شکاف میان اعراب گسترش پیدا می‌کند

تجربه جنگ 33 روزه نشان داد که امروز هر اتفاقی در خاورمیانه رخ دهد، بدون پیامد نخواهد بود و باید پس از هر حادثه ای منتظر حادثه ای بزرگ تر از آن در منطقه باشیم، به خصوص که مساله یک جنگ و آن هم جنگ خونینی مانند غزه باشد که تا این ساعت 1000 شهید و پنج هزار زخمی داشته است. شاید آن روزی که این جنگ شروع می شد، همه - منظور محور موسوم به اعتدال عربی، اسرائیل و آمریکا است - انتظار داشتند که ارتش رژیم اسرائیل بتواند در کمتر از 72 ساعت طومار حماس را هم پیچیده و آن را به اشغال خود درآورده، رهبران آن را کشته، صف طویلی از اسرا هم در برابر دوربین های تلویزیونی به راه انداخته و مهم تر از همه محمود عباس را بر پشت تانک های میرکاوا و دست زدن های مرتب مبارک و عبدالله سعودی به غزه وارد کنند؛ اما همانگونه که انتظار می رفت نه تنها این اتفاق رخ نداد، بلکه با مقاومت شگفت انگیز و به دور از انتظارمقاومت، مقامات کشورهای یادشده- هنوز جنگ پایان نیافته و رژیم اسرائیل هم به اهداف خود نرسیده- به جان هم افتاده اند و جنگ نخستین نشانه های خود را نشان داده است.
مصر و عربستان که از سال 2005 و بر اساس طرح رایس وزیر امور خارجه آمریکا رهبری محوری به نام اعتدال عربی را برای نزدیک شدن به رژیم صهیونیستی بر عهده گرفته بودند، در جنگ 33 روزه اسرائیل علیه لبنان نشانه های نخست این پیمان را نشان دادند تا اینکه در حمله اخیر رژیم صهیونیستی به غزه، این پیمان وارد مرحله تازه ای شد تا جایی که با به بن بست خوردن راهبردهای اتخاذشده در غزه، مبارک سفری غیرمترقبه به ریاض داشت تا بار دیگر سیاست های مصر و عربستان هماهنگ شود. در این میان همراهی و هماهنگی صورت گرفته این دو کشور با اسرائیل در حمله به غزه که خود را در بستن گذرگاه رفح و عدم محکومیت این تجاوز توسط مقامات سعودی نشان داد، این بار وارد مرحله تازه ای شده و آن نیز ایجاد شکاف عمیق میان کشورهای عربی و احتمال از بین رفتن محور موسوم به اعتدال عربی است.
قطر به عنوان محور دیپلماسی منطقه ای و عربی که موفق شده است لبنانی ها را به هم نزدیک کند، چند روز پس از حمله رژیم اسرائیل به غزه خواستار برگزاری نشست سران عرب برای بررسی این موضوع شده بود که این امر با مخالفت مصر و عربستان به نشست وزرای خارجه تقلیل پیدا کرد و این نشست در قاهره بدون دست یافتن به هیچ نتیجه خاصی پایان یافت. روند جنگ و تلفاتی که بر اثر حملات غیرانسانی ارتش اسرائیل به غیرنظامیان و زیرساخت های غزه وارد آمد، این بار برخی از سران غیرعرب منطقه را واداشت تا به دوحه جهت برگزاری نشست سران عرب برای پایان دادن به درگیر ی ها فشار وارد کنند. نخست وزیر قطر نیز با مساعد دیدن شرایط میدانی به نفع مقاومت در مصاحبه ای با شبکه خبری الجزیره، این مساله را مطرح کرد و از سران عرب خواست تا روز جمعه در نشست سران عرب در دوحه شرکت کنند. روز گذشته علی رغم مخالفت مصر، عربستان و تونس، رهبران 16 کشور عربی آمادگی خود را برای مشارکت در نشست سران اعلام کردند تا به این ترتیب نخستین ضربات جنگ بر پیکر مصر و عربستان وارد شود، مقامات این دو کشور بر این باور بودند که اگر آنها با حضور در دوحه مخالفت کنند، دیگر کشورهای عربی نیز آنها را همراهی خواهند کرد. اما واقعیت آن بود که فشار به گونه ای بر سران کشورهای عربی از طرف افکار عمومی آنها زیاد است که آنها چاره ای جز شرکت در این نشست نداشته اند. برگزاری نشست دوحه را می توان نشانه عمق اختلاف میان کشورهای عربی و وارد شدن منطقه به دور تازه رقابت ها اعلام کرد. کشورهایی که قطر را به کشاندن رهبران لبنانی به هتل شرایتون دوحه وادار کردند و پس از آن لبخند پیروزی را بر لبان رهبران آن می شد مشاهده کرد، با برگزاری این نشست نیز باید پرچم پیروزی را بالاببرند.نشست فردا در دوحه در حالی برگزار می شود که احمد ابوالغیط وزیر خارجه مصر گفته بود نشست اقتصادی کویت که قرار است در نوزدهم ماه جاری میلادی برگزار شود، موقعیت مناسبی برای بررسی تحولات غزه است و گردهمایی وزرای خارجه عرب در روز جمعه در شهر کویت هم می تواند برای غزه تصمیم گیری کند. برخورد منفعلانه مبارک و امیر عبدالله تا آنجا بود که محمود عباس که دوران ریاستش چند روزی است بر تشکیلات خودگردان پایان یافته، اعلام کرد در نشست دوحه مشارکت خواهد کرد.
جنگ اسرائیل در غزه و به خاک و خون کشیدن مردم این باریکه باعث شد تا در محور موسوم به اعتدال عربی هم اختلافات شدیدی بروز کند. در حالی که قاهره و ریاض دست در دست هم به همراه تل آویو طرح هایی را برای غزه و فلسطین و آینده این سرزمین تدارک دیده اند، اردن که یکی از کشورهای موسوم به اعتدال عربی بود، بر سر دوراهی عجیبی گیر کرده است. از یک طرف مقامات این کشور نمی دانند که پشت پرده حمله به غزه و ویران کردن این منطقه چیست و از سوی دیگر نیز نمی توانند در برابر این تجاوز ساکت بنشینند. چندی پیش یکی از مقامات اطلاعاتی اردنی در دیدار با هیاتی از حزب الله لبنان اعلام کرده بود که این کشور در مرز نوعی ورشکستگی سیاسی قرار گرفته است. در حالی که مصر و عربستان طرح هایی را در دست اجرا دارند، ما از طرف افکار عمومی خود که نیمی از آنها فلسطینی هستند در فشار هستیم تا به روابط دیپلماتیک خود با اسرائیل پایان دهیم و این مساله باعث شده تا ما به رفتار سیاسی قاهره و ریاض بدبین شده و از ادامه رابطه با اسرائیل نیز به خاطر رفتارش در غزه نتوانیم دفاع کنیم. اردن که در حال حاضر به شدت گرفتار مشکلات اقتصادی است به فروش برخی از اماکن دولتی خود به ثروتمندان سعودی روی آورده که از آن میان می توان به فروش مجتمع بیمارستانی ملک حسین اشاره کرد. این کشور همچنین برخی از دیگر اماکن خود را هم در معرض فروش گذاشته که باز هم سعودی ها برای آن دندان تیز کرده اند و ترس مقامات اردنی این است که در آینده سرنوشت اقتصادی این کشور در ریاض رقم بخورد و عملاخاندان هاشمی بهای سیاست های غلط خود را پرداخت کنند، از این رو است که انتظار می رود به زودی اردن از محور اعتدال خارج شده و این محور تنها شامل مصر و عربستان باشد. روز گذشته تظاهرکنندگان اردنی تصاویر مبارک را در برابر سفارت این کشور در امان به آتش کشیدند.
جنگ غزه هرچند شاید در درون ساختار سیاسی رژیم اسرائیل مانند جنگ 33 روزه باعث تغییر و تحول نشود، اما این جنگ می تواند بسیاری از معادلات منطقه ای را تغییر دهد. از یک طرف در کمتر از سه سال دومین شکست به ماشین جنگی صهیونیست ها وارد شد و آنها دریافتند که توان بازدارندگی شان از بین رفته است و باید واقعیت های موجود در منطقه را درک کنند. نکته دیگر به موقعیت سران برخی از کشورهای عربی بازمی گردد. در حالی که قاهره و ریاض تلاش داشتند با همکاری اسرائیل و آمریکا و سرمایه گذاری اماراتی ها محوری ضدایرانی را در منطقه ایجاد کنند، مقاومت در لبنان و غزه نشان داد که محور مقاومت تواناتر از آن است که بتوان آن را با اینگونه حملات و خرج دلارهای بادآورده از بین برد. امروز بسیاری به این باور رسیده اند که ایران به عنوان کشور قدرتمند منطقه، بزرگ ترین پیروز تحولات اخیر است و نشست دوحه نیز نشان داد که برخی از رهبران عرب هم به این نتیجه رسیده اند و کسانی هم که نمی خواهند واقعیت را باور کنند به زودی باور خواهند کرد.