ایران و ژاپن کاندیدای یک کرسی منطقه آسیا در شورای امنیت
ابوالفضل احمدی
بنابر ماده 23 منشور ملل متحد، شورای امنیت سازمان ملل متحد علاوه بر پنج عضو دائمی، 10 عضو غیر دائم نیز دارد. نحوۀ عضویت غیر دائم این اعضا از طریق برگزاری انتخابات در مجمع عمومی سازمان ملل متحد خواهد بود. کشوری که عضو غیردائم شورای امنیت میشود با وجود اینکه به اندازۀ اعضای دائم شورا دارای قدرت نمیشود؛ اما جایگاه ویژهای در سازمان ملل پیدا میکند. ایران تنها یک بار در سال 56 ـ 1955 عضو غیردائم شورای امنیت بوده است. با گذشت نیم قرن، ایران برای سال یک بار دیگر 2010 ـ 2009 کاندیدای عضویت غیردائم در این شورا گردیده است.
سازوکار حضور اعضای غیردائم در شورای امنیت
سازوکار حقوقی انتخاب اعضای غیردائم شورای امنیت براساس قطعنامه 1991 A/RES و (XVIII) مورخ دسامبر 1963 مجمع عمومی سازمان ملل متحد و ماده 23 منشور است.
طی این قطعنامه مجمع عمومی سازمان، اصلاحیۀ افزایش اعضای انتخابی و غیردائم شورای امنیت از 6 عضو به 10 عضو را تصویب نمود.
براساس ماده 23 منشور ملل متحد، مجمع عمومی 10 عضو غیردائم شورای امنیت را مخصوصاً با توجه به شرکت اعضای سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بینالمللی و سایر اهداف سازمان در درجۀ نخست و همچنین با توجه به تقسیم عادلانۀ جغرافیایی انتخاب مینماید.
براساس این ماده برای عضویت غیردائم در شورا، سیستم خاصی مبتنی بر «سهمیۀ منطقهای» پیشبینی شده است. این اعضا براساس سهمیهبندی جغرافیایی انتخاب و هر سال نیز انتخابات برای پنج عضو غیردائم شورا برگزار میگردد. رأیگیری در مورد این انتخابات معمولاً از 16 اکتبر هر سال شروع میگردد. زمان عضویت غیردائم در شورا دو سال است و تمدید عضویت اعضای غیردائم مجاز نیست. اعلام آمادگی برای عضویت، هر عضو باید چند سال پیش از زمان مورد نظر از سوی کشور داوطلب درخواست رسمی به سازمان ملل و یا رئیس گروه منطقهای تسلیم گردد.
برای راهیابی داوطلب عضویت در شورای امنیت کسب دوسوم اعضای حاضر و رأیدهنده (124 رأی) مجمع عمومی ضروری است.
بنابر سازوکارهای موجود، تعداد اعضای غیردائم شورای امنیت بر اساس منطق «سهمیهبندی جغرافیایی» به شرح زیر میباشد:
ـ گروه آفریقا (3 عضو)
ـ گروه آسیا (2 عضو)
ـ گروه آمریکای لاتین و حوزۀ کارائیب (2 عضو)
ـ گروه اروپایی غربی و دیگر گروهها (2 عضو). یک عضو این گروه حتماً باید از اروپای غربی باشد. عضو دیگر از استرالیا، اقیانوسیه و دیگر گروهها انتخاب خواهد شد.
ـ گروه اروپای شرقی (1 عضو)
لازم به ذکر است بنابر توافق غیررسمی، یک کشور عربی از گروه آسیا یا آفریقا باید هر سال به عضویت غیر دائم انتخاب گردد.
معمولاً گروههای جغرافیایی پیش از اعلام نامزد نهایی، در سطح پایتختها و نهادهای بینالمللی با یکدیگر مذاکرات سختی دارند تا نامزد آنها آرای آن حوزه را داشته باشد. در نتیجۀ این انتخابات، مسائل سیاسی و روابط کشورها حرف نخست را میزند.
رأیگیری در مورد این انتخابات معمولاً از 16 اکتبر هر سال در اجلاسهای مجمع عمومی آغاز میگردد. اعضای انتخاب شدۀ جدید از اول ژانویه هر سال، جایگزین اعضایی میشوند که دو سال پیش انتخاب گردیدهاند و زمان عضویت آنها در 31 دسامبر سال به اتمام میرسد.
ایران و ژاپن از آسیا برای کسب یک کرسی و کشورهای اتریش، ایسلند و ترکیه نیز از اروپا برای تصاحب دو کرسی غیردائم شورای امنیت سازمان ملل برای دوره دو ساله 2009 ـ 2010 در 26 مهرماه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به رقابت میپردازند. اوگاندا و مکزیک نیز نماینده کشورهای آفریقایی و آمریکایی برای کسب کرسی غیردائم در این شورا هستند.
احراز پستهای مختلف در سازمان ملل و نه فقط عضویت غیردائم در شورای امنیت این سازمان براساس گروهبندی جغرافیایی صورت میگیرد که در اغلب موارد گروههای جغرافیایی بر سر معرفی کردن یک کاندیدا از گروه خودشان توافق میکنند.
عضویت غیردائم در این شورا نیازمند کسب 128 رای است.
چشمانداز عضویت ایران
ایران درخواست عضویت غیردائم در شورای امنیت را در سال 1996 ارائه نمود. این درخواست عضویت برای سال 2010ـ 2009 از حوزۀ جغرافیایی آسیا ارائه گردیده است.
برای انتخابات سال 9ـ 2008 از حوزۀ آسیا تنها ویتنام نامزد عضویت در شورا بود. همانطور که اکثر تحلیلگران پیشبینی میکردند چالشهای زیادی برای انتخاب این کشور در شورا وجود نداشت و در 16 اکتبر 2007 بههمراه کاستاریکا، کرواسی، بورکینافاسو و لیبی به عضویت این شورا انتخاب گردید.
انتخابات مربوط به عضویت غیردائم ایران در شورا در طول شصت و سومین نشست مجمع عمومیسازمان ملل در اکتبر سال 2008 برگزار خواهد گردید. با این وجود دو چالش عمده در زمینۀ پذیرش عضویت غیر دائم ایران در شورای امنیت وجود دارد.
1ـ درخواست عضویت ژاپن از آسیا ـ همزمان با درخواست داوطلبی عضویت ایران در شورا، تحت برخی فشارهای مرئی و نامرئی مغولستان از حوزۀ جغرافیایی آسیا نامزد کسب کرسی غیردائم در شورای امنیت شده بود. با این وجود بنابر اخبار خبرگزاریها، مغولستان پس از ملاقاتی سطح بالا با ژاپن، از نامزدی برای کرسی غیردائم شورا انصراف داد. برخی منابع گزارش دادهاند مغولستان بیش از 50 میلیون دلار از ژاپن برای انصراف دریافت کرده است. بلافاصله پس از این ملاقات و انصراف مغولستان ژاپن که در ابتدای سال 2007 میلادی دورۀ دو ساله عضویتش در شورای امنیت پایان یافته بود، بار دیگر خود را برای سال 201 ـ 2009 میلادی از حوزۀ جغرافیایی آسیا نامزد عضویت کرد. به این ترتیب ژاپن در حال حضار رقیب ایران برای کسب موقت شورا برای دورۀ زمانی 10 ـ 2009 است.
با توجه به اینکه ایران باید تأیید و تصویب اکثریت اعضای سامان ملل را داشته باشد، نامزدی ژاپن چالشی اساسی برای کسب آن محسوب میگرد. علیالاصول روابط با کشورهای دیگر و مخصوصاً لابیگری و روابط حسنه با قطبهای عمده جهانی تعیینکننده نهایی انتخاب عضو به نظر دائم شورای امنیت است. با توجه به نوع تعاملات خاص سیاسی ایران به نظر میرسد با وجود نامزدی ژاپن از حوزه جغرافیایی آسیا و مبارزۀ ایران با انتخاب، احتمال عضویت ایران در این شورای امنیت با چالشهای اساسی روبهرو گردیده است.
2- مخالفتهای احتمالی آمریکا و ائتلاف غرب با عضویت ایران با وجود فقدان قدرت و حوزۀ مانور قابل توجه، اعضای غیردائم شورای امنیت آمریکا معمولاً در پی مداخله در مسالئل سازمان به ویژه شورای امنیت است و بدیهی است به هیچوجه مایل نیست کشورهایی به عنوان عضو غیردائم انتخاب شوند که مخالف سیاستهای منطقهای و جهانی این کشور باشند.
با پیگیری سیاست تهدید و تطمیع دیگر کشورها از سوی آمریکا، احتمال عضویت ایران در این شورا با چالشهایی مواجه خواهد گردید.
انتخاب نشدن ونزوئلا به عنوان عضو غیردائم شورای امنیت میتواند الگوی قابل استنادی در این زمینه باشد. در مهرماه 1385، آمریکا تمام تلاش خود را به کار گرفت تا از راهیابی ونزوئلا به جمع اعضای غیردائم جلوگیری کند. در آن زمان آمریکاییها و ائتلاف غرب یکصدا از گواتمالا و کشورهای مستقل جهان از ونزوئلا حمایت میکردند. پس از چندین دور رأیگیری، ونزوئلا و گواتمالا نتوانستند حدنصاب لازم را کسب کنند تا اینکه سرانجام با وساطت کشورهای آمریکای لاتین، هر دو کشور به نفع پاناما از دو رأیگیری کنار کشیدند. به این ترتیب پاناما توانست بدون هیچ رایزنی قبلی و حتی درخواست عضویت، به یکباره صاحب کرسی غیردائم شورای امنیت شود.
راهبردهای جمهوری اسلامی ایران
جامعه بینالمللی هماکنون با یک آزمون مواجه است. مجمع عمومی سازمان ملل در معرض قضاوت افکار عمومی جهانیان قرار دارد که تا چه حد آمادگی دارد فضایی را برای کشورهایی مثل ایران که دارای مواضع ضدسلطه، حقطلبانه و عدالتجویانه است ایجاد کند که بتواند در شورای امنیت حضور یابد.
علیرغم برخی مخالفتهای مطرح شده با عضویت غیردائم ایران در این شورا، «میگوئل دیاسکودوتوبروکمن» رئیس مجمع عمومی سازمان ملل متحد اخیراً در واکنش به انتقاد برخی کشورها از نامزدی ایران به دلیل باز بودن پرونده هستهای از نامزدی ایران برای تصاحب یک کرسی غیردائم شورای امنیت حمایت کرد.
1ـ با توجه به اینکه یکی از موانع مهم حضور ایران در مقام عضویت غیر دائم در شورای امنیت درخواست عضویت ژاپن از منطقۀ جغرافیایی آسیا بوده است، نمایندگیهای ایران در ژاپن و نیویورک میتوانند زمینهها و ظرفیتهای تعامل و چانهزنی با دولت و دیپلماتهای ژاپن را در اینباره مورد بررسی قرار دهند.
2ـ عضویت ایران در جمع اعضای غیردائم شورای امنیت نیازمند رایزنیهای گسترده و روابط عالی با کشورهای حوزۀ جغرافیایی آسیاست. این روابط لازمۀ اخذ رأی برای عضویت ایران در این شوراست. دستگاه دیپلماسی کشور و مخصوصاً نمایندگیهای ایران، در حوزۀ جغرافیایی آسیا باید رایزنیهای منطقهای را در این ارتباط گستردهتر گردانند.
3ـ با توجه به اینکه ایران بسیاری از فاکتورهای عضویت غیردائم در شورای امنیت (همانند نمایندگی یک گروه جمعیت با اهمیت، تجربۀ رهبری در گروه 77 و سازمان کنفرانس اسلامی) را داراست، زمینههای همراهی کشورهای آسیایی برای امکان رأی به عضویت ایران در شورای امنیت از طریق سازوکارهای مزبور و به مخصوص سازمان کنفرانس اسلامی میتواند در دستور کار دیپلماسی کشور قرار گیرد.
4ـ در صورت عدم پذیرش عضویت غیردائم ایران در شورای امنیت در سال 2010 ـ 2009 این درخواست باید بار دیگر از سوی دستگاه دیپلماسی کشور تکرار گردد؛ چرا که حضور ایران در شورای امنیت سازمان ملل میتواند توان چانهزنی کشور را ارتقا دهد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
