جنگ غزه و معادلات جدید خاورمیانه

گردآورى و ترجمه: پوراندخت مجلسى
قبل از ۲۷ دسامبر کمتر کسى تصور مى کرد که جنگ غزه چنین نتیجه اى در برداشته باشد. البته اغلب ناظران حدس مى زدند که لشکرکشى به غزه از حیث انسانى تلفاتى مهیب خواهد داشت. با تجربه اى که از حمله دو سال پیش صهیونیست ها به لبنان در دست بود گمان مى رفت که یورش هواپیماها و زرهپوش ها به منطقه اى که یک میلیون ونیم جمعیت فلسطینى را در خود جاى داده است فاجعه انسانى ببار خواهد آورد. با این وصف، سران اسرائیل این گونه توجیه کرده بودند که ارتش بویژه نیروى زمینى آن آمادگى یک عملیات موفقیت آمیز را پیدا کرده اند تا حدى که پس از مانور بزرگ نظامى این رژیم، ایهود باراک مدعى شد که در دو سال اخیر ارتش توانسته به همه ضعف هاى دوره جنگ ۳۳ روزه غلبه کند.
اما تقویم ۲۲ روزه جنگ خلاف پیش بینى هاى مقام ها و فرماندهان تل آویو را روشن ساخت اکنون کمتر کارشناس نظامى را مى توان یافت که این جمله را به زبان نیاورد که جنگ خونبار غزه دومین اشتباه فاحشى است که پس از حمله به لبنان در سال ۲۰۰۶ ضعف نظامى اسرائیل را به نمایش گذاشت.
در آخرین شماره هاى نشریه جدیدمان مصاحبه اى طولانى با خالد مشعل رهبر تبعیدى حماس در سوریه داشتیم. نظر مشعل در این مصاحبه این بود که کارایى ارتش اسرائیل به کلى زیر سؤال رفته است. او مى پرسید اگر نمودارى از پیشرفت هاى اسرائیل از سال ۱۹۴۸ رسم کنیم آیا فکر مى کنید این نمودار سیر صعودى داشته، ثابت بوده و یا سیر نزولى را طى کرده است. او معتقد بود که جهت این نمودار رو به پائین بوده است و امروز نهاد نظامى اسرائیل قادر نیست هیچ کدام از مناقشات را به نفع خود پایان بخشد.
واقعه غزه اکنون ذهن همه تحلیلگران را درگیر یک مقایسه تاریخى میان موقعیت امروز و دیروز این رژیم کرده است. ازسال ۱۹۴۸ اسرائیلى ها تقریباً نیروى نظامى ۷ کشور عربى را شکست داده اند. در سال ۵۶ آنها مصر را شکست دادند؛ در سال ۶۷ بر مصر، سوریه و اردن پیروز شدند؛ برخورد سال ۷۳ به نحوى مساوى بین مصر و اسرائیل تمام شد و اگر پل هوایى نیکسون براى نیرو هاى اسرائیل ایجاد نشده بود اکنون نقشه جعرافیا یى جهان تغییر یافته بود. در سال ۸۲ هم اسرائیل سازمان آزادى بخش فلسطین را در بیروت شکست داد ولى از سال ،۸۲ یعنى از ۲۶ سال پیش اسرائیل در هیچ جنگى برنده نبوده است. نخبگان نظامى تل آویو همواره با تجربه مغرورانه آن جنگ ها پیش رفته اند. در محاسبات آنها به طور مکرر قید مى شد که جنبش هاى مقاومت فلسطین یا لبنان یک لقمه کوچکى است که به راحتى مى توان آن را بلعید. حتى اعراب منطقه نیز چنان که نصرالله گفته است وقتى سخن از جنگ حماس یا حزب الله با ارتش اسرائیل پیش مى آمد با تعجب مى گفتند: شما و اسرائیل؟
اما اکنون روشن شده که نیروى نظامى و قدرت رزم مقاومت فراتر از ارتش هاى کلاسیک عرب است.آنها نه مقاومت فلسطین را توانستند در هم بشکنند و نه مقاومت لبنان را.
در سه هفته جنگ غزه روشن شد که ظرفیت نظامى ارتش این رژیم براى تضمین امنیت اسرائیل کفایت نمى کند و با همه نیروى سه گانه ارتش این رژیم با همه مدال هاى تاریخى که به آن داده بودند نمى تواند پرتاب راکت هاى ساده را از غزه متوقف کند.
بدون شک غزه باب بحث هاى مهمى را در خصوص امنیت وتوازن قوا در خاورمیانه و مناسبات اعراب و اسرائیل خواهد گشود. به باور ناظران پس از جنگ غزه نوبت امتیاز گیرى از تل آویو فرا مى سد.
اسرائیل که پیش از این پیشنهاد اعراب و فلسطین را در مورد بازگشت به مرز هاى ۱۹۶۷ رد مى کرد اکنون درمى یابد که راه دیگرى جز تن دادن به این خواسته ها ندارد، روزى مى رسد که امکان دارد نسل جدید اسرائیلى ها که شاهد این شکست بودند پاى پیمان هاى جدید را امضا کنند که دیگر معادله توازن قدرت به نفع اسرائیل نباشد.
در عرصه فلسطین با این جنگ بدون شک حماس به بازیگر اول و بلامنازع صحنه تبدیل خواهد شد. حریف او فتح با ریاست محمود عباس با محکوم کردن مقاومت، بعد از جنگ غزه بحرانى عمیق براى خویش فراهم ساخته است. مبارک هم داراى وضعى مشابه است. این توازن قوا در سطح منطقه نیز دگرگون خواهد شد، حزب الله و ایران با ایجاد جبهه جهانى در برابر رفتار وحشیانه اسرائیل برندگان منطقه اى این نزاع هستند. ترکیه و سوریه توانستند با تعدیل رفتارهاى دوگانه مصر و عربستان محبوبیت خوبى در غزه کسب کنند.
طراحان جنگ غزه بیشترین ناکامى را در میدان افکارعمومى متحمل شده اند، هم سازمان ملل و هم کارمندان صلیب سرخ گزارش هاى خشمگنانه و وحشتناکى را از کشت و کشتار ها فرستاده اند که بر بى رحمى و بربریت اسرائیل دلالت مى کند.کشور هاى اروپا به تبعیت از ایالات متحده هم بدون هیچ شرمى تنها تماشاگر این صحنه هاى جانکاه بوده اند. سرانجام در شوراى امنیت پس از بار ها رأى گیرى و پس و پیش کردن متن هاى مختلف، قطعنامه اى - بسیار نرم و بى خاصیت - در باره آتش بس مطرح شد، بدون این که با وتوى امریکا رو به رو شود. این قطعنامه هم مانند همه قطعنامه هاى پیشین در سال هاى گذشته مورد بى اعتنایى اسرائیل، که امریکا را پشت سر خود دارد، قرار گرفت.
سکوت اوباما در مورد فاجعه غزه - که سرانجام پس از کشته شدن حدود ۵۰ زن و کودک که در مدرسه اى مربوط به سازمان ملل پناه گرفته بودند - شکسته شد. روزنامه انگلیسى گاردین در شماره جمعه خود درباره شیوه اى که اوباما در پیش خواهد گرفت، مى نویسد: منابع نزدیک به تیم انتقال قدرت مى گویند دولت اوباما دکترین بوش را در مورد منزوى کردن حماس - با ایجاد یک کانال ارتباطى با سازمان حماس - کنار مى گذارد. ظاهراً ایجاد ارتباط با سازمان حماس ابتدا از طریق نماینده ویژه اى که اوباما برگزیده باید انجام شود. در دوره ریاست جمهورى بوش وزارت خارجه امریکا حماس را یک سازمان تروریستى شناخت و در سال ۲۰۰۶ کنگره امریکاهم قانونى را گذراند که کمک مالى به این گروه را ممنوع کرد. گاردین با ۳ نفر که از بحث هایى که در کمپ اوباما مى شود، اطلاعاتى دارند گفت وگو کرده است. آنها گفته اند نشانه اى در مورد این که اوباما مذاکره مستقیم و زود هنگامى را با حماس خواهد داشت، وجود ندارد ولى مشاوران او اصرار دارند که او در ابتدا تماسى سرى و در سطحى نازل با این سازمان داشته باشد و بطور فزاینده اى این فکر در واشنگتن ایجاد شده است که سیاست طرد حماس تأثیرى منفى دارد. ظاهراً ابتدا یک دوره آزمایشى براى تماس سرویس هاى اطلاعاتى با حماس خواهند داشت، شبیه به همانى که در سال ۱۹۷۰ با PLO ساف، بطور سرى اجرا شد و اسرائیل تا مدت ها از آن آگاه نشد. البته دلایل زیادى وجود دارد براى این که چنین تصمیمى در این دوره گذار گرفته نشود، از جمله این که کوچک ترین عمل یا اشاره اى که سبب درز کردن چنین خبرى شود ممکن است واکنش لابى اسرائیل را برانگیزد. با وجود مردانى نظیر امانوئل و دان کورتز - مشاور ویژه امور خاور میانه - که به اوباما نزدیک اند، تصور مى کنم براى سفارت اسرائیل خبریابى و کنترل طرح هاى اوباما مشکلى نباشد، اگرچه مشاور امنیتى اوباما ظاهراً یک بار به گزارشى براى کاندولیزا رایس برخورد که در آن انتقاد شدیدى از عملکرد اسرائیل شده بود. این انتقادات چنان شدید بود که کل گزارش با عجله سر به نیست شد.
کاخ سفید با یک دو راهى درباره چگونگى رویارویى با پیامد جنگ غزه روبه رو است. اولین تصمیم اوباما در این باره مسیر آینده امریکا در خاورمیانه را روشن خواهد کرد.