اتحادیه دریاى مدیترانه و حضور پررنگ سوریه

نشست سران کشورهاى حوزه دریاى مدیترانه با هدف تشکیل «اتحادیه مدیترانه» در حالى برگزار شد که این نشست به عنوان یکى از پروژه‌هاى مورد علاقه نیکولا سارکوزى، رئیس‌جمهور فرانسه و رئیس کنونى اتحادیه اروپا تلاشى براى حل مشکلات کشورهاى منطقه و بحران‌هاى بین‌المللى محسوب می‌شود. اجلاس اتحادیه مدیترانه با مشارکت ۴۴ رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر از اروپا، آفریقاى شمالى و خاورمیانه در پاریس کار خود را آغاز کرد. تشکیل چنین اجلاسى و گردهم آمدن سران کشورها و طرف‌هایى که در حالت عادى با یکدیگر روابطى ندارند و بعضا حالتى خصمانه بر روابط شان سایه افکنده است، اهمیت حاشیه این اجلاس را بیش از متن کرده و امید می‌رود حداقل در ظاهر به بهبود روابط کشورهاى عضو منجر شود. به گزارش ایسنا، در همین رابطه خبرگزارى نووستى در تحلیلى با اشاره به نشست سران اتحادیه دریایى مدیترانه در پاریس خاطرنشان می‌کند که با توجه به حضور سوریه در این اتحادیه، این نشست بیشتر از آن که راه‌حلى کار ساز براى حل بحران‌هاى بین‌المللى باشد، می‌تواند به عنوان فرصتى براى کشورهاى عربى جهت نشان دادن لیاقت‌هاو شایستگى‌هایشان، مطرح شود. این طور به نظر می‌رسد که بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه به یکى از قهرمان‌هاى اصلى این دیدار تبدیل شود. حضور وى در این نشست بیش از آنکه براى برگزار کنندگان این مراسم جالب باشد، باعث شگفتى رسانه‌هاى مختلف جهان شده و آن‌هارا تحت تأثیر قرار داده است. کسى انتظار حادثه یا توافقى خاص را از این اتحادیه ندارد و این اتحادیه که نیکلا سارکوزى، رئیس‌جمهور فرانسه بیش از هر کس دیگرى در رویاى شکل و فرم بخشیدن به آن است، اکنون با تهدید تغییر ماهیت دادن و تبدیل شدن به یک ساختار بوروکراتیک بسیار کند و آهسته روبروست.
اندیشه این نشست را می‌توان تکرار فرایند (جریان) «بارسلونا» دانست که در واقع به عنوان تلاشى براى گفتگوى اروپا و دریاى مدیترانه به شمار می‌رفت. می‌توان گفت اتحادیه دریاى مدیترانه عملا تنها اتحادیه‌اى است که در آن کشورهاى عربى عضو هستند و این‌طور به نظر می‌رسد که هدف این اتحادیه آن است که از مشارکت کشورهاى حاشیه دریاى مدیترانه در برخورد با تروریسم، پشتیبانى از فعالیت‌ها و همکارى‌هاى اقتصادى و هم چنین همکارى بر خلاف مهاجرت غیرقانونى استفاده کند. البته در ابعاد دیگرهم می‌توان حفاظت از محیط زیست و گفتگوى فرهنگ‌هارا از اهداف این اتحادیه دانست. تمام اهداف مذکور در چارچوب فرایند بارسلونا نیز وجود داشته است و حال این سؤال را مطرح است که آیا با وجود تمام تشابهات گفته شده، براى دستیابى به تغییرات احتمالى مدنظر اعضا و شخص سارکوزى، راه‌اندازى چنین نمایش سیاسى‌اى ضرورت دارد یا نه؟ مطمئنا این سؤال را نه تنها ناظران سیاسى بلکه اعضاى شرکت‌کننده در این نشست نیز از خود خواهند پرسید. دقیقا به همین دلیل می‌توان گفت که بسیارى از روساى کشورهاى مختلف براى حضور در این نشست و آمدن به پاریس تا آخرین لحظه دچار شک و تردید بوده‌اند. چیزى هم که در ارتباط با کشورهاى عرب مطرح می‌شود آن است که بسیارى از این کشورها از این می‌ترسند که در حالى که در روند صلح هیچ پیشرفتى حاصل نشده است در پروژه‌هاى مشترک با اسرائیل شریک شوند. علاوه بر آن اوضاع ناآرام برخى کشورها نیز از دیگر مشکلات پیش روى این اتحادیه است.
براى مثال نبود صلح کافى در الجزایر یکى از دلایل کاهش پیشرفت در جریان بارسلونا بود که از مشکلات پیش روى این اتحادیه نیز هست. صداى اعتراض معمر قذافى، رهبر لیبى نسبت به ناکارآمدى و نبود ضرورت ایجاد چنین اتحادیه اى بلند تر از دیگران مطرح شده است. نتیجه نارضایتى قذافى از این اتحادیه منجر به آن شد که با وجود دعوت شدن از لیبى براى شرکت در این اتحادیه، قذافى اظهار کند که تمایلى براى شرکت ندارد. قذافى پروژه جدید سارکوزى را «میدان مین» نامید که زمینه را براى انجام عملیات تروریستى توسط گروه‌هاى رادیکال مهیأتر خواهد کرد. قذافى ساختار جدید این اتحادیه و کشورهاى عضو آن را یادآور سالادى دانسته است که در آن هر کشورى مشکلاتش را در آن مخلوط خواهد کرد! البته اظهارات قذافى با توجه به آنکه قرار است در این اتحادیه از مشکلات اعراب و اسرائیل گرفته تا مشکلات کرد‌هاى ترکیه، وضعیت عراق و لبنان و هم چنین مواضع اعضاى اتحادیه در مورد حزب‌الله و حماس بحث شود، بیهوده و بى‌دلیل به نظر نمی‌رسد. درست به همین علت است که رهبر لیبى، اتحادیه جدید را نه تنها در بهبود شرایط منطقه مفید نمی‌داند بلکه آن را مشکلى بزرگتر براى این منطقه نیز تلقى می‌کند.
اتحادیه دریاى مدیترانه، عملا اتحادیه‌اى از کشورهاى همسایه دریاى مدیترانه است، از این رو قذافى نیز بارها پیشنهاد کرده است که اعضاى این اتحادیه به پنج یا شش کشور از آفریقاى شمالى و چهار کشور اروپایى براى حل مشکلاتى که اغلب به طور مشترک بین آن‌ها مطرح است، محدود شود. البته نتایج نهایى چنین اتحادیه‌اى به سختى قابل پیش‌بینى است. با این وجود بسیارى معتقدند که شرکت در چنین نشستى در بر دارنده هیچ تعهدى براى کشورهاى شرکت کننده نیست. رسانه‌ها اکنون توجه خود را روى حضور اسد در پاریس متمرکز کرده و از آن به عنوان نقطه شروع پیروزى سوریه بر انزواى دیپلماتیک کشورش که چندین سال ادامه داشته است، یاد می‌کنند. دلیل حضور اسد در پاریس متعادل شدن موضع غرب در قبال سوریه است. بعد از ترور رفیق حریرى در سال ۲۰۰۵ و همچنین متهم شدن این کشور به دخالت در اوضاع لبنان و حمایت از حزب‌الله این کشور مورد انتقادات شدید غرب و آمریکا قرار گرفت. اما بعد از آن که سیاستمداران لبنان نهایتاً در پایان ماه مه براى انتخاب یک رئیس‌جمهور واحد به توافق رسیدند و به آتش‌بس تن دادند، برخورد غرب و آمریکا با این کشور دچار تغییر شد که حضور اسد در این اتحادیه می‌تواند مهر تأییدى بر ادعاى بالا باشد. اکنون این فرصت براى سوریه فراهم است که در کنار بهبود روابط با فرانسه مناسبات خود با دیگر کشورهاى اروپایى را نیز وارد مرحله جدیدى نماید. علاوه بر آن کشورهاى عرب حاضر در این اتحادیه نیز می‌توانند گزینه‌هایى هدف براى روابط با سوریه باشند.
بازگشت سوریه به صحنه سیاست جهانى
در همین رابطه خبرگزارى دویچه وله در تحلیلى آورده است: در نشست سران اتحادیه مدیترانه، چرخشى در سیاست خارجى سوریه به چشم می‌خورد.
سوریه و لبنان توافق کردند که مناسبات دیپلماتیک برقرار سازند. حضور بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه در نشست پاریس چشمگیر بود. وى که با اعتماد به نفس کامل وارد صحنه دیپلماسى جهانى شده است، جاى تردید باقى نگذاشت که بدون سوریه، منازعه خاورمیانه قابل حل نیست. به گفته اسد، گفتگو با دمشق، کلید رفع مشکلات است. رئیس‌جمهور سوریه در عین حال خود را واقع ‌بین نشان داد. وى گفت که صلح با اسرائیل ظرف شش ماه تا حداکثر دو سال قابل تصور است. پیش‌شرط آن، مذاکرات مستقیم میان دو کشور است.
خوددارى از سیاست نمادین
با اینکه نشست اتحادیه مدیترانه به معناى بازگشت سوریه و اسد به صحنه جهانى است، ولى وى از سیاست نمادین در برابر دوربین‌هاى خبرنگاران خوددارى کرد. براى او این مهم است که واقعیت‌هاى تازه‌اى ایجاد و صلح جانشین جنگ گردد. اسد به فرستنده تلویزیونى الجزیره گفت: «عادى‌سازى، مفهومی ‌نادرست است. از زمان شروع روند صلح، ما درباره مناسبات عادى سخن می‌گوییم. براى ما عادى یعنى مانند دیگر کشورها داراى مناسبات بودن: با سفارتخانه، تماس و قرارداد. مناسبات گاهى می‌توانند بهتر و گاهى بدتر باشند. این به حاکمیت هر کشورى مربوط است. بنابراین بهتر است از مناسبات عادى سخن بگوییم». دومین روز نشست اتحادیه مدیترانه با جشن ملى فرانسه همزمان شد. مطابق معمول رژه نظامی ‌در خیابان باشکوه شانزه لیزه پاریس برگزار گردید. در کنار نیکلا سارکوزى رئیس‌جمهورى فرانسه و آنگلا مرکل صدراعظم آلمان، رئیس‌جمهورى سوریه نیز همراه با برخى از سران دیگر کشورها در این مراسم شرکت داشت. اگر چه پیشکسوتان جنگى فرانسه و «گزارشگران بدون مرز» به حضور اسد در این مراسم اعتراض کردند، ولى رئیس‌جمهورى سوریه، پاریس را با گردن افراشته ترک می‌کند. او به صحنه جهانى بازگشته است.