قانون‌های نوشته و نانوشته

هیوا زمانی
مناظره‌های کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، آخرین حلقه از انتخابات این کشور است که بعد از تعیین نام نهایی کاندیداها برگزار می‌شود. این رویداد معمولاً در یک سالن بزرگ یا در یک دانشگاه و در حضور بینندگان بی‌شمار برگزار شده و به صورت زنده هم پخش رادیو و تلویزیونی می‌شود. نحوه برگزاری این مناظره‌ها هم گوناگون است. البته معمولاً یک مجری توانمند که از چهره‌های مشهور خبری (روزنامه‌نگار یا مجری برنامه‌های معروف سیاسی تلویزیونی) است، اداره جلسه را به عهده دارد و سوالات را از کاندیداها می‌پرسد ولی در یکی از جلسات مناظره هم حضار در جلسه اجازه طرح پرسش از کاندیداها را پیدا می‌کنند. البته بین سال‌های 1988 تا 2000، نامزدهای انتخابات با امضای توافقنامه‌یی نحوه انجام این مناظره‌ها را از قبل تعیین کرده و در مورد شرایط برگزاری‌اش توافق کرده‌اند که این موافقتنامه از دوره قبل (سال 2004) برای اطلاع همه منتشر هم شده است. در سال 1960 که برای اولین بار مناظره انتخاباتی به صورت سازمان‌یافته برگزار می‌شد، بیش از 66 میلیون بیننده تلویزیونی از مجموع جمعیت 179 میلیونی آمریکا این رویداد را دیدند که یکی از رکوردهای ثبت شده برای برنامه‌های تلویزیونی محسوب می‌شود.
مناظره سال 1980 چیزی حدود 80 میلیون بیننده داشت. در آن سال کارتر و ریگان برای انتخاب شدن می‌جنگیدند و جمعیت آمریکا حدود 226 میلیون نفر بود. سال 2000 هم که ال گور و جرج بوش با هم رقابت داشتند، حدود 46 میلیون نفر از جمعیت 280 میلیونی آمریکا پای صحبت‌های آنها نشستند. چهار سال پیش هم حدود 5/62 میلیون نفر از مردم آمریکا، رقابت جرج بوش و جان کری را از گیرنده‌هایشان دیدند. این در حالی بود که 6/43 میلیون نفر از این تعداد، بیننده اولین جلسه مناظره کاملاً آمریکایی بین بوش و کری بودند.
نگاه تاریخی
مناظره‌های انتخاباتی بین آبراهام لینکلن و سناتور استفن داگلاس در سال 1858، نخستین مناظره واقعی چهره به چهره دو نامزد انتخاباتی در آمریکا است. این دو نفر هفت بار و بدون حضور مجری یا اداره کننده جلسه با هم مناظره کردند و درنهایت این لینکلن بود که به کاخ سفید رسید. این دو نفر یک بار دیگر هم در سال 1860 نامزد انتخابات ریاست جمهوری شدند ولی در آن سال در هیچ مناظره رودررویی حضور پیدا نکردند. پس از آن و تا سال‌های میانی دهه 1950 مناظره‌هایی کم و بیش نامنظم بین کاندیداها انجام می‌شد که یا عمومی ‌نبودند یا حداکثر اخبار و شرح آنها از طریق روزنامه‌ها یا رادیو به اطلاع مردم آمریکا می‌رسید. در سال 1956، «فردکان» که یکی از بازماندگان اردوگاه‌های کار در جنگ جهانی دوم بود و بعدها از دانشجویان دانشگاه مریلند شد، شکل جدید مناظره‌های کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را طراحی و پیشنهاد کرد. این پیشنهاد پس از مطرح شدن در رسانه‌ها، توسط الانور روزولت و تئودور مک کلدین مورد تایید قرار گرفت و اینچنین شد که دانشجویان دانشگاه دولتی مریلند از هر دو نامزد برای حضور در یک مناظره در این دانشگاه دعوت کردند. روزنامه «بالتیمورسان» در آگوست 1956 مقاله‌یی منتشر کرد که در آن از نیاز و اشتیاق مردم آمریکا (به خصوص مهاجرانی که به تازگی تابعیت آمریکایی دریافت کرده بودند) به برگزاری مناظره‌های انتخاباتی به شکل عمومی ‌خبر داده بود و اینچنین شد که سران دو حزب عمده سیاسی یعنی دموکرات‌ها و جمهوریخواهان با انجام این مناظره‌ها به شکل عمومی ‌موافقت کردند تا شکل جدید این مناظره‌ها از سال 1960 برگزار شود که مهم‌ترین آنها را در زیر می‌خوانید.
ـ جان اف کندی دموکرات و ریچارد نیکسون جمهوریخواه در 26 سپتامبر 1960، نخستین مناظره انتخاباتی به شکل جدید را در استودیو شبکه تلویزیونی CBS در شیکاگو برگزار کردند. نیکسون سالخورده که ماه پیش از این مناظره به دلیل آسیب‌دیدگی زانویش در بیمارستان بستری شده بود، با چهره‌یی شکسته، حالی ناخوش و سر و وضعی نامناسب به میدان آمده بود. کت و شلوار خاکستری او که همرنگ دیوارهای پشت سرش بود، این جمهوریخواه پیر را به کلی از صحنه محو می‌کرد و مردم آمریکا بین او و سناتور جوان و خوش پوش ایالت ماساچوست، این دومی ‌را برگزیدند.
ـ مابین سال‌های 1964 تا 1976، کاندیداهای ریاست جمهوری آمریکا در مناظرات رودررو شرکت نکردند.
ـ جرالد فورد رئیس‌جمهور وقت آمریکا در سال 1976 و رقیبش جیمی‌کارتر فرماندار سابق جورجیا توافق کرده بودند در سه جلسه مناظره شرکت کنند. اولین آنها در روز 23 سپتامبر 1976 برگزار شد. فورد در آن جلسه برتری‌اش را در مطرح کردن نظراتش پیرامون سیاست داخلی و برنامه‌هایش برای رفاه مردم آمریکا بر حریف نشان داد و در نظرسنجی‌ها از کارتر پیشی گرفت ولی وقتی در مناظره دوم و در زمان ارائه برنامه‌هایش برای راهبرد سیاست‌های خارجی گفت؛ «هیچ تضمینی برای کنترل اتحاد جماهیر شوروی در اروپای شرقی وجود ندارد و آنها هرگز تحت فرمان و رهبری فورد نیستند»، گور خودش را کند و مردم آمریکا را برای رای دادن به کارتر تشویق کرد و این گاف بزرگ باعث شد تا کارتر مسافر کاخ سفید شود.
ـ جیمی‌ کارتر، رونالد ریگان و جان اندرسون (نماینده ایلینویز در کنگره) قرار بود در سال 1980 در سه جلسه مناظره شرکت کنند. برای نخستین بار مناظره نامزدهای معاونت رئیس‌جمهور هم برنامه‌ریزی شده بود ولی کارتر با حضور اندرسون در مناظره‌ها مخالفت کرد. ریگان هم با نظر کارتر مخالف بود، در نتیجه مناظره اول با حضور ریگان و اندرسون برگزار شد. مناظره دوم و مناظره معاونان هم به دلیل همین مخالفت‌ها برگزار نشد. سرانجام ریگان شرایط کارتر را پذیرفت و مناظره سوم تنها با حضور این دو نفر انجام شد تا ریگان که تجربه سال‌ها بازیگری را داشت، کارتر دموکرات را شکست دهد و جمهوریخواهان با تکیه بر هنر یک هنرپیشه دوباره مستاجر کاخ سفید شوند.
ـ دو مناظره برنامه‌ریزی شده بین رونالد ریگان (رئیس‌جمهور وقت) و والتر موندال (معاون اسبق رئیس‌جمهور) در سال 1984 به برتری مجدد ریگان منتهی شد.
ـ در سال 1988، دو مناظره بین جرج بوش بزرگ (پدر) و مایکل دوکاکیس (فرماندار ماساچوست) به راهیابی پدر رئیس‌جمهور فعلی آمریکا به کاخ سفید منتهی شد.
ـ سال 1992، بیل کلینتون فرماندار آرکانزاس با برتری مقابل جرج بوش و راس پرو (نامزد مستقل) طی سه جلسه مناظره، رئیس‌جمهور آمریکا شد.
ـ کلینتون در سال 1996 بعد از پیروزی در دو جلسه مناظره با سناتور سابق کانزاس یعنی باب دال، چهار سال دیگر هم رئیس‌جمهور باقی ماند.
ـ جرج بوش (پسر) فرماندار تگزاس بود که به عنوان نامزد جمهوریخواهان در سال 2000 با حضور در سه جلسه مناظره و جدال با ال گور معاون بیل کلینتون به کاخ سفید رسید.
ـ چهار سال پیش و در سال 2004 جان کری سناتور ایالت ماساچوست طی سه جلسه مناظره مقابل جرج بوش شکست خورد تا بوش پسر چهار سال دیگر هم در همان اتاق کارش در واشنگتن بماند.
ـ براساس موافقت نامزدها، یکی از جلسات مناظره به پرسش و پاسخ بینندگان مناظره (یا اداره‌کننده جلسه) با نامزدها اختصاص دارد و نامزدها در این جلسه فقط در پایان صحبت‌هایشان را جمع‌بندی می‌کنند.
ـ پرتاب سکه معلوم می‌کند کدام نامزد باید پاسخگوی اولین سوال باشد. سوالات بعدی هم به ترتیب یکی در میان از نامزدها پرسیده می‌شود. نفر اول دو دقیقه فرصت دارد به نخستین پرسش جواب دهد. بعد از آن، نامزد دیگر یک دقیقه فرصت دارد که پاسخ رقیبش را نقد کند یا نظراتش را بگوید. البته براساس تصمیم مجری جلسه، این فرصت می‌تواند 30 ثانیه تمدید شود.
ـ در سال‌های اخیر، چراغ‌هایی به رنگ‌های سبز، زرد و قرمز روبه روی نامزدها روشن می‌شود که به ترتیب نشان‌دهنده 30، 15 و 5 ثانیه پایانی فرصت آنها برای پاسخگویی است.
ـ برگزاری جلسات مناظره هم یکی از مهم‌ترین مسائل در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا است. این مسئولیت طی سال‌های 1976 ، 1980 و 1984 به عهده «اتحاد زنان رای‌دهنده» (LWV) که یک سازمان بی‌طرف و مشوق زنان آمریکا برای حضور در انتخابات است گذاشته شده بود تا اینکه این سازمان در سال 1987 پشتیبانی خود در برگزاری مناظره‌های انتخاباتی را لغو کرد و چند ماه بعد، 14 عضو هیات امنای این سازمان به اتفاق آرا به کنار کشیدن این سازمان از فعالیت‌های انتخاباتی رای دادند و در بیانیه‌یی اعلام کردند این سازمان دیگر حاضر نیست بازیچه دست دموکرات‌ها و جمهوریخواهان باشد چرا که آنها با اعمال‌شان باعث فریب رای‌دهندگان شده‌اند. در همان سال، دو حزب بزرگ سیاسی آمریکا با سپردن امورات برگزاری مناظره‌ها به «کمیسیون مناظره‌های انتخابات ریاست جمهوری»، سازماندهی و پشتیبانی این رویداد را به عهده گرفته‌اند که مسئولان آن را اعضای سابق کمیته‌های سیاسی انتخاباتی همین دو حزب تشکیل می‌دهند.
چند نکته خواندنی
ـ سال 1992 برای اولین بار شاهد حضور یک کاندیدای مستقل در جمع دو نامزد جمهوریخواه و دموکرات بود. در آن سال «راس پرو» میلیاردر با جرج بوش پدر و بیل کلینتون رقابت کرد. بوش پدر آن سال بابت حرف‌های عجیبش مورد انتقاد قرار گرفت. او راس پرو را در اظهارنظری غیرمستقیم، بزدل خوانده بود و در جلسات مناظره هم با نگاه کردن پی در پی به ساعت مچی‌اش سعی داشت تمرکز رقبایش را بر هم بریزد. البته در نهایت این بیل کلینتون بود که رقابت انتخاباتی را برد.
ـ برنارد شاو، بیل مویرز، جیم لرر و باربارا والترز از معروف‌ترین مجریان و اداره‌کنندگان جلسات مناظره طی سال‌های گذشته بوده‌اند.
ـ دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس سه بار در سال‌های 1992 ، 2000 و 2004 میزبان مناظره انتخاباتی بوده که از این حیث رکورددار است. البته این دانشگاه امسال هم میزبان سارا پیلن و جوزف بایدن (در مناظره معاونان اوباما و مک کین) بود. این محل در سال 1996 هم نامزد برگزاری سومین مناظره بین کلینتون و باب دال شده بود ولی دو نامزد موافقت کردند جلسات مناظره را به دو نوبت کاهش دهند و اینچنین شد که دانشگاه واشنگتن از یک میزبانی دیگر محروم شد.