اهمیت دستیابی کشورها به انرژی هستهای
مترجم: ن.کهنکاری
مقدمه:
«قدرت و نفوذ کشورهای خاورمیانه در بازار نفت تا سال 2030 به طور جدی افزایش خواهد یافت. اگر کشورهای جهان به موقع بر این موضوع سرمایهگذاران نکرده و شرایط را ارزیابی نکنند، بهای نفت و گازشان به شدت بالا خواهد رفت و این به کشورهای در حال توسعهای مانند ترکیه خسارات جبران ناپذیری وارد خواهد کرد. اما اگر در جهت دستیابی به انرژیهای قابل احیا، استفاده بهینه از انرژی و انرژی هستهای گامهایی برداشته شود،با کاهش تقاضا،زیانهای ناشی از افزایش قیمتهای نفت و گاز طبیعی کمرنگتر میشود.»
این جملات را دکتر «فاتح بیرول» اقتصاددادن ارشد آژانس بینالمللی انرژی میگوید؛ سازمانی که استراتژی و سیاستهای بازار انرژی درجهان را مشخص میکند.
بیرول که برابر ارایه گزارش سال 2005 «چشمانداز انرژی جهان» به آنکارا، پایتخت ترکیه، سفر کرده است درباره چگونگی شکلگیری معادلات انرژی جهان در 25 سال آینده اظهار داشت: در این ربع قرن پیشرو، کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا(MENA) اهمیت استراتژیک خاصی خواهد یافت طبق گزارش« چشم اندازی انرژی جهان» در سال گذشته،نیاز دنیا به سوخت در قیاس با امروز،50 درصد افزایش خواهد یافت. بر این اساس نقش 9 کشور شامل عربستان سعودی،امارات،مصر ایران،عراق،کویت،لیبی،الجزایر و قطر در بازارهای نفت به طور محسوسی پررنگتر میشود.
آژانس بینالمللی انرژی با مد نظر قرار دادن کشورهای شمال آفریقا، سه سناریو برای آِنده بازارهای انرژی پیشبینی کرده است.
1- سناریوی « رفرانس» در شرایطی که تغییری در سیاستها و روند کنونی رخ ندهد.
2- سناریوی «دیرکرد در سرمایهگذاری» در وضعیتی که کشورها به موقع سرمایهگذاری نکنند.
3- « سناریوی جایگزین» : وقتی که مصرف کنندگان عمده انرژی،مانند آمریکا کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ژاپن، انرژی را به صورت بهینه استفاده کرده و وابستگیشان را به تولیدکنندگان کاهش دهند.
براساس سناریوی خوشبینانه،در سال 2030 نیز سیاستهای موجود در انرژی ادامه مییابد. سهم انرژی هستهای نسبت به اکنون تفاوت چندانی نداشته و سهم زغال سنگ در این بازار گسترش خواهد یافت. گاز هم بیشترین طالب را در بازار خواهد داشت. در این میان رشد 60درصدی مصرف انرژی بیشتر توسط نفت و گاز تامین میشود و از این رو ذرات معلق کربی و دیاکسید در 25 سال آینده به دو برابر شرایط فعلی خواهد رسید.
اما طبق سناریوی دوم،قیمت نفت خام در سال 2030، 13 دلار بیشتر از قیمت کنونی خواهد بود و در نهایت،برپایه سناریوی « جایگزین»،تقاضای سوخت نسبت به سناریوی اول 10 درصد کاهش یافته و اثر آن به صورت سقوط قیمت نفت در بازار نمایان خواهد شد.
به دنبال آن عربستان سعودی میزان تولید نفتش را در سال 2010 از 11 میلیون بشکه در حال حاضر به 18 میلیون ایران از 4 میلیون به 6 میلیون خواهد رساند. در صورت برقراری ثبات در عراق،تولیدات این کشور هم از 2 میلیون به 3 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.
مهمتر اینکه حتی براساس خوشبختانه سناریوها، بهای نفت در بازارهای جهانی میان 46 تا 55 دلار خواهد بود.
با توجه به این گزارش،بیرول بر این باور است که کشورهایی مانند ترکیه و حتی کشورهای صاحب ذخایر نسبتا محدود منطقه باید بر تلاش خود برای دستیابی به انواع دیگر سوخت،به ویژه انرژی هستهای بیفزایند و منافع انرژی خود را متنوعتر کنند. متن مصاحبه مجله اکسیون را با بیرول در این باره میخوانید.
* قیمت هر بشکه نفت در بازار جهانی از مرز 60 دلار گذشت، پیشبینی شما از قیمت نفت در 30 سال آینده چیست؟
** به جرات میتوان گفت حداقل تا سال 2010 بهای نفت در سطح بالا سیر خواهد کرد. گرچه شاید قیمت از قیمت کنونی پایینتر بیاید اما نسبت به میانگین سالهای گذشته،افزایش چشمگیری خواهد داشت. بنابراین،کشورها ناچارند بودجه خود را براساس قیمتهای میان 50-40 دلار برای هر بشکه نفت برنامهریزی کنند که این هم بار اقتصادی سنگینی بر دوش کشورهای در حال توسعه وارد کننده نفت مثل ترکیه خواهد بود.
* جنگ عراق در افزایش قیمتهای نفت نقش مهمی داشت. در مقاطع بعدی وضعیت عراق چه تاثیری بر بازارهای نفت میگذارد؟
** عراق صاحب ذخایر نفتی بسیار غنی است. در صورت برقراری صلح،آرامش و ثبات سیاسی در این کشور،سهم آن در تولید نفت جهان با سرعت افزایش خواهد یافت این تحول هم بر بازارهای نفت آرامش بیشتری میبخشد اما متاسفانه به نظر میرسد چنین شرایطی حداقل تا 4-3 سال آینده میسر نباشد.
* به گفته شما ذخایر نفتی خاورمیانه و شمال آفریقا در 25 سال آینده نقش حساسی در روند بازار نفت جهان خواهد داشت. اما آیا راهکاری برای سپری شدن این ربع قرن به دور از بحران وجود دارد؟
** هر کشور آفریقایی و خاورمیانهای برای تولید نفت و سرمایهگذاریهای مختلف هر سال باید دست کم ذخیره مالی 23 میلیارد دلاری را در نظر بگیرند. سرمایهگذاری این کشورها در حال حاضر در حدود 16-15 میلیارد دلار است که باید این روند ادامه یافته و میزانش هم افزایش یابد.
هنوز نمیدانیم آیا میتوانند این کار راانجام دهند یا نه. شاید برخی از ا ین کشورها قیمت بالای نفت را ترجیح دهند. اما با این حال پیشبینی میشود اقتصاد جهان به سوی سرمایهگذاری در این کشورها سوق داده شود.
* برای اطمینان از تامین انرژی چه باید کرد؟
** اساس ضمانت تامین انرژی،استقرار و امنیت است. در 30 سال آینده خاورمیانه و شمال آفریقا بخش عمدهای از نیازهای نفت و گاز جهان را جوابگو خواهند بود. بنابراین امنیت این مناطق اهمیت بسیاری دارد. در این خصوص مسوولیت بزرگی هم متوجه کشورهای مصرف کننده است و هم تولید کننده و در یک جمله ثبات باید ادامه یابد.
* ترکیه در باره چه میتواند بکند؟
** ترکیه،هم عضو(OECD) است و هم ناتو. از دیگر سو راه پیوستن به اتحادیه اروپا را میپیماید. از لحاظ فرهنگی نیز با دیگر کشورهای منطقه میتواند نقش پلی را میان شرق و غرب ایفا کند.
* مدتی است که آنکارا در راستای متنوع سازی منابع انرژی،درصدد آغاز برنامههای تحقیقاتی هستهای است. آیا انتخابش صحیح است؟
** اکنون ترکیه باید هزینهای بالغ بر 2 میلیارد دلار برای تاسیسات اولیه انرژی اتمی در نظر گرفهت و محاسباتش را بر این اساس شکل دهد.
به عبارت دیگر باید به درستی دریابد که ترجیح انرژی هستهای در معادلات و توازن اقتصادیاش چه مفهومی خواهد داشت. اگر مشکل عدیدهای از این منظر نداشته باشد مطمئنا انرژی هستهای بهترین انتخاب بوده و باید هرچه زودتر در جهت دستیابی به این فناوری گام بردارد.
* تمایل کشورهای توسعه یافته به سرمایهگذاری درانرژی اتمی کاهش یافته بود و از دیگر سو مایل به تسهیل امور برای سرمایهگذاری دیگر کشورها در این فناوری نیز نبودند. آیا این روند در حال تغییر است؟
** در چند سال اخیر کشورهای توسعهیافته از انگلیس گرفته تا آمریکا ژاپن و فرانسه، همگی دوباره رویکرد و توجه مجددی به انرژی هستهای داشتهاند. البته مقایسه کشورهای در حال توسعه با این کشورها درست نیست و باید گفت هیچ کدام از کشورهای دارای تجهیزات هستهای تمایل چندانی به دستیابی دیگر کشورها به این تکنولوژی ندارند با این وجود هر کشوری باید به فکر جایگزینی برای منافع سوخت باشد حتی آنها که خود صاحب منابع طبیعی انرژی هستند.
* آیا ترکیه در این راه عقبمانده است؟
** احتیاج ترکیه به انرژی به طور میانگین بیش از 7 تا 8 درصد در سال در حال افزایش است و این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته این میزان، بیش از 1 تا 5/1 درصد نیست. پس ترکیه به انرژی بیشتری نیاز دارد.. با توجه به این، پاسخ سؤال شما «آری» است. ترکیه در این راه عقبمانده است. آنکارا بیش از 30 سال است که در مورد انرژی هستهای بحث میکند. اگر پیش از اینها به این فناوری دست مییافت بهتر بود، اما به هر حال ماهی را هر وقت از آب بگیرید تازه است.
* آیا امیدی به کشف دخایر پنهان نفتی در ترکیه وجود دارد؟ اگر نه چه سیاستی را در مورد انرژی و سوخت باید دنبال کرد؟
** تولیدکنندگان بزرگ نفت چهان مدام در پی کشف ذخایر بوده و تحقیقات گستردهای در این باره انجام میدهند. اما به نظر نمیرسد که ترکیه ذخایر نفتی خاص و مهمی داشته باشد. شاید در برخی مناطق اندک نفتی پنهان باشد ولی ارزش چندانی ندارد. به همین دلیل این کشور باید هرچه زودتر به دنبال جایگزین مناسب برای نفت و برنامههای کنونی انرژیاش باشد. ترکیه درخواستی را در همین راستا به آژانس بینالمللی انرژی فرستاده است و قرار است از ژانویه 2006 تحقیقاتی برای یافتن مدل مناسبی برای انرژی این کشور آغاز شود. در این راه با همکاری کارشناسان وزارت خارجه و انرژی، الگوی بهینه سوخت را به ترکیه ارائه خواهیم داد.
وابستگی ترکیه تنها به یک کشور اصلاً درست نیست و این از نظر امنیت تامین انرژی ریسکهای فراوانی دارد. بحران روسیه و اوکراین این را به خوبی نشان داد. آنکارا باید وابستگیاش به گاز روسیه را کاهش دهد چرا که این سوخت تا به حال برای تبدیل به انرژی الکتریسیته استفاده میشد و این سرمایهگذاریها اکنون زیاد ده شدهاند. پس از این ترکیه باید در مذاکره را غیر از روسیه به روی دیگر کشورهای صادرکننده گاز هم باز کرده و با آنها بر سر میز معامله بنشیند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
