نیم‌ قرن انقلاب

فرزانه سالمی: رائول کاسترو امسال در غیاب برادرش فیدل مراسم 50 سالگی انقلاب کوبا را برگزار کرد. به نوشته روزنامه واشنگتن‌پست، مراسم روز پنجشنبه در کوبا مراسم نوستالژیکی بود اما از شکوه و هیجانی که در دهه‌های قبل برای زنده نگه ‌داشتن خاطره انقلاب کوبا به ‌پا می‌شد، چندان خبری نبود.
مراسم گرامیداشت نیم‌قرن انقلاب کوبا تحت تدابیر امنیتی شدید در سانتیاگو برگزار شد؛ همان جایی که پنجاه سال پیش، فیدل کاسترو در آن ایستاده و پیروزی انقلاب کوبا علیه رژیم دیکتاتوری فالگنسیو باتیستا را اعلام کرده بود. در آن زمان، فیدل کاسترو به درستی هشدار داد که «نگهداری انقلاب کوبا کار آسانی نیست.»
حالا شاید درستی این هشدار فیدل بیش از هر زمان دیگری خودش را نشان داده باشد. فیدل و انقلاب او حداقل 10 رئیس‌جمهور ضدکوبایی را در آمریکا بر سر کار دیدند، یک بحران موشکی را از سر گذراندند که جهان را تا نزدیکی جنگ هسته‌ای پیش برد، از ماجرای خلیج خوک‌ها جان به در بردند، سقوط شوروی را به نظاره نشستند، پنج دهه تحریم اقتصادی آمریکا را تحمل کردند و البته در سال 2008 نیز با بلایای طبیعی از جمله سه توفان شدید مواجه بودند. این توفان‌ها 10 میلیارد دلار خسارت به بار آورد.
در این میان فیدل کاسترو رهبر انقلاب کوبا از ماه ژوئیه سال 2006 میلادی به بعد، در انظار عمومی‌ظاهر نشده و در همان زمان هم گفته می‌شد که از یک بیماری داخلی رنج می‌برد. از اینکه در حال حاضر فیدل کاسترو در چه شرایطی به سر می‌برد اطلاعات زیادی در دست نیست اما دولت کوبا به تناوب تصاویری را از ملاقات‌های فیدل با سران دولتی منتشر کرده است. در آخرین تصویری که از رهبر انقلاب کوبا منتشر شده، او لاغر به‌ نظر می‌رسد اما به ‌هر حال سر پا است.
با وجود این غیبت، گویی دیدگاه‌های فیدل کاسترو همچنان به مردم کوبا منتقل می‌شود. حتی روز پنجشنبه که مصادف با سالگرد انقلاب کوبا بود، روزنامه گرانما که روزنامه‌ای دولتی در کوبا به‌ شمار می‌رود، پیام تبریکی را با امضای فیدل منتشر کرد تا نشان دهد که رهبر انقلاب کوبا هنوز همین دوروبرها است.
به‌ هر حال مراسم پنجاه سالگی انقلاب کوبا طبق معمول با ادای احترام به فیدل کاسترو شروع شد. برخلاف فیدل که به سخنرانی‌های طولانی و چندین ساعته عادت داشت، برادرش رائول ترجیح می‌دهد زیاد صحبت نکند.
رائول کاستروی 77 ساله روز پنجشنبه در حالی که لباس نظامی‌اش را به تن داشت و مدال‌هایش نیز روی شانه و بازوانش خودنمایی می‌کرد، در جمع مردم گفت: «امروز انقلاب کوبا قوی‌تر از همیشه است. این انقلاب حتی در سخت‌ترین شرایط نیز هیچ‌گاه از اصول و ارزش‌هایش دست نکشیده است.»
به گفته رائول کاسترو، موفقیت انقلاب کوبا ارزشی دو برابر هم دارد زیرا «به رغم دشمنی همسایه قدرتمند کوبا، باز هم انقلاب زمین نخورده است.» با وجود اشاره‌ای که رائول کاسترو در این سخنان به آمریکا داشت، باز هم هیچ سخنی از باراک اوباما رئیس‌جمهور منتخب آمریکا و تلاش‌های احتمالی برای عادی‌سازی روابط آمریکا و کوبا در دوران ریاست‌جمهوری اوباما به میان نیامد.
این در حالی است که بسیاری از مردم کوبا امیدوارند حضور اوباما در کاخ سفید راهی باشد برای بهبود مناسبات آمریکا و کوبا.
رائول کاسترو در عین حال از چالش‌هایی که پیش روی کوبا قرار دارد سخن به میان آورد اما اشاره‌ای به برنامه‌های اصلاحات احتمالی برای حل آنها نکرد.
بنابر گفته کارشناسان، رائول کاسترو نتوانسته برای احیای اقتصاد کوبا کار خاصی انجام دهد اما آزادی‌های نسبی در این کشور به مردم ارائه شده که شاید در سال‌های گذشته غیرقابل تصور بود. مثلا اینکه رائول به مردم کوبا اجازه داده که تلفن موبایل شخصی، کامپیوتر و دستگاه پخش دی‌وی‌دی برای خودشان بخرند در حالی که پیش‌تر، خرید این وسایل برای استفاده شخصی ممکن نبود! البته هزینه استفاده از این امکانات هم در کوبا بسیار بالا است و هرکسی نمی‌تواند آن را تامین کند.
در کوبا درآمد متوسط ماهانه 20 دلار است اما دولت سهمیه غذا، درمان پزشکی، مسکن و تحصیلات را در اختیار مردم قرار می‌دهد تا زندگی‌شان را بگذرانند.
به همین جهت است که بسیاری از مردم نمی‌توانند از پس هزینه 150 دلاری خرید موبایل در این کشور بر بیایند. در همین حال، رائول کاسترو به همفکران خود در حزب کمونیست کوبا هشدار داده که به مساله جلب حمایت مردم توجه بیشتری داشته باشند. به گفته وی، «دشمن هیچ‌گاه از تلاش‌های خصمانه، حیله‌گرانه و سلطه‌جویانه خود دست برنخواهد داشت» و به همین جهت هم سران حزب کمونیست کوبا نباید میان خودشان با کارگران، کشاورزان و قاطبه مردم فاصله‌ای بیندازند و در واقع باید از تاریخ، درس بیاموزند.
رائول کاسترو البته در سخنانش به فیدل کاسترو هم اشاره‌ای داشت: «یک مرد نمی‌تواند به تنهایی تاریخ‌ساز باشد اما بعضی‌ها را باید از این قاعده مستثنی کرد. آنها تاثیر خاصی در روند حوادث می‌گذارند و فیدل هم یکی از آنها است. هیچ‌کس ـ حتی سرسخت‌ترین دشمنانش هم ـ شکی در این خصوص ندارند.»