عینی تلازم دین با ملیت است. تفکری که به همه اگر و مگرها و شکاف‌های ذهنی بین دین و ملیت پایان داد. کرد و لر و ترک و بلوچ و گیلک و عشایر و قبایل در اقصا نقاط کشور با پذیرش تفکر بسیجی هویت ملی واحدی را تشکیل دادند و با بنیان‌ مرصوص در برابر دشمن صف‌آرایی کردند و شجاعت و مقاومت کم‌نظیری را از خود نمایان ساختند.
رابطه هویت ‌ملی و هویت دینی
پیوند ارزش‌های ملی و ارزش‌های اسلامی در تفکر بسیجی پیوندی میمون و مبارک است. به عنوان یک تجربه در انقلاب اسلامی نشان داده ‌است که هر چه اعتقاد دینی مردم بیشتر باشد گرایش ملی و احساس تعلق او به هویت ملی بیشتر است. در طول دفاع‌ مقدس کسانی که اعتقادات دینی آنها ضعیف بود یا اصلا به جبهه نیامدند و یا این که حضور کم‌رنگ داشتند اما قاطبه مدافعان ما افراد دیندار و مومنی بودند که با شور عاشورایی در میادین نبرد حاضر می‌شدند. باید این رخداد را به عنوان سندی معتبر در فرهنگ ملی کشور ثبت و ضبط کنیم و در هیچ مرحله‌ای از زمان فریب ملی‌گرایان را نخوریم.
جهانی‌سازی فرصت یا تهدید هویت ملی
مفهوم جهانی‌ شدن (globalization) و مفاهیم نزدیک به آن نظریاتی هستند از سوی اکثر پژوهشگران مسائل سیاسی و امور بین‌الملل برای وضعیت کنونی حاکم بر نظام بین‌الملل به کار می‌رود. به طور کلی در نحوه مواجهه با فرآیند جهانی شدن سه نظریه عمده وجود دارد:
نظریه همگرایانه
در این نظریه،‌ نظام‌ سرمایه‌داری لیبرال به عنوان آخرین حلقه نظام مدیریتی تلقی می‌شوند و هر نوع مخالفت با این جریان، شنا کردن در جهت مخالف و محکوم به فنا خواهد بود در این تلقی ما برای ترقی و توسعه الگویی جز الگوی غربی و راهی جز پیدا کردن جایی در قطار پیشرفت غربی و سوار شدن بر آن وجود ندارد.
لیبرالیسم به دلیل عقلانیت و دموکراتیک بودن حوائج بشر را تامین می‌کند و لذا با اقبال عمومی مواجه است «فوکویاما» می‌نویسد: امروز اتفاق نظر قابل ‌توجهی درباره مشروعیت دموکراسی لیبرال پدید آمده و ممکن است دموکراسی لیبرال نقطه پایان تکامل ایدئولوژیک بشریت و آخرین شکل حکومت بشری باشد. بنابراین فوکویاما جهانی‌ شدن را یک زایمان طبیعی و فرآیند اجتناب‌ناپذیر با توجه به اوضاع و احوال موجود جهان تلقی می‌کند.
نظریه واگرایانه
این نظریه جهانی‌ شدن را یک پروسه هدایت شده از سوی غرب جهت گستراندن و فراگیر کردن لیبرالیسم در ساحت‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و با هدف مشروعیت بخشیدن به سلطه غرب می‌داند و مخالفت همه جانبه با آن را توصیف می‌کند «والرشتاین» در این باره می‌نویسد: هر اندازه که با این نظام رابطه داشته ‌باشیم به همان میزان زیان خواهیم برد.
نظریه تبادل و گفت‌وگو
این نظریه که از سوی رئیس‌جمهور سابق ایران جناب آقای خاتمی طرح و ترویج شده ‌است بر خصوصیات اخلاقی انسان استوار است و راهی است برای دستیابی به اهداف مشترک فرهنگ‌ها و تمدن‌ها اگر چه وجوه متفاوتی در مبانی و مولفه‌ها میان اسلام و غرب لیبرال وجود دارد اما تاکید این نظریه بر تعامل و دیالوگ‌ بر مشترکات تمدنی و فرهنگی نظیر صلح، امنیت جهانی، عدالت،‌ آزادی و معنویت است.
براساس این نظریه، جهانی شدن فی‌البداهه نه مثبت است نه منفی. اگر کشورها در برابر جهانی شدن، هویت ملی و سنت‌های بومی و دین و ارزش‌های اخلاقی خود را رها کنند و برهنه در برابر امواج جهانی ‌شدن قرار بگیرند، بدیهی است که در دهکده جهانی حذف خواهند شد و پس از استحاله به تعبیر فوکویاما باید خلعت دموکراسی لیبرال را بر تن کنند. اما اگر کشوری با تکیه بر اصالت‌های فرهنگی و استعداد ملی و بازشناسی ارزش‌های بومی خود با پدیده جهانی شدن مواجه شود بدیهی است می‌تواند از بار مثبت این جریان به نفع خود استفاده کند. راهبرد گفت‌وگوی تمدنها در واقع فراخوانی مبانی و مولفه‌های فرهنگی و تمدنی همه کشورها در چشم‌انداز وسیع جهانی ‌شدن و ایجاد هم‌صدایی بر وجوه مشترکات انسانی است بنابراین جهانی شدن با این پاردایم فرصتی مناسب برای کشور دارای هویت است نه تهدید.
نتیجه
دفاع مقدس طی هشت‌ سال آوردگاه اندیشه‌ها و آزمون‌ نظریه‌های مختلف بوده‌ است. از جمله پیوند دیانت و ملیت و دفاع دین از هویت ملی و بازشناسی با آموزه‌های دین در فرآیند جهانی‌ شدن این فرضیه را به اثبات رسانده ‌است که هرگاه دین با هویت ملی در آمیزد نه تنها در برخورد با امواج جهانی شدن استحاله نمی‌شود بلکه پروسه جهانی‌ شدن را که به قصد تخریب و پایمال‌ کردن هویت ملی و مبانی و مولفه‌های فرهنگی و سنتی کشورها به میدان می‌آید در هر نقطه از جهان به چالش می‌کشد و این یکی از دستاوردهای بزرگ دفاع ‌مقدس است که فعالان سیاسی و پژوهشگران مباحث علوم استراتژیک باید با رویکردهای علمی و عقلانی بدان بنگرند.
مولفه‌های ملی
دفاع ‌مقدس طی هشت سال نه تنها بنیان‌ها و مولفه‌های ملی را در کشور تخریب نکرد بلکه به شناسایی و بازشناسایی مبانی و مولفه‌‌های هویت ملی کمک فراوان کرد و سازگاری آموزه‌های دینی با کوچکترین عنصر ملی و سنت‌های بومی اقوام مختلف به اثبات رسانده و آن چنان بار معنوی و ایمان به عناصر ملی و سنتی و عناصر مثبت فرهنگ و تمدن ایران بخشید که نه تنها از امواج جهانی‌ شدن در امان است بلکه موجب بقای عناصر مثبت و بازاندیشی عالمانه ارزش‌های ملی و بومی شده‌است و در افق قهری جهانی شدن، طلوع ارزش‌های متعالی را نوید می‌دهد که با فطرت الهی انسان هماهنگ است، دیر یا زود انسان تشنه معنویت در جهان را در مقابل گزینه‌های متعدد معنوی و اخلاقی قرار می‌دهد.
اگر ما مروجان شایسته‌ای برای ارزش‌های انقلاب اسلامی و دفاع‌ مقدس باشیم و به جای اشتغال به سرگرمی‌ها دنیوی، به ارائه راهبردهای فعال ‌و ایجابی بپردازیم، هیچ بعید نیست که فرهنگی معنوی در گستره جهان به وجود آمده و زمینه برای ظهور نهضتی حقیقت‌طلب و عدالت‌خواه در چارچوب حکومت جهانی حضرت‌ مهدی(عج) فراهم آید.