گفتگو با دکتر احمد بخشایشی کارشناس مسائل بینالملل و دکتر سیدحسین تقویحسینی عضو کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس هشتم
*چه شد که پس از مذاکرات ژنو اروپاییها تصمیم گرفتند دور دیگری از تحریمهای اقتصادی را علیه جمهوری اسلامی به کار ببندند؟
**بخشایشی: در وهله اول باید به این نکته اشاره کنم که پرونده هستهای ایران در یک فاز سیاسی قرار گرفته و توسط آمریکا به نوعی گروگان گرفته شده است و سعی دارد از این طریق فشارهایی را بر جمهوری اسلامی ایران وارد کند. بعد از آن ایران راهحلهایی را در قالب مدالیته انتخاب کرد و آژانس همکاریهایی را انجام داد و علاقهمند بود همان همکاری را آژانس انجام دهد تا پرونده از شورای امنیت به آژانس برگردد. ما معتقدیم که مرجع اصلی و قانونی رسیدگی به پرونده هستهای ایران و شورای امنیت نیست بلکه این آژانس است که باید به این موضوع رسیدگی کند اما تحت فشار آمریکا پرونده از مسیر اصلی خود خارج شد و به شورای امنیت رفت.
*به نظر شما چرا این پرونده باید در آژانس بینالمللی انرژی اتمی مورد بررسی قرار گیرد؟
**بخشایشی: زیرا شورای امنیت از کشورهای محدودی تشکیل شده که بعضا عضو آژانس نیستند و نمیتوانند در خصوص این پرونده اظهارنظر کنند اما در آژانس همه کشورها یک موضوع مشترک را مورد بررسی قرار میدهند زیرا همه اعضا به قوانین آژانس پایبند هستند و بهتر میتوانند در خصوص مسائل مشترک خود اظهارنظر کنند. در مذاکرات ژنو هم این یک بسته پیشنهادی ارائه و هم اروپاییان بستهای ارائه دادند و هر دو طرف گفتند که موارد مشترک هر دو بسته را استخراج خواهند کرد و در قالب یک مدالیتهای نهایتا مذاکرات ادامه پیدا کند.
مدالیتهای که در آن ایران غنیسازی خود را تعلیق نمیکند اما از توسعه آن دست برمیدارد و هر مرحلهای که هست کار را متوقف کند تا را طول توقف مذاکرات طرفین ادامه پیدا کند. ولی آمریکاییها گفتند که ایران باید غنیسازی را تعلیق کند و لذا از ایران خواسته که هر چه زودتر به خواستههای آنان پاسخ دهد که ایران پاسخی ارائه نکرد و آنها پس از آنکه با عدم پاسخگویی ایران مواجه شدند تصمیم به صدور تحریمهای اقتصادی گرفتند.
*به نظر شما آیا چشمانداز روشن پیش روی قطعنامهای که آمریکاییها در پی تصویب آن هستند وجود دارد؟
**بخشایشی: در تحریمهای جدید باید به دو نکته توجه کنیم: اول اینکه آنها فکر میکنند تحریمهای قبلی اثرگذار بوده است. خاموشیهای مداوم در کشور، گرانی و صفهای طویل پمپ بنزین و... آنها را به این نتیجه رسانده که تحریم قبلی باعث به وجود آمدن این مشکلات شده و افزایش آن به نارضایتی عمومی منجر خواهد شد. لذا آنها ترغیب شدهاند که قطعنامه بعدی را اجرا کنند. اما آنچه که مسلم است اینکه مسئله گرجستان باعث شده که چین و روسیه در خصوص تحریم ایران به رهبری آمریکا لجبازتر شوند و مقاومتهایی را انجام دهند. روسیه از دخالتهای آمریکا در قضیه گرجستان و کشته شدن دهها نفر به شدت ناراحت است و امکان دارد از همراهی با آمریکا در خصوص اعمال تحریمهای سختتر علیه ایران سرباز بزند. به همین دلیل آمریکاییها برای پیشبرد اهداف خود دست به دامان اروپاییها شدند. البته خود اروپاییها هم در قضیه گرجستان با مشکلاتی مواجه شدهاند که این موارد چشمانداز تحریمها اخیر را روشن نمینماید و به نظر نمیرسد که آمریکا در تصویب یک قطعنامه دیگر بتواند رضایت همه اعضا را جلب کند.
*دولت جمهوریخواه بوش در ماههای پایانی خود به سر میبرد. سیاست خارجی دولت بوش را چه طور ارزیابی میکنید؟
**بخشایشی: ما بیشترین مشکل با آمریکا را در دوره دموکراتها داشتهایم. مشهور است که دموکراتها نرمافزارانه برخورد میکنند و جمهوریخواهان سختافزارانه. بوش در دو دوره ریاست جمهوری خود سختافزاری برخورد کرد و چنگ و دندان نشان میداد و 3 قطعنامه را علیه جمهوری اسلامی ایران در شورای امنیت به تصویب رساند اما او در حوزه داخلی بخصوص در حوزه اقتصاد به شدت ضعیف عمل کرد و نتوانست اقتصاد آمریکا را سر و سامان بدهد و چون نتوانست از عهده این برآید دچار مشکلات عدیدهای شده است او در سیاست خارجی با اتخاذ تصمیمات جنگافروزانه و حمله به عراق و افغانستان صدمات و فشارهای زیادی را بر دولت و مردم آمریکا وارد کرد و نتوانست از طریق تعامل و مذاکره پرونده هستهای ایران را به سرانجام برساند و با ادامه سیاستهای خصمانه خود موفق به حل آن نشد و کار به رئیسجمهور بعدی آمریکا رسید.
*دولتمردان اروپایی و آمریکایی در مقابل اعتراضات مکرر تجار و سرمایهداران کشورهای خود چگونه پاسخ خواهند داد؟
**بخشایشی: بیشک حوزه اقتصاد بر سیاسیون نفوذ دارد. شرکتهای متعددی خواستار سرمایهگذاری در ایران بودند که با مقامات دولتهایشان روبهرو شدند اما این شرکتها از دولتها به دلیل از دست دادن منافع سرشار کمک مالی دریافت میکنند. آمریکاییها به شرکتهای آلمانی که موفق به سرمایهگذاری در ایران نشدهاند هزینههایی را پرداخت میکنند که آنها نمیخواهند بازار ایران را از دست بدهند اما ضرر این کار را از دولتمردان خود و آمریکا دریافت میکنند.
*به نظر شما آیا 4 کشور اروپایی و آمریکا فکر میکنند که مسیر حل پرونده هستهای ایران از مسیر تحریمهای اقتصادی میگذرد. آیا این شیوه در گذشته نتیجهای برای آنها در برداشته است؟
**تقوی: آمریکا و اروپاییها به دنبال صدور قطعنامه چهارم هستند و بنا دارند تحریمهای خود را شدت ببخشند و برخواستههای خود که در بسته پیشنهادی هم آمده اصرار میورزند اما جمهوری اسلامی هم بر خواستههای خود که بسته پیشنهادی ارائه شده آمده اصرار میورزد و یک نوع برابری به وجود آمده یعنی همانطور که آنها بسته پیشنهادی ارائه کردهاند ما هم این کار را انجام دادهایم و اصرار داریم که بهتر است روی نکات مشترک این دو بسته بحث شود و مذاکرات ادامه پیدا کند اما اروپاییها از فضای بعد از نشست ژنو به تهدیدات خود افزودند و احساس آنها این است که کشور ما بر مواضع اصولی خود ایستادگی خواهد کرد چرا که کلیت نظام این مواضع را پذیرفته و بر روی آن پافشاری میکند. اروپاییها هم با اعمال این گونه تحریمها راه به جایی نخواهند برد و راهحل پرونده هستهای ایران از این مسیر نمیگذرد.
*عدهای معتقدند که دوران تحریمهای اقتصادی به سرآمده و حداقل این سیاستها در قبال جمهوری اسلامی ایران بیتاثیر بوده و اگر اثر منفی داشته غرب هم در اثرات منفی آن شریک بوده است نظر شما چیست؟
**کانالهای ارتباطی برای خنثی کردن اثرات تحریمها در دنیای کنونی بسیار است و ملت ما هم در این زمینه از تجربیات خوبی برخوردار است و میداند که چگونه با نظام بینالملل حتی در شرایط تحریم مراودات تجاری داشته باشد. آنها اگر فکر میکنند میتوانند با این گونه سیاستها نارضایتی ملت را موجب شوند سخت در اشتباهاند. پیوند ملت با نظام و ولایت پیوندی ناگسستنی است این سیاست و حربه دشمنان برای ما ناشناخته نیست و ملت ما آن را به خوبی فهمیده است.
استراتژیستهای آنان اعلام کردهاند که باید در فضای داخلی ایران و تغییر و تحولاتی را به وجود آوریم زیرا تهدیدات نظامی در مقابل ایران کارساز نیست و لذا باید سیاستی را پیریزی کنیم که ایران از درون دچار شکنندگی شود. تحریمهای اقتصادی آنان را میتوان در همین راستا ارزیابی کرد.
آنها قطعا راهحل حمله نظامی را هم مورد ارزیابی قرار دادهاند و به این نتیجه رسیدهاند که قادر نیستند از این طریق انقلاب اسلامی را زمینگیر کنند چرا که در این صورت انسجام ملت به حد اعلای خود خواهد رسید و ایران آن قدر توان نظامی دارد که بتواند به بهترین نحو به تمهیدات نظامی پاسخ دهد چرا که ایران طی سالهای اخیر قدرت بسیار زیادی در این زمینه پیدا کرده است. ملت ما دست دشمنان خود را به خوبی خوانده و هرگز تحت تاثیر قطعنامههای آنان قرار نخواهد گرفت. بلکه انسجام و ایستادگی آنها در برابر مشکلات و فشارها افزایش پیدا خواهد کرد.
*جمهوری اسلامی ایران موفق شد موشک ماهواره بر خود را با نام سفیر با موفقیت به فضا پرتاب کند. این گونه موفقیتها تا چه اندازه در خنثیسازی جنگ روانی دشمنان موثر خواهد بود؟
**تقوی: ملت ما ثابت کرده است که در شرایط تحریم موفقیتهای بسیاری را کسب کرده است. معرفی این قبیل موفقیتهای بزرگ که یک نمونه آن پرتاب موشک ماهواره بر سفیر بود روحیه ملت ما و همه ملتهای آزاده دنیا را در راه ایستادگی و استقامت دو چندان میکند و به همه ملتها میآموزد که میتوان بر اصول خود ایستادگی کرد و زیر سلطه قدرتهای استکباری نرفت و با عزت زندگی کرد ما ثابت کردیم که تحریمها و دشمنیهای چند کشور نمیتواند مانع از دستیابی به ارزشهای روز دنیا و کسب پیروزیهای بزرگ شود. این رخداد به خوبی شکست سیاستهای تحریمی را نشان داد. دنیا باید بداند که ایران یک کشور بزرگ و تاثیرگذار است و نباید از این نقش موثر غافل شد. ما کشوری هستیم که در بدترین شرایط و از دل سختترین تحریمها به این موفقیتهای بزرگ دست یافتهایم و این موفقیتها آسان به دست نیامده که ما بخواهیم بر اثر برخی تحریمهای بیاثر و بیخاصیت اقتصادی آنها را از دست بدهیم. انرژی صلحآمیز هستهای دستاورد خود ملت ایران است و درست در شرایطی به آن دست پیدا کرده که تحت شدیدترین تحریمها بوده و اینک با تمام وجود از آن دفاع خواهد کرد و با وحدت و انسجام و ایستادگی هر نوع تحریمی را خنثی خواهد کرد.