چالش‌های پیش‌روی پاکستان و هند

 احمد فراهانی
پاکستان با وجود اعلام همکاری کامل - آنچنان که غربی های نیز از این کشور خواسته اند- تاکید داشته که دهلی نو هنوز مدارک قطعی مبنی بر دخالت اتباع پاکستانی به اسلام ارایه نکرده است.
بسیاری از تحلیل گران معتقدند که حفظ این سطح از وضعیت می تواند به شدت خطرناک باشد چرا که این تصور را در بین هندی ها ایجاد خواهد کرد که پاکستان مایل نیست با دهلی نو همکاری کند.
آصف علی زرداری، رییس جمهوری پاکستان می گوید هنوز مدرک قاطعی دال بر دخالت پاکستان در حوادث بمبئی وجود ندارد. وی گفته است اظهارات هند مبنی بر اینکه تنها بازمانده گروه مهاجم از پنجاب پاکستان است، هنوز ثابت نشده است. زرداری تصریح کرده که ما خواستار تحقیقات مشترک در مورد حوادث بمبئی شده ایم وامیدواریم که این امر تحقق پیدا کند.
رویکرد منطقه‌ای
رییس جمهوری پاکستان تاکید کرده که مبارزه با عناصر افراطی در این منطقه نیاز به یک رویکردمنطقه ای است ودر صورتی که ما یک رویکرد منطقه ای داشته باشیم نیاز به همکاری با یکدیگر است.
از سویی دیگر محمود قریشی وزیر خارجه پاکستان حملات بمبئی را مانعی بر سر مذاکرات صلح دو کشور می داند و با ابراز اطمینان نسبت به از سرگیری مذاکرات صلح بین دو کشور اعلام کرده آینده پاکستان مستلزم برقراری روابط سالم و وستانه با هند است .
وی با بیان اینکه هند و پاکستان در مبارزه با تروریسم منافع مشترکی دارند خاطرنشان کرد این دوکشور اهداف ، چالشها و دشمن مشترکی دارند و باید با یکدیگر متحد شوند .
ارزیابی
روابط هند وپاکستان با وجود فرازو نشیب های مختلف طی شصت سال گذشته در حالی که به سمت تشنج زدایی و همگرایی منطقه ای حرکت می کرد،بعد از حوداث اخیر در بمبئی با بحران رو به رو شده است.
وقوع سه جنگ مختلف بین دو کشور ، فضای بسیار سنگینی را تا سال ‪ ۲۰۰۴‬میلادی بین دو کشور ایجاد کرده بود اما به تدریج با درک سران دو کشور به ویژه حزب حاکم در هند از یکسو و پرویز مشرف رییس جمهوری سابق پاکستان ، گفت و گوهای دهلی نو و اسلام آباد آغاز شد. شکل گیری این گفت و گوها تاثیر زیادی در شکسته شدن فضای بد گمانی بین هند و پاکستان داشت بطوریکه برگزاری چندین دور از این گفت و گو و همچنین مذاکرات سه جانبه خط لوله صلح این امید را در شبه قاره ایجاد کرده بود که جنگ و منازعه ای درمنطقه رخ نخواهد داد.
به عبارتی کارکردگرایی به معنای خاص بین دو کشور حاکم شده بود و درایت سران دهلی نو و اسلام آباد باعث شد که مذاکره درباره موضوعات حساسی چون کشمیر در اولویت های انتهایی این گفت و گوها قرار بگیرد. با استعفای پرویزمشرف از سمت رییس جمهوری ،مقام های هندی با وجود نگرانی های گذشته درباره عملیات مجاهدین کشمیری در هند ، اعلام کردند که به این گفت و گوها پایبند هستند و مایلند با دولت جدید پاکستان به رهبری آصف علی زرداری همکاری کنند . انتخاب زرداری به عنوان رییس جمهوری جدید و یوسف رضا گیلانی به عنوان نخست وزیر، دهلی نو را به تثبیت وضعیت صلح با اسلام آباد امیدوار ترکرد.
اما ایراد اتهام های مکرر از سوی مقام های هندی مبنی بر دخالت داشتن لشگر طیبه در حملات بمبئی، نشان داد که روابط رو به بهبود دو رقیب مجهز به سلاح های هسته ای به شدت تخریب شده و بازسازی آن نیز بسایر مشکل خواهد بود. اسلام آباد همسو با تلاش های ایالات متحده آمریکا، در جستجوی بهبود روابط با دهلی نو بود بطوریکه زرداری اعلام کرد که هند تهدید جدی برای پاکستان نیست . اظهارات زرداری در حالی بیان شد که درپاکستان دشمنی با هند به ویژه نزد ارتش یک ارزش محسوب می شود و در و واقع می توان گفت که ساختار امنیتی پاکستان بر مبنای رقابت با هند طراحی شده است . بزرگ‌ترین مانع افکار عمومی و گروههای سیاسی و با نفوذ در دو کشور است که به نظر می رسد با این وضعیت حتی رهبران اسلام آباد و دهلی نو نیز نمی توانند به این زودی ها به اقناع این گروهها برای بهبود روابط بین خود مبادرت کنند. این مسئله در هند بیشتر مشهود است و ممکن است اقدامی از سوی هند علیه پاکستان - حتی در سطح محدود - انجام دهد تا بتواند به فضای سیاسی داخلی خود را کنترل کند.
این اقدام احتمالی هم اکنون ذهن بسیاری از مقام های پاکستانی را آشفته کرده و در صورت تحقق آن ، می توان پیامدهای ناگواری را - با توجه به ساختارهای شکننده سیاسی و امنیتی فعلی - برای این کشور ترسیم کرد .
در حالی که قریشی از صلح با هند سخن می گوید که مقام های این کشور در انتطار پاسخ مناسبی از آنها هستند و اظهارات اخیر موکرجی وزیر خارجه هند نشان می دهد که دو کشور برای بهبود روابط با چالش های متعددی مواجه هستند. از نظر برخی از تحلیل گران دیپلماسی مورد استفاده دولت پاکستان در این شرایط ممکن است زمان را به نفع آنها حرکت دهد اما در نهایت این هندی ها هستند که می خواهند با اقدامی قاطع ، افکار عمومی خود را قانع کنند که ما می توانیم به این حمله به نحو مناسب پاسخ دهیم .
توقف اتهام‌زنی
یوسف رضا گیلانی نخست وزیر پاکستان به تازگی گفته که هند باید اتهام زنی علیه پاکستان را متوقف کند و دراین صورت کشورش حاضر است در تحقیقات حملات بمبئی همکاری کند.
مهم‌ترین پرونده جنجالی که دولت مان موهان سینگ نخست وزیر هند علیه پاکستانی ها گشوده نوار اعترافات یکی از متهمان است که می گوید: طرح تروریست ها انفجار کامل هتل تاج محل بوده و گروه شبه نظامی لشکر طیبه یکی از متهمان اصلی در انجام این واقعه تروریستی است. دیگر مقام های هندی نیز با استناد به همین مدرک همچنین انفجار کامل هتل تاج محل را هدف ناموفق تروریستها اعلام کردند.
به ادعای آنها اعتراف تروریست بازداشت شده از عضویت او در لشگر طیبه که یک گروه افراطی مستقر در پاکستان است حکایت دارد. هندی ها در طرح اتهام علیه پاکستان پا را فراتر گذاشته و اعلام کرده اند لشگر طبیه با سازمان اطلاعات ارتش این کشور ( آی . اس . آی ) مرتبط است. هر چند مقام های هندی تاکنون مدرک محکمی برای دخالت سازمان استخباراتی پاکستان در حوادث بمبی ارایه نداده اند، اما در صورتی که ثابت شود آی اس آی در این حوادث دخالت داشته، می توان گفت چنین دخالتی از سوی یک سازمان اطلاعاتی رسمی یک کشور، خودکشی سیاسی تلقی خواهد شد. در صورتی که ثابت شود، عناصری از داخل پاکستان در این حوادث دخالت داشته اند، دولت این کشور دو راه حل پیش رو دارد: یکی تبری جستن که در این صورت آی. اس. آی را در مقابل خود خواهد دید و دوم تلاش برای تطهیر برای اعتراف به دخالت برخی گروه های غیر قانونی که در این صورت نیز، به ناتوانی و ضعف در اعمال حاکمیت سرزمینی خود تاکید کرده است که این به معنای خودکشی سیاسی برای دولت گیلانی است .
با این وجود به نظر می رسد روابط بین دو کشور حداقل تا یک سال آینده به سطح حداقلی گذشته نیز باز نمی گردد و این مساله ممکن است چالش ها و اختلافات جدیدی و فزاینده ای را بین اسلام آباد و دهلی نو را تقویت کند.