اوپکی‌ها 3 سال دیگر صبر کنند

گروه اقتصاد: اگرچه از سال های پس از انقلاب تاکنون تمامی دولت ها فاصله گرفتن بودجه از درآمدهای نفتی کشور را در راس اهداف خود قرار داده اند و همواره سعی کردند تا فعالیت ها و عملکرد خود را بر مبنای این هدف اجرایی کنند اما تجربه سال های گذشته نمایانگر این امر است که طی سال های قبل هیچ یک از دولت هایی که با جهت گیری های سیاسی متفاوت روی کار آمدند نه تنها از اتکای بودجه سالیانه کشور به درآمدهای نفتی نکاستند بلکه هر سال بخش بیشتری از درآمدهای نفتی در بودجه عمومی کشور گنجانده شد. افزایش میزان وابستگی بودجه کشور به درآمدهای نفتی در دولت نهم بیش از دیگر دولت ها نمایان شد چراکه این دولت در دوران فعالیت خود بیش از دولت های قبلی از نعمت افزایش درآمدهای نفتی برخوردار شد و برای اولین بار توانست از فروش هر بشکه نفت سنگین ایران 127 دلار درآمد کسب کند؛ رقمی که شاید هیچ گاه در خاطر مدیران دولتی نهم نمی گنجید.
بر همین اساس است که سال 2008 را سالی با درآمد 82 میلیارد دلاری برای ایران رقم زده اند که این میزان درآمد نفتی در طول سال های گذشته بی سابقه بوده است. بر این اساس اداره اطلاعات انرژی آمریکا با اعلام این خبر که درآمد ایران از محل صادرات نفت خام در 12 ماهه سال 2008 میلادی به مرز 82 میلیارد دلار رسید، اظهار داشت: ایران طی ماه گذشته میلادی (دسامبر) 9/2 میلیارد دلار از محل صادرات نفت خام درآمد کسب کرده است. بر اساس تازه ترین آمار و گزارش های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، متوسط قیمت نفت ایران که در ده ماهه نخست سال جاری میلادی بیش از 102 دلار در هر بشکه بوده است، در ماه یازدهم یعنی نوامبر به 52 دلار در هر بشکه رسید که کاهش 50 درصدی را نشان می دهد و در ماه پایانی سال 2008 میلادی نیز رکورد پایین 37/39 دلار ثبت شده است.
به این ترتیب و با احتساب اینکه درآمد ایران از محل صادرات نفت خام طی ده ماهه نخست سال 2008 به بیش از 75 میلیارد دلار رسیده بود، می توان گفت که در طول سال گذشته میلادی به طور متوسط هر ماه 5/7 میلیارد دلار درآمد نفت داشتیم، که این میزان درآمد در ماه نوامبر نصف شد و به 8/3 میلیارد دلار رسید و در ماه پایانی یعنی دسامبر نیز به 9/2 میلیارد دلار کاهش یافت. بر اساس این گزارش، درآمد 79 میلیارد دلاری ایران از محل صادرات نفت خام طی 11 ماه گذشته در حالی کسب شده است که طی این مدت به طور متوسط روزانه بیش از 45/2 میلیون بشکه نفت خام صادر کردیم.
52 دلار بیشترین قیمت نفت در سال 2009
متوسط ماهانه 5/7 میلیارد دلاری درآمد نفتی ایران در حالی بوده که با وجود افزایش اتکای بودجه به درآمدهای نفتی طی سه سال گذشته از عمر دولت نهم افت شدید بهای نفت در ماه های پایانی سال گذشته میزان درآمدهای حاصل از فروش و صادرات نفت در کشور را به شدت کاهش داد و پیش بینی ها برای سال آینده میلادی نیز حاکی از این است که بهای نفت به دلیلی رکود اقتصادی در جهان سال 2009 را نیز با قیمت های پایین سپری خواهد کرد. تا آنجا که خوشبینانه ترین پیش بینی ها رقم حدود 58 دلار را برای نفت تا پایان سال جاری میلادی عنوان می کند. بیزینس مونیتور طی گزارشی از چشم انداز بازار نفت اعلام کرد چنانچه اوپک عرضه نفت خود را به طور بهینه مدیریت کند، متوسط قیمت نفت این سازمان در سال 2009 به حدود 52 دلار در هر بشکه خواهد رسید. بیزینس مونیتور اینترنشنال در تازه ترین شماره خود نوشت، میزان مصرف جهانی نفت طی سال 2009 میلادی تنها 6/0 درصد افزایش خواهد یافت که این مساله نشانگر کاهش 3/1 درصدی مصرف نفت در کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی است که با این وجود می توان بر این نکته صحه گذاشت که در حالی که اعضای اوپک برای بازگرداندن تعادل به بازار جهانی نفت همواره در تلاش برای کاهش بیشتر سطح تولیدات خود تا زمان بازگشت قیمت های بالای نفت هستند اما در این بین غیراوپکی ها با وجود اعلام همکاری با اوپک در زمینه کاهش سطح تولیدات تا ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا در بازار جهانی نفت همواره در خلاف جهت در حرکت هستند و به گفته نوذری، وزیر نفت، این امکان وجود دارد که تولیدکنندگان نفت غیراوپک ماهانه بیش از 600 هزار بشکه نفت بیش از سال گذشته به بازار وارد کنند. چراکه پیش بینی ها نیز نشان می دهد که میزان مصرف نفت در کشورهای غیرعضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی نیز طی سال 2009 حدود 3/2 درصد رشد خواهد داشت. البته پیش بینی هایی نیز مبنی بر کاهش میزان تقاضای جهانی نفت وجود دارد به طوری که میزان تقاضای جهانی نفت امسال تنها 500 هزار بشکه در روز افزایش دارد و تقاضای نفت آمریکای شمالی طی سال 2009 روزانه 520 هزار بشکه کاهش خواهد داشت. تقاضای نفت در کشورهای اروپایی نیز با کاهش روبه رو خواهد شد.
اوپکی‌ها تا 2011 صبر کنند
سازمان بین المللی انرژی نیز در تازه ترین گزارش خود، رشد تقاضای جهانی نفت طی سال 2009 را 5/0 درصد معادل 440 هزار بشکه در روز اعلام کرده است. بر این اساس، تقاضای نفت آمریکای شمالی 330 هزار بشکه در روز کاهش خواهد یافت. تقاضای سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی نیز 4/1 درصد افت خواهد داشت و مصرف نفت کشورهای غیرعضو این سازمان با رشد 9/2 درصدی روبه رو خواهد شد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز تقاضای جهانی نفت در سال 2009 را 3/85 میلیون بشکه برآورد کرده که این رقم نسبت به برآورد سال 2008 بیش از 450 هزار بشکه کاهش را نشان می دهد. اوپک نیز در گزارش دسامبر خود پیش بینی کرد، تقاضای جهانی نفت طی سال 2009 تنها 150 هزار بشکه در روز کاهش خواهد یافت. بر این اساس، تقاضای نفت کشورهای غیرعضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی 2/2 درصد افزایش و تقاضای نفت کشورهای عضو این سازمان 1/2 درصد کاهش خواهد یافت. اوپک افت تقاضای نفت آمریکای شمالی را 580 هزار بشکه پیش بینی کرده است.
بر اساس مدل بیزینس مونیتور، تولید جهانی نفت در سال 2009 با 6/0 درصد رشد روبه رو خواهد شد. میزان تولید اوپک طی سال 2009 تنها 1/0 درصد افزایش خواهد یافت. تولید نفت این سازمان طی شش ماه نخست امسال کاهش خواهد یافت ولی طی شش ماه دوم همزمان با رشد تقاضا، با افزایش روبه رو خواهد شد. تولید نفت اوپک طی سال 2009 حدود 265 هزار بشکه در روز افزایش خواهد داشت.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز تولید جهانی نفت طی سال 2009 را حدود 14/85 میلیون بشکه اعلام کرده است. این رقم طی سال 2008 به بیش از 52/85 میلیون بشکه در روز رسیده بود.
بر اساس گزارش اوپک، تولید نفت این سازمان طی سه ماه نخست 2009 بیش از 3/2 میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال 2008 خواهد بود. بیزینس مونیتور در ادامه افزود: میانگین رشد تقاضای جهانی نفت طی سال های 2007 تا 2013 بیش از 17/1 درصد در سال خواهد بود و این رقم طی سال های 2013 تا 2018 به 42/1 درصد در سال خواهد رسید. تقاضای نفت طی سال 2009 با افت 5/0 درصدی روبه رو خواهد شد ولی طی سال 2010 حدود 58/0 درصد رشد خواهد داشت و طی سال 2011 نیز با رشد 42/1 درصدی روبه رو می شود.
پیش بینی می شود رشد تقاضای نفت کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی تا سال 2018 چندان قابل توجه نباشد. تقاضای نفت این کشورها پس از افت 3/1 درصدی در سال 2009 طی سال 2010 نیز با افت 05/0 درصدی همراه خواهد شد. تقاضای نفت کشورهای توسعه یافته طی سال های 2007 تا 2013 هر سال بیش از 64/0 درصد کاهش خواهد یافت و این رقم طی سال های 2013 تا 2018 به 18/0 درصد خواهد رسید. برای کشورهای غیرعضو این سازمان نیز تقاضای نفت طی سال های 2007 تا 2013 با رشد 84/2 درصد در سال روبه رو خواهد شد و این رقم طی سال های 2013 تا 2018 به65/2 درصد در سال خواهد رسید.
بر اساس گزارش بیزینس مونیتور، تولید جهانی نفت طی سال های 2007 تا 2013 نیز هر سال 52/1 درصد رشد خواهد داشت و این رقم طی سال های 2013 تا 2018 به 37/1 درصد خواهد رسید. رشد تولید جهانی نفت طی سال 2009 به شدت کاهش خواهد یافت ولی طی سال های 2010 تا 2013 با رشدی بیش از 2 درصد روبه رو خواهد بود. رشد تولید کشورهای غیراوپک طی سال های 2007 تا 2013 حدود 63/0 درصد خواهد بود و این رقم طی سال های 2013 تا 2018 به 38/0 درصد خواهد رسید. رشد تولید اوپک نیز طی سال های 2007 تا 2013 به 61/2 درصد و طی سال های 2013 تا 2018 به 46/2 درصد خواهد رسید. بر اساس این گزارش، قیمت سبد نفتی اوپک که طی سال 2008 به بیش از 08/94 دلار رسیده بود امسال به حدود 52 دلار خواهد رسید. این رقم طی سه ماه نخست سال 2009 به 40 دلار خواهد رسید ولی کاهش تولید اوپک موجب خواهد شد این رقم طی سه ماه دوم 2009 به بیش از 52 دلار برسد. اگر اوپک عرضه نفت خود را به طور بهینه و موثر مدیریت کند، قیمت نفت طی شش ماه دوم امسال به بیش از 55 تا 60 دلار خواهد رسید. بر اساس این گزارش، قیمت سبد نفت اوپک طی سال 2010 به 58 دلار خواهد رسید و این رقم طی سال 2011 از مرز 65 دلار خواهد گذشت.
قیمت پایین نفت و افزایش مشکلات اقتصادی ایران
کاهش بهای نفت در بازار جهانی اگرچه هنوز به باور بسیاری از دولتمردان نهم تاثیری روی اوضاع اقتصادی ایران نداشته است اما به اعتقاد کارشناسان اقتصادی تاثیر کاهش بهای نفت بر اقتصاد ایران به دلیل وابستگی به درآمدهای حاصل از فروش نفت بیش از دیگر تولیدکنندگان نفت خواهد بود.
علاوه بر اقتصاددانان رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا نیز بر این باور است که قیمت پایین نفت، اقتصاد ایران را به چالش خواهد کشید. رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ابراز امیدواری کرد که قیمت پایین نفت بتواند ایران را با مشکل مواجه کند.
مایکل هیدن، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، گفته که بهای پایین نفت، ایران و ونزوئلارا که تولیدکنندگان بزرگ نفت هستند، تهدید می کند. ژنرال هیدن که به زودی پست خود را با به پایان رسیدن دوران زمامداری جورج بوش، رئیس جمهور کنونی واگذار خواهد کرد، ادامه داد: این هم یک رویداد بی ثبات کننده است، اما این وضعیتی است که می تواند مثبت باشد. اظهارات رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا درحالی مطرح می شود که مقامات ایرانی بارها بر آمادگی خود برای اداره امور حتی با قیمت پایین نفت تاکید کرده اند و دکتر احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران پیش تر گفته بود که دولت می تواند کشور را با نفت بشکه ای <پنج تا هشت دلار> نیز اداره کند. البته در این مدت اکثر معاونان احمدی نژاد این ادعای رئیس جمهور را به شوخی تشبیه کرده اند و اظهار داشته اند که این اظهارات وی تنها برای دلگرمی مردم بوده است.