گزارش «ایران» از پشت پرده تلویزیون فارسى انگلیس

شبکه خبرى ایران- دو سال و نیم پیش از این بود که وزیر دارایى وقت انگلیس، طى سخنانى در مؤسسه پژوهشى «چتم هاوس» لندن از تخصیص بودجه سالیانه ۱۵ میلیون پوند براى راه اندازى و اداره شبکه تلویزیونى فارسى زبان بى.بى.سى سخن گفت.
وزیر سابق دارایى انگلیس در این سخنرانى گفت که این بودجه پس از آن تخصیص داده شد که طرح راه اندازى این شبکه تلویزیونى را مدیران ارشد بى بى سى ریخته و به تأیید هیأت امنا و وزارت خارجه بریتانیا رساندند. تخصیص بودجه از سوى دولت انگلیس براى یک رسانه که مى خواهد بر روى مخاطبین ایرانى خود کار روانى متراکم کند، آن قدر شبهه زا بود که وزیر دولت انگلیس هم متوجه آن شود و براى رفع آن تدبیر کند.
خصوصاً این مسئله زمانى اهمیت خود را نمایان مى کرد که مقامات بریتانیا کینه قدیمى مردم ایران را از «سیاست هاى انگلیسى» به یاد مى آورند.
در این رابطه وزیر دارایى بریتانیا در سخنرانى خود اما ادعاى جالبى مطرح کرد و گفت که تلویزیون فارسى بى بى سى اگر چه قرار است بودجه دولتى بگیرد اما در سیاست هاى خبرى خود کاملاً مستقل از دولت بریتانیا عمل کند.
این در حالیست که بنگاه خبرى بى.بى.سى تجربه مشابهى را درحوزه رسانه هاى صوتى سال هاست تجربه مى کند. اما تحقیقات نشان مى دهد رادیو فارسى زبان بى.بى.سى دقیقاً با نفوذ مستقیم بهائیان ایرانى تبار راه اندازى شده و در طول این سال ها سعى کرده زمینه روانى را براى اجراى سیاست هاى دولت بریتانیا در ایران فراهم کند.
این در حالیست که حتى در دوره اخیر هم نفوذ بهائیان در این رسانه کمتر نشده و همچنان محورى است.
سیاست هاى این رسانه در دوره پیش از ملى شدن صنعت نفت به وضوح علیه منافع ملت ایران در ملى شدن این صنعت و به نفع حاکمیت بریتانیا بوده است. پس از انقلاب نیز رادیو فارسى زبان بى.بى.سى تلاش کرده تا نقش محورى رسانه هاى اپوزیسیون نظام را از آن خود کند.
اکنون اگرچه از پشت پرده راه اندازان و سیاستگذاران این شبکه تلویزیونى اطلاعات دقیقى در دست نیست اما نگاهى به پرونده نسخه رادیویى وابسته به این بنگاه مى تواند رمزگشایى از آنچه ناگفته است و احتمالاً مخفى خواهد ماند، نماید. پشت پرده هایى که با توجه به تمرکز رهبرى بهائیان در سرزمین فلسطین اشغالى، از ارتباط وثیق بى.بى.سى فارسى، رژیم صهیونیستى و اپوزیسیون سیاسى نظام پرده بردارد.
این مطلب قصد دارد به این سؤال اساسى و ریشه اى پاسخ دهد که با توجه به تصدى امور بخش فارسى بى بى سى از بدو تأسیس آن توسط یکى از رهبران بهائیت، تأثیر بهائیت در بى بى سى فارسى تا چه حدى است و آیا این رسانه را مى توان تریبون فارسى زبان بهائیان دانست؟
رادیوى فارسى بى بى سى براى مقابله با تبلیغات رادیو فارسى زبان برلین آلمان و همچنین براى زمینه چینى و توجیه اشغال نظامى ایران توسط نیروهاى نظامى بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروى تأسیس شد که از چند ماه پیش از شروع به کار این رادیو، متفقین در تدارک انجام آن بودند و در واقع رادیو فارسى زبان را با این هدف تأسیس کردند که چهره مثبتى از اقدام آینده خود در افکار عمومى مردم ایران ایجاد کنند. (۱)
رادیو فارسى بى بى سى در دوم دى ماه ۱۳۱۹یعنى درست هشت ماه قبل از حمله متفقین به ایران در شهریور ۱۳۲۰ آغاز به کار کرد. (۲)
اما نکته دیگرى که در موضوع راه اندازى رادیو فارسى بى بى سى اهمیت دارد، تصدى مسئولیت «حسن موقر بالیوزى(۳)» (۱۹۸۰- 1908میلادى) از رهبران سرشناس بهائیان در رادیو فارسى زبان بى بى سى بود که بر اساس اسناد داخلى آرشیو سرویس جهانى بى بى سى، با دخالت وزارت خارجه صورت گرفته است.
از آن پس، تجربه نشان داد که چه در مسئله تأثیرگذارى بهائیان در سیاستگذارى بخش فارسى، چه در مورد جذب ناراضیان مستأصل سیاسى ایرانى و چه در مورد مداخلات وزارت خارجه بریتانیا در سیاستگذارى هاى این رسانه البته با بازنگرى ها و فراز و فرودهایى، حکایت همچنان باقى است.
یکى از مواردى که چه مسئولان سرویس جهانى بى بى سى و چه گزارشگران تاریخ بخش فارسى آن، خواسته یا ناخواسته، از کنار آن گذشته و یا آن را بسیار کم رنگ نشان داده اند، حضور و تأثیر انکار نشدنى حسن موقر بالیوزى و دیگر بهائیان در یک دوره طولانى در سطوح جدى و سیاستگذارى این رسانه است.
بالیوزى نخستین کسى بود که در ابتداى تأسیس بى بى سى فارسى از آن رادیو براى مخاطبان سخن گفت.(۴) وى از اعضاى خاندان افنان و از اقوام نزدیک میرزا على محمد باب و فرزند محمد على (محمود) موقرالدوله بالیوزى حاکم وقت بوشهر و وزیر فواید عامه و تجارت در کابینه کودتاى سید ضیاءالدین طباطبایى در اواخر ۱۲۹۹ و اوایل ۱۳۰۰ شمسى بود(۵)‎. بالیوزى در شرایطى به استخدام بى بى سى درآمد که چند ماهى قبل از آن به عضویت مجمع ملى بهائیان موسوم به «رضوان» درآمده بود.
بالیوزى چند سال بعد از تأسیس بخش فارسى، به عنوان نزدیک ترین مشاوران شوقى افندى ربانى، آخرین رهبر شناخته شده بهائیان جهان، در سال ۱۹۵۶ به عنوان به اصطلاح یکى از ایادى امرالله، به قول پیروان آن فرقه ضاله، منصوب شد که به منزله عضویت در بالاترین شوراى ادارى و فرقه اى بهائیت (تقریباً معادل کاردینال ارشد در مذهب کاتولیک) است.
بالیوزى علاوه بر نگارش حدود ۱۰ اثر با موضوع تاریخ و تبلیغ بهائیت، سال ها رئیس «محفل ملى معنوى بهائیان» جزایر بریتانیا بود که این سمت به منزله ریاست کل ادارى و اجرایى بهائیان بریتانیا محسوب مى شد(۶). وى در طول حدود دو دهه کار در بى بى سى فارسى، عملاً به یکى از افراد کلیدى و بشدت تأثیرگذار این شبکه تبدیل شد(۷)‎.
بالیوزى در این مدت با همه قوا هم به امور رسانه اشتغال داشت و هم به امور فرقه اى خود، و از این طریق ثابت کرد که مسئولان بى بى سى دست کم در بخش فارسى، نسبت به منشور خود درباره ضرورت حفظ بى طرفى دبیران، تهیه کنندگان و کارکنان در زمینه سیاسى و دینى، پایبند نیستند(۸).
حضور چشمگیر بهائیان در سطوح مختلف سرویس جهانى بى بى سى از مدیریت هاى کلان آن شبکه به پائین، ضمن تأثیرگذارى هاى نامحسوس پنهان خود در لایه هاى زیرین این شبکه، گاه نمودهاى آشکارى نیز داشته که از آن میان مى توان به مصاحبه کاملاً تبلیغاتى و فرمایشى با «مرى مکسول» (ملقب به روحیه خانم) بیوه شوقى افندى رهبر سابق بهائیان، در تاریخ ۱۸ آگوست ۱۹۸۱ اشاره کرد(۹)‎.
تهیه رپرتاژ آگهى هاى گزارش گونه، منحصر به سال هاى گذشته در بى بى سى نبوده و انتشار اخبار و گزارش هاى متعدد در این موضوع نشان دهنده تداوم این سیاست و استفاده بى بى سى از کارت بهائیت علیه ایران است.
در این باره براى نمونه مى توان به مجموعه گزارش هاى متعدد جانبدارانه و آگهى گونه خبرنگاران اعزامى بخش فارسى در اسرائیل و درباره مراکز مختلف بهائى در عکا و دیگر سرزمین هاى فلسطینى اشاره کرد که در ماه مى ۲۰۰۷ براى رادیو و وب سایت بى بى سى فارسى تهیه شد. در این مطالب، گزارشگران اعزامى بخش فارسى بى بى سى، حکومت ایران را به بهائى ستیزى و یهودى ستیزى متهم کردند(۱۰).
با بررسى موضوعات، عناوین و محتواى این قبیل نوشته ها تعجب نخواهیم کرد اگر بدانیم که همه گزارشگران اعزامى و تهیه کنندگان این قبیل آگهى هاى گزارش گونه در عکا و دیگر شهرهاى آن خطه، به سرعت راه ترقى را در بى بى سى فارسى پیمودند و همه آنها در تغییر و تحولات اخیر این شبکه، ارتقاى رتبه یافته و از هم اکنون جایگاه بالایى در تلویزیون در آستانه تأسیس آن یافته اند.
با توجه به تصدى بخش هاى مختلف بى بى سى فارسى از سوى بهائیان متنفذ و سرشناس، معلوم نیست چگونه مى توان این ادعاى مدیران سرویس جهانى بى بى سى را در مورد استقلال عمل تحریریه و تأثیر نپذیرفتن از جریانات بیرونى قبول کرد. واقعیت این است که بهائیان امروز در جهان هیچ رسانه اى مورد اعتمادتر از بى بى سى فارسى براى خود سراغ ندارند چرا که این رسانه به دستاویزى براى اعمال سلایق و ابراز بدعت هاى فرقه اى این گروه تبدیل شده است.