اصلاح‌طلبان در اندیشه فردای پایتخت

گروه سیاست: در انتخابات سومین دوره شورای شهر تهران، مردم پایتخت به کدام فهرست رأی می‌دهند؟ فهرست مشترک اصلاح‌طلبان با فهرست‌های گوناگون اصولگرایان؟ اقبال 15 نامزد اصلاح‌طلبان بلندتر است یا شانس 50 نامزد اصولگرا؟ این پرسشی است که فعالان عرصه انتخابات، روز جمعه 24 آذر پاسخ آن را خواهند گرفت. اکنون در حالی که تنها 48 ساعت به آغاز انتخابات باقی مانده، رقابت‌های انتخاباتی در پایتخت به لحظات نفس‌گیر خود رسیده است. شهروندان تهران در حالی هوایی سرد و بارانی را تجربه می‌کنند که بازار سیاست و تبلیغات بسیار داغ و گرم و پررونق است. اینک تبلیغات انتخاباتی جدی‌تر از روزهای گذشته به اوج خود رسیده است. از آغاز زمزمه‌های برگزاری انتخابات شوراها، نخستین پیش‌بینی‌ای که در محافل سیاسی وجود داشت رقابت چند فهرست انتخاباتی از سوی دو جناح موافق و مخالف دولت بود. اما هنگامی که از دو هفته پیش فهرست‌های گروه‌های سیاسی منتشر شد، معلوم شد که این پیش‌بینی متناسب با واقعیات نبوده است. مجموعه گروه‌ها و طیف‌های جریان اصلاح‌طلب با حمایت مهدی کروبی دبیر کل حزب اعتماد ملی، سیدمحمد خاتمی و همراهی ده‌ها گروه اصلاحی تنها یک فهرست 15 نفره برای شورای شهر تهران منتشر کرده‌اند که این تفاهم برخلاف تمام پیش‌بینی‌ها بوده است. اما در جبهه مقابل – اصولگرایان – این تفاهم به دست نیامد و دست کم سه فهرست اصلی «ائتلاف بزرگ اصولگرایان»، «جبهه پیروان خط امام و رهبری» و «رایحه خوش خدمت» منتشر شد. در این جریان چندین فهرست فرعی دیگر نیز وجود دارد. توافق گروه‌های عمده اصلاح‌طلب و حزب اعتمادملی بر سر چهره‌های متخصص و غیرسیاسی، نخستین تجربه اصلاح‌طلبان در فضای سیاسی کشور پس از شکست در سه انتخابات شورای شهر دوم، مجلس هفتم و ریاست‌جمهوری نهم است. شرایط این انتخابات از جهانی دیگر نیز متفاوت است. هر چند شرایط انتخابات مشابه سال 81 است اما جای بازیگران آن عوض شده است. در حالی که در انتخابات 81 اصلاح‌طلبان در دولت و مجلس ششم مسئول برگزاری انتخابات بودند، امروز این اصولگرایان هستند که انتخابات را برگزار می‌کنند. اصلاح‌طلبان در زمستان 81 با فهرست‌های متعدد انتخاباتی آمدند و اصولگرایان با یک فهرست. این بار اما اصلاح‌طلبان با یک فهرست آمده‌اند و اصولگرایان با چند فهرست.
از سوی دیگر انتخابات سومین دوره شورای شهر تهران در شرایطی برگزار می‌شود که جناح موسوم به اصولگرا، جناح سوار بر مرکب قدرت، برخلاف تصور و مغایر با تجربه اصلاح‌طلبان، وحدت را در چندین اگر و اما جست‌وجو کرد تا انتخابات 24 آذر که اینک برای اصلاح‌طلبان به یک فرصت تبدیل شده است، برای آنان یک تهدید باشد. جریان اصلاح‌طلب که با درایت مهدی کروبی، خیرخواهی سیدمحمد خاتمی و همراهی اکبر هاشمی رفسنجانی و تفاهم ده‌ها حزب و گروه کوچک و بزرگ به یک فهرست واحد رسیده است، در حالی به عرصه انتخابات وارد شده است که به حضور و مشارکت انبوه مردم نیاز دارد. در حالی که اصولگرایان رأی سنتی خود را در تهران دارند، این اصلاح‌طلبان هستند که با تبلیغات مناسب و شناساندن خود به مردم، می‌توانند از شانس بالایی برخوردار باشند. از این‌رو انتخابات روز جمعه بدون هیچ پیشداوری و حتی بدون در نظر گرفتن برنده میدان گامی به جلو برای جنبش اصلاحی در ایران است، گامی که با تفاهم آغاز شده و با مشارکت مردم پیش خواهد رفت.
اصلاح‌طلبان، منسجم اما منتظر
فهرست مشترک اصلاح‌طلبان و حزب اعتماد ملی متشکل از 15 چهره متخصص و اجرایی است. محمدعلی نجفی معاون رئیس‌جمهور سابق و رئیس سابق سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، احمد مسجد جامعی وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی معصومه ابتکار معاون رئیس‌جمهور و رئیس سابق سازمان محیط زیست، اسماعیل دوستی استاندار سابق کهگیلویه و بویراحمد و شهردار سابق منطقه 3، سید کامل تقوی‌نژاد معاون سابق وزیر اقتصاد و وزیر تعاون، علی نوذرپور مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی عمرانی وزیر کشور، عباس میرزا ابوطالبی معاون سابق وزارت مسکن، پیروز حناچی معاون سابق وزیر مسکن، هادی ساعی ورزشکار و جوان نمونه کشور، حسن کریمی معاون سابق استانداری تهران و چند استان دیگر، قاسم تقی‌زاده خامسی معاون شهردار اسبق و مدیر عامل و رئیس هیات مدیره سازمان آب تهران، زهرا صدراعظم نوری نخستین شهردار زن ایران، افشین حبیت‌زاده رئیس دانشگاه کار واحد تهران، شهاب‌الدین طباطبایی مشاور یونسکو در تهران و الهه راستگو مدیر کل اشتغال زنان وزارت کار در این فهرست قرار گرفته‌اند.
علاوه بر فهرست مشترک اصلاح‌طلبان مجمع اسلامی بانوان نیز فهرستی را منتشر کرده است که اشتراکات بسیاری با فهرست اصلاح‌طلبان دارد.
در این فهرست این اسامی به چشم می‌خورد: اسماعیل دوستی، سیدکامل تقوی‌نژاد، هادی ساعی، محسن بهرامی، مجتبی قاسمی، احمد مسجد جامعی، معصومه آباد، خسرو نصیری‌زاده، حسن کریمی، نادر آزاده، محمدعلی نجفی، عباس میرزا ابوطالبی، حسن بیادی، پریوش برنجی و علی نوذرپور.
بدین ترتیب اصلاح‌طلبان با کمترین اختلاف و بیشترین اشتراکات فهرست مشترک ارائه کرده‌اند. اصلاح‌طلبان در حالی روز جمعه مردم را به پای صندوق‌های رای دعوت می‌کنند که خود نهاد شورا را پس از 20 سال بنا نهادند. نهادی که روز جمعه برای سومین بار ترکیب آن تغییر می‌کند، مدلی اجمالی از آرمان سده اخیر جنبش اصلاح‌طلبی در ایران است.
مهدی بازرگان با تاسیس نهادهای مدنی و به عنوان پیشگام تاسیس انجمن‌های صنفی و احزاب سیاسی – دینی نخستین گام را به سوی دموکراسی توده‌ای برداشت، هر چند خود به این روایت نپیوست. دکتر علی شریعتی در نظریه سیاسی مورد نظر خود برای توده‌ها نقشی فراتر از نخبگان قائل شد چنانکه با هرگونه ایجاد حاکمیت طبقاتی و متعلق به کاست قدرت در جامعه مخالف بود و سرانجام آیت‌ا... سیدمحمود طالقانی آرمان حاکمیت توده‌ها را در قالب مسوول شورا به جامعه ایران پس از انقلاب اسلامی 1357 عرضه داشت.
اما با وجود این، قدرت شوراها به تدریج کم‌رنگ شد و تنها بخشی از قدرت و غیررسمی‌ترین آن در اختیار شوراها قرار گرفت. اما همین سهم اندک نیز 20 سال طول کشید تا بار دیگر دولتی که گرایش‌های اصلاح‌طلبان آن بر دیدگاه‌های محافظه‌کاران چیرگی داشت، بر مسند بنشیند و فصل فراموش شده قانون را به اجرا درآورد. دولت سیدمحمد خاتمی در جهت حاکمیت مردم، تمرکز زدایی از قدرت و تفویض بخش‌های قابل توجهی از اقتدار دولت به نهادهای مدنی را در دستور کار قرار داد. انتخابات روز جمعه بدون هیچ پیشداوری و حتی بدون در نظر گرفتن برنده میدان گامی به جلو برای جنبش اصلاحی در ایران است.
نهضت آزادی و ملی – مذهبی‌ها؛ بدون فهرست اما حامی اصلاح‌طلبان
در کنار فهرست رسمی اصلاح‌طلبان، سومین دوره انتخابات شوراها شاهد بیانیه‌های منتشر شده از سوی برخی گروه‌های منتقد حاکمیت است که در آن دو نکته برجسته و بارز وجود دارد؛ اول عدم تحریم انتخابات از سوی این گروه‌ها. دوم حمایت غیرمستقیم از فهرستی که در آن چهره‌های اصلاح‌طلب در آن قرار دارند. نهضت آزادی ایران و گروه‌های ملی – مذهبی در بیانیه‌های جداگانه‌ای از فهرست اصلاح‌طلبان حمایت کرده‌اند. در بیانیه نهضت آزادی آمده است: در هر شهری که اصلاح‌طلبان روی فهرست مشترکی ائتلاف یا توافق کرده باشند، مانند شهر تهران، یا تعداد محدودی از نامزدهای اصلاح‌طلب یا مستقل واجد صلاحیت تایید صلاحیت شده باشند از میان افراد معرفی شده به کسانی که خود واجد صلاحیت بدانیم رای دهیم. این بیانیه می‌افزاید: حمایت ما از فهرست مشترک اصلاح‌طلبان به معنای چشم‌پوشی از انتقادات جدی ولی دوستانه از اصلاح‌طلبان نیست.
شماری از چهره‌های مشهور ملی – مذهبی از جمله عزت‌ا... سحابی، اعظم طالقانی، حسن یوسفی اشکوری، حبیب‌ا... پیمان، محمد بسته‌نگار، رضا رئیس طوسی و حسین رفیعی نیز در بیانیه‌ای از مردم خواستند به نامزدهای مورد تبلیغ جریان‌های «ویژه» که بهایی به برخورد کارشناسی برای حل امور شهری (همچون برخورد کارشناسی با امور ملی و بین‌المللی) نمی‌دهند و مخالف آزادی و عدالت و توسعه پایدار و همه‌جانبه‌اند رای ندهند. علاوه بر این گروه‌ها، در فضای انتخابات هر قدر هم سیاسی باشد نمی‌توان از حضور کاندیداهای مستقل چشم‌پوشی کرد. شاید از میان کاندیداهای تهرانی، اکثریت قابل ملاحظه‌ای را نیروهای مستقلی تشکیل می‌دهند که طیف رنگارنگی از خیل جوانان و زنان و پیشه‌وران و پزشکان، مهندسان و... را تشکیل می‌دهند. این افراد نیز با گرایش‌های اصلاح‌طلبانه در انتخابات حاضرند.
اصولگرایان؛ فهرست‌های متعدد و نگران
در حالی که فقط دو روز به انتخابات شوراها باقی مانده، آخرین خبرها حاکی از آن است که اصولگرایان با نزدیک به 40 نامزد در انتخابات شرکت می‌کنند.
در جبهه اصولگرایان 4 فهرست اصلی «ائتلاف بزرگ اصولگرایان»، «ائتلاف رایحه خوش خدمت»، «فهرست جبهه پیروان خط امام و رهبری» و «آبادگران جهادی» در کنار ده‌ها فهرست فرعی دیگر منتشر شده است.
مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران و رئیس ائتلاف اصولگرایان ایران اسلامی فهرست این ائتلاف را بدین شرح اعلام کرد: عباس شیبانی، مهدی چمران، رسول خادم، حسن بیادی، حبیب کاشانی، محمد خسروی وفا، منظر خیرحبیب‌اللهی، امیرعلی امیری، بهمن ادیب‌زاده، ناصحی، محسن هویزی، محسن وفامهر، معصومه آباد، مرتضی طلایی و حمزه شکیب.
علاوه بر این فهرست، رایحه خوش خدمت نیز فهرستی را منتشر کرده است. پروین احمدی‌نژاد، مهرداد بذرپاش، خسرو دانشجو، محمود زریبافان، امیررضا آشتیانی، نسرین سلطان‌خواه، حسن زیاری، عباس مجدی، سیدحمید سجادی، سیدرستم سیدآقاخان، مهنوش معتمدی آذر، حمزه شکیب، محمود عباس‌زاده، مجتبی اعلایی و مسیح مشهدی تفرشی نامزدهای نهایی ائتلاف رایحه خوش خدمت هستند. علاوه بر این دو فهرست، هر چند که پیش از این اعلام شده بود جبهه پیروان خط امام و رهبری در انتخابات شورای شهر تهران فهرست مستقلی ارائه نمی‌کند ولی سیدکمال سجادی سخنگوی این جبهه فهرست نهایی این جبهه را منتشر کرد. این فهرست که بعد از رایزنی و مشورت فشرده دبیران کل 14 تشکل عضو این جبهه نهایی شده ترکیبی است که می‌شود نام آن را فهرست 5+5+5 نام نهاد. در این فهرست 5 نفر از فهرست رایحه خوش خدمت، 5 نفر از فهرست ائتلاف اصولگرایان و 5 نفر مستقل نیز معرفی شده‌اند. علاوه بر این فهرست‌ها، فهرست ائتلاف خادمین ملت، خدمتگزاران مستقل ایران اسلامی و هیات پیروان ولایت – آبادگران عدالت‌خواه، نیز فهرست‌هایی منتشر کرده‌اند.
فهرست‌هایی با هویت‌های نامعلوم
از گوشه و کنار زمزمه فهرست‌های جدیدی نیز به گوش می‌رسد که اهمیت اتحاد تلاشگران برای فردا یکی از آنهاست. این فهرست که با عنوان «شهر فردا» و همنام ستاد تبلیغاتی اصلاح‌طلبان منتشر شده است، ترکیبی از فهرست جناح‌های مختلف را دربرخواهد گرفت. در همین حال اتحاد فرزندان ری نیز سردرگمی‌هایی را ایجاد کرده است.
بدین ترتیب همگان در انتظار انتخابات روز جمعه هستند، روزی که مردم با حضور در پای صندوق رای به نامزدهای خود رای خواهند داد. از جامعه‌ای که در آن هر لحظه امکان اتفاقی وجود دارد، هیچ اتفاقی دور از انتظار نیست، گرچه قابل پیش‌بینی دقیق هم نیست.