اردن مجری طرح‌های جدید آمریکا در خاورمیانه

علی تتماج
اردن امروز در حالی میزبان نشست جرج بوش با مالکی نخست‌وزیر عراق می‌باشد که برگزاری این نشست و تحولات پیرامون آن حکایت از طرح‌های جدید آمریکا برای دخالت در امور خاورمیانه دارد که به بهانه برقراری ثبات در عراق و منطقه با محوریت اردن اجرا می‌گردد.
دولتمردان کاخ‌ سفید که پس از شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای با موج فزاینده‌ای از فشارهای دموکرات‌ها برای تعیین سرنوشت عراق مواجه گردیده‌اند تلاش دارند تا با سیاست‌های گوناگون از این بحران خارج گردند. تشکیل کمیته جیمز بیکر برای بررسی تحولات عراق، دیدارهای مکرر مقامات آمریکایی و انگلیسی از این کشور، اعلام خروج بخشی از نیروهای نظامی و آموزش پلیس و ارتش عراق که تاکنون اجرا نگردیده است، استفاده از کشورهای منطقه برای حل بحران عراق از جمله طرح‌های ارائه شده از سوی دولتمردان واشنگتن برای مقابله با خواسته‌های دموکرات‌ها و افکار عمومی می‌باشد. نکته قابل تامل در سیاست‌های جدید آمریکا در عراق، برگزاری اجلاس دموکراسی و توسعه در اردن و دیدار بوش با المالکی نخست‌وزیر عراق در این نشست است که بیانگر رویکرد جدید آمریکا به تحولات خاورمیانه می‌باشد. این دیدار در چند محور برگزار می‌گردد:
1- برگزاری اجلاسی با نام دموکراسی و توسعه در اردن آن هم در سطح مقامات ارشد را بیش از هر چیز می‌توان اقدامی تبلیغاتی برای تاکید بر ادامه سیاست ترویج و گسترش دموکراسی و اصلاحات خاورمیانه دانست. آمریکایی‌ها که در سال‌های اخیر از اصلاحات در خاورمیانه دم می‌زدند به دلیل گرفتاری در عراق، افغانستان، افزایش موج آمریکاستیزی در عرصه بین‌الملل بویژه خاورمیانه، نتوانستند این طرح را اجرا نمایند. اکنون با حضور دموکرات‌ها در اکثریت قدرت آمریکا، دولتمردان کاخ‌سفید با نام اجلاس‌های دموکراسی در خاورمیانه برآنند تا همچنان خود را پیشگام طرح اصلاحات در منطقه معرفی نماید. به عبارتی دیگر اکنون آنها تلاش دارند تا در مقطع کنونی با رویکرد دوباره به خاورمیانه، منافع گذشته را بازیافته و از افزایش انتقادها بکاهند.
2- نکته قابل تامل در اجلاس مذکور برگزاری آن در اردن و اظهارات ملک عبدالله دوم پادشاه اردن پیش از این اجلاس می‌باشد. ملک عبدالله در گفته‌های خود بارها تاکید نموده که خاورمیانه دچار تغییرات اساسی خواهد گردید که می‌توان سه جنگ داخلی در عراق، لبنان و فلسطین را در پی داشته باشند. با توجه به اینکه اردن همواره مجری طرح‌های آمریکا در منطقه بوده است گفته‌های ملک عبدالله را به نوعی طرح جدید آمریکا برای منطقه می‌توان دانست که با محوریت امان اجرا می‌گردد. (نکته قابل توجه آنکه پیش از این نیز دیک چنی رایزنی‌هایی در عربستان داشته که بسیاری آن را در چارچوب طرح‌های جدید واشنگتن برای خاورمیانه می‌دانند). با این وجود نشست اردن حکایت از تلاش آمریکا برای بهره‌گیری از بازیگران و متحدان قدیمی در تحقق اهدافش در منطقه دارد در حالی که پیش از این نگاه‌ها به بازیگران جدید نظیر مراکش، بحرین و عمان بوده است.
3- آنچه محور مذاکرات اجلاس دموکراسی و توسعه عنوان گردیده بررسی تحولات عراق و یافتن راه‌حلی برای خروج از این بحران می‌باشد. در این راستا دیدار بوش و مالکی محور اصلی اجرای این سیاست‌ها است.
هر چند دولتمردان آمریکا به تحولات عراق بویژه خروج از این کشور توجه چندانی ندارند اما در ظاهر تلاش دارند تا دگرگونی در سیاستهایشان برای این کشور را به نمایش گذارند. به عبارتی دیگر آنها چنان وانمود می‌سازند که دولت مالکی دولتی همسو با منافع آمریکا می‌باشد که اکنون مجری طرح‌های آنها برای حل بحران امنیتی و سیاسی می‌باشد. تحت فشار قرار دادن مالکی برای حضور اهل سنت و بعثی‌ها در دولت، واگذاری بخشی از امور به ارتش عراق، اعلام رضایت دولت بغداد از حضور اشغالگران در عراق، دوری این کشور از همسایگان بویژه ایران و سوریه که تهدیدی برای منافع آمریکا قلمداد می‌شود، از جمله خواسته‌های بوش از مالکی در این دیدار می‌باشد.
4- تحولات فلسطین و بحران‌های ایجاد شده در سرزمین‌های اشغالی از دیگر محورهای دیدار بوش از امان می‌باشد. در طی سالها‌ی اخیر اردن در کنار مصر به عنوان اولین مجریان طرح‌های آمریکا در قبال رژیم صهیونیستی در منطقه ایفای نقش نموده است. در مقطع کنونی نیز دولتمردان کاخ سفید تلاش دارند تا محورهای جدیدی را برای آینده سرزمین‌های اشغالی تدوین نمایند که مجری آن اردن می‌باشد. بسیاری از ناظران سیاسی بر این عقیده‌اند که اعلام آتش‌بس از سوی رژیم صهیونیستی همزمان با حضور بوش در امان در چارچوب تاکید بر نقش آمریکا در برقراری ثبات در منطقه و نیز اجرای تصمیمات جدید اتخاذ شده در دیدار بوش با مقامات امان صورت گرفته است (پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات آمریکا، سبب رویکرد دوباره واشنگتن به تحولات سرزمین‌های اشغالی فلسطین به عنوان محور تحولات خاورمیانه در چارچوب حفظ منافع رژیم صهیونیستی گردیده که سفر بوش از بخش‌های این سناریوی جدید می‌باشد).
5- بررسی تحولات سوریه و لبنان و اعمال فشار بر این کشورها برای اجرای خواسته‌های آمریکا از دیگر محورهای مذاکراتی اردن می‌باشد. در این نشست بوش تلاش دارد تا به اختلاف‌افکنی میان جهان عرب با سوریه و لبنان بپردازد تا در کنار فشارهای بین‌المللی از کشورهای منطقه برای تحقق این مهم بهره‌برداری نماید. در همین حال این نکته نیز قابل ذکر است که بخشی از این تفرقه‌افکنی‌ها و توطئه‌ها در قبال فعالیت‌های هسته‌ای ایران و جوسازی منطقه‌ای علیه آن می‌شود.
در نهایت می‌توان گفت که جرج بوش در اولین سفر خود به خاورمیانه پس از شکست در انتخابات تلاش دارد تا رویکردی جدید به تحولات خاورمیانه را به نمایش گذارد تا از انتقادها و اعمال فشارهای دموکرات‌ها کاسته شود.
محور این دیدار نیز دست‌یابی به راهکارهایی برای حل بحران‌های عراق، فلسطین، اصلاحات خاورمیانه، مبارزه با تروریسم، اعمال فشار بر لبنان و سوریه ارزیابی می‌گردد. در همین حال این نکته قابل ذکر است که در حاشیه این نشست ملک عبدالله دوم بر اساس تصمیمات اتخاذ شده در اجلاس دموکراسی و توسعه، این فرصت را می‌یابد که به برخی اصلاحات سیاسی و اجتماعی و حذف مخالفان از صحنه سیاسی مبادرت ورزد، بویژه اینکه اردن از مراکز اعزام تروریست‌ها به عراق و منطقه عنوان گردیده که بر اساس محورهای نشست امان برای مبارزه با تروریسم، دولتمردان این کشور می‌توانند مخالفان را با نام تروریست سرکوب نمایند در حالی که در کنار آن به اجرا و توسعه سیاست‌های آمریکا در منطقه می‌پردازند.