امروز سوریه فردا دیگر اعراب

ولایتی درباره تحولات جاری منطقه و وضعیت سیال سیاسی خاورمیانه پس از انتخابات عراق، ناآرامی‌های لبنان و تحولات داخلی سوریه گفت: تمام جهان در حال تغییر و تحول است ولی تغییرات در خاورمیانه به این علت که حساس‌ترین نقطه دنیا به شمار می‌رود همواره مورد توجه است. در برخی منازعات داخلی آفریقا حدود یک میلیون نفر کشته می‌شدند و واکنش جهان به آن حداکثر در حد کمک‌های بشردوستانه سازمان‌ملل متحد بود اما شلیک شدن یک گلوله در بیروت سریعاً به خبر اول رسانه‌های دنیا تبدیل می‌شود و ممکن است تا آستانه یک جنگ بزرگ منطقه‌ای یا بین‌المللی پیش رود.
وزیر اسبق امور خارجه ضمن «فرصت» خواندن تحولات سیاسی منطقه، همسایگان هر کشور را مهمترین دغدغه دیپلماسی آن خواند و افزود: روزی از «خاویر پرز دکوئیار» دبیرکل وقت سازمان ملل تحد پرسیدم بهترین همسایه کشور شما کدام است؟ او پاسخ داد بهترین همسایه پرو اقیانوس است و این مسئله اهمیت همسایگان را برای ایران که با پانزده کشور مرز مشترک خاکی و آبی دارد نشان می‌دهد. همسایگانی که می‌توانند پس از تحولات اخیر در شرق و غرب ایران خالق فرصت‌های جدید سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باشند و می‌توانند منطبق با منافع ما عمل کنند، که این بستگی تام به دیپلماسی صحیح ایران خواهد داشت.
اگر در هر حوزه‌ای بی‌تدبیری کنیم فرصت از دست خواهد رفت. همانند فردی که پول نقد زیادی به همراه خود دارد، این پول قاعدتاً وسیله‌ای است برای قدرت و رفاه او، اما اگر تدبیر درست نکند ممکن است افرادی قصد سرقت پول را داشته باشند و در صورت مقاومت جان فرد بر سرآن پول هزینه شود. در موضوع سیاست خارجی این موضوع بسیار محسوس و قابل لمس است. ممکن است برای ایجاد یک رابطه دیپلماتیک ده سال تلاش و فعالیت صورت پذیرد اما دستاوردهای این ده سال فعالیت با یک حرکت نابجا در ده دقیقه از بین برود.
دکتر علی‌اکبر ولایتی در تحلیل خود پیرامون تحولات دو سال گذشته عراق تصریح کرد: وقتی فشار حکومت صدام از روی مردم برداشته شد نظر به اشتراکات تاریخی، آنان با ملت ایران نزدیکی بیشتری پیدا کردند. در طول سال‌های حکومت صدام هر دو ملت ضررهای مشترک دیدند. هر دو شیمیایی شدیم، هم سردشت بمباران شد و هم حلبچه، هم جوانان ما را گرفتند و در زندان‌های مخوف شکنجه دادند، هم جوانان فعال حزب‌الدعوه و مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را. تحولات عراق بعد از صدام نشان داد دیپلماسی ما در دو دهه‌ گذشته مبنی بر حمایت از گروه‌های شیعه مخالف صدام کاملاً منطبق بر منافع ملی طراحی شده بود.
وی با یادآوری انتقاداتی که در سال‌های دفاع مقدس و پس از آن نسبت به دیپلماسی منطقه‌ای ایران صورت می‌گرفت ادامه داد: در آن دوران ما در وزارت امور خارجه اهتمام داشتیم که با مرحوم آقای حکیم، دکتر ابراهیم جعفری و دیگر فعالین سیاسی عراقی ارتباط را حفظ کرده و به آنها کمک کنیم. برخی می‌گفتند این حمایت‌ها به چه درد می‌خورد؟ و حالاکه انتخابات در عراق برگزار شد همه با مشاهده نتایج به صحت آن رویکرد پی بردند. عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام پیوند دو ملت را ناگسستنی دانست و گفت: با وجود سال‌ها حکومت توام با محدودیت و اختناق حزب بعث عراق مشاهده می‌کنیم که مردم عراق مشتاقانه برای زیارت به مشهد مقدس می‌آیندو زائرین ایران عازم کربلا می‌شوند.
این در حالی است که مردم عراق واقعاً فقیر هستند اما با این وجود از شهرهای دوردست عراق به سختی خود را به مشهد می‌رسانند و با شرایط اقامتی سخت شب را بیتوته می‌کنند تا به زیارت حضرت رضا(ع) بروند. مردم ما هم با همین اشتیاق به زیارت عتبات می‌روند و در آنجا کسبه عراقی با زائرین ما به زبان فارسی گفت‌وگو می‌کنند. اینها سرمایه ماست که باید بهترین نحو از آن بهره‌برداری کنیم.
مشاور امور بین‌الملل مقام معظم رهبری در فراز بعدی سخنانش به فشارهای اخیر بر دولت سوریه اشاره کرد: دولت‌های عرب باید بدانند که امروز نوبت سوریه است و فردا نوبت به تک‌تک آنان خواهد رسید. آمریکا به دنبال خاورمیانه بزرگ است، خاورمیانه بزرگ نام گمراه‌کننده‌ای است که بر روی هدف آمریکا برای بسط نفوذ و تسلط خود بر منطقه طراحی شده است. هدف ایالات متحده قطعاً تاسیس دموکراسی و روی کار آمدن حکومت‌های مردمی نیست بلکه آنها تنها استقرار نظام حافظ منافع اسرائیل و آمریکا را در نظر دارند. آقای بوش در یکی از سخنرانی‌های خود برای برشمردن الگوی حکومت‌های مطلوب آمریکا در منطقه از اردن و بحرین نام برد.
این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: صرف‌نظر از رو در بایستی‌های سیاسی و دیپلماتیک واقعاً حکمرانی در اردن و بحرین دموکراتیک نیست. ولایتی کشورهای عرب منطقه را از تاکید بر شکاف شعیه ـ سنی برحذر داشت و گفت: ممکن است به دنبال پیروزی اکثریت شیعیان در عراق این تحلیل قوت گرفته که برخی از دولت‌های عربی از تغییر یک دولت شیعی با تصور قدرت گرفتن اهل سنت استقبال کنند اما باید توجه کرد که برای آمریکا سنی و شیعه‌بودن حاکمان منطقه ملاک نیست و تنها دولت‌های نزدیک به خود و تحت نفود را ترجیح می‌دهد.
این کارشناس ارشد سیاست خارجی با ذکر مثال دیگری به تشریح تحلیل خود پرداخت: این روزها شاهد تمرکز رسانه‌ها و توجه دولت‌های غربی بر منازعات مهاجران دارفور و دولت مصر هستیم. این مهاجران با هدایت یکی از نهادهای سازمان ملل(UNHCR) به این منطقه منتقل شدند و حالا آنان از خود رفع مسئولیت می‌کنند و تمامی تقصیرها را متوجه مصر می‌دانند. البته پلیس مصر هم شاید می‌توانست با تدابیر بهتری از کشته‌شدن شماری از مهاجران جلوگیری کند. اما در این ماجرافراموش شده است که این افراد از وضعیت فجیع منطقه دارفور به این کشور منتقل شده‌اند و اعتراضشان این است که چرا دولت مصر به آنها کم می‌رسد.
سازماندهی این اعتراضات هم جالب توجه است. معترضین به طور هماهنگ جلو سفارتخانه‌های غربی تجمع کرده و ازآنان می‌خواهند که به کشور دیگری منتقل شوند. قطعاً دولت مصر هم تصمیم به کشتن مهاجرین نداشته اما مجموعه حرکت نشان می‌دهد، هدف این بوده که مسئله در بن‌بست قرار گیرد و سودانی به دست مصری کشته شود. بعد هم شورای امنیت و دبیرکل و اکثر کشورها هم بالاتفاق مصر را محکوم کردند. یعنی مصر در این ماجرا هم چوب را خورد و هم پیاز را. بر همین منوال دائماً به دنبال سنگ‌اندازی در کار حکومت‌های منطقه هستند.
ولایتی در پاسخ به این سئوال که «آیا دموکراتیک شدن حکومت دیگر کشورهای منطقه هم به مانند عراق در راستای منافع ملی ایران نخواهد بود.» گفت: باید دید چگونه دموکراسی استقرار می‌یابد. اگر ما به مردم یک کشور توصیه کنیم که برای دموکراسی تلاش کنند این امر محقق خواهد شد؟ یا اگر ایالات‌متحده در کشوری نیروی نظامی پیاد کند نتیجه آن استقرار مردم‌سالاری خواهد بود؟ اگر عراق دموکراسی دارد معلول تلاش مردم این کشور است. من شواهد قوی دارم که نشان می‌دهد پس از اشغال آمریکا همین آقای زلمای خلیل‌زاد مخالف مشارکت مجلس اعلا، حزب‌الدعوه و سپاه بدر در حکومت بودند.
آنها از ابتدا دنبال روی کار آمدن ایاد علاوی بودند. ایاد علاوی که به اقرار خود مرتبط با CIA است و در بخشی از جنایات بعثی‌ها شریک بوده و با صدام حسین همکاری می‌کرده است بعد در انگلستان مقیم شد و عواملش در عراق زمان صدام چند انفجار را سازمان دادند. اما مقاومت مردم عراق و هوشمندی آیت‌الله سیستانی باعث پیاده‌شدن ساز وکارهای دموکراتیک شد. عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکید کرد: مردم هر کشور خود باید به این رشد برسند که خودشان بر کشورشان حکومت کنند. اگر چنین رشدی در میان مردم ایران نبود از امام خمینی(ره) تبعیت نمی‌کردند.
وگرنه امام(ره) خود در عراق بودند و اعلامیه‌ها را از آنجا صادر می‌کردند و شخصیت‌هایی نظیرآقای سیدمحمدباقر صدر آنجا بوند ولی در مردم عراق آن رشد و آمادگی وجود نداشت. بنابراین دموکراسی حتماً خوب است و جز آن راهی برای رستگاری مردم هیچ کشوری وجود ندارد. وی در پایان ظرفیت‌های ایجاد شده در آرایش سیاسی جدید منطقه را برای ایران «فوق‌العاده» خواندو افزود: ایران معتقد است که مردم منطقه سرنوشت مشترکی دارند و برای پیشروی و نیل به سمت ایده‌آل باید تعامل نزدیکی را افزایش دهند و با یک نگاه استراتژیک بلندمدت به سمت همگرایی و تعاملات اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و منطقه‌ای روی آورند.
زمین توسعه روابط و همکاری‌های منطقه‌ای شوره‌زار نیست و زمینه برای تاثیرگذاری‌ بیشتر در جهان به سود مردم منطقه مساعد است. مشاور رهبر انقلاب گسترده شدن برخی تضادها در بین کشورهای منطقه را برای همه کشورها مضر ارزیابی کرد و اظهار داشت: تمامی اختلافات را قابل حل می‌دانم. مثلاً موضوع جزایر سه‌گانه خلیج‌فارس در چارچوب مقررات بین‌المللی قابل حل و فصل است. پتانسیل مذاکره و حل این مسئله بر اساس یادداشت تفاهم سال 1971 وجود دارد. در حاکمیت کامل ایران بر تنب بزرگ و کوچک تردیدی وجود ندارد و حقوق متقابل دو کشور درمورد ابوموسی هم کاملاً روشن و قابل توافق است.
جنگ تحمیلی هشت‌ساله عراق علیه ایران هزینه‌های بسیاری را به کشور تحمل کرد اما حتی یک وجب خاک ایران به تصرف دشمن در نیامد و از تمامیت ارضی کشور دفاع شد. مسائل ارضی با همفکری و همکاری قابل حل است و من اطمینان دارم امارات و سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس به مانند ایرانی‌ها تمایلی به ایجادتنش در منطقه و تیرگی روابط متقابل ندارند.