گونه‌شناسی هیأت‌های مذهبی در ایران 1384-1357

شبه‌هیأت‌ها، مکان مشخص و ثابتی ندارند و اصولاً نمی‌توانند داشته باشند و لذا با تجمعات پراکنده در خیابان‌ها و میدان‌های اصلی و پرتردد شهر به‌وجود می‌آیند. شبه‌هیأت‌ها، برنامه خاصی ندارند. هرچند بعضی برنامه‌ها، به‌صورت خودجوش و پراکنده، در حواشی کار ظاهر می‌شود. مثلاً: سینه‌زنی پسران، پخش نوحه‌های جذاب و جدید از بلندگو و روشن ساختن شمع در شام غریبان. این مجامع - که در بین جوانان، گاه از آنها به «[ ]پارتی» و «والنتین محرم» هم تعبیر می‌شود- برای مخاطبان و اعضای غیرمتشکل خود، کارکردهایی نظیر فراهم آوردن محیطی برای برقراری ارتباط و تعامل آزادانه با جوانان جنس مخالف و نمایش خود پیدا می‌کنند. لذا هم پسران و هم دختران، جهت شرکت در مراسم، ساعتی به آرایش و تزیین خود می‌پردازند. از شاخصه‌های مهم این‌گونه از هیأت‌ها، وجوه اعتراضی‌شان است.
به‌عنوان مثال می‌توان به تغییر الگوی حضور زنان در شبه‌هیأت‌ها اشاره کرد. به خلاف هیأت‌های سنتی، که در آنها، زنان حضوری غیرمستقیم، غیرعلنی، فرعی و غیرفعال دارند (البته به‌استثنای هیأت‌های زنانه)، در شبه‌هیأت‌ها، حضور زنان، مستقیم، آشکار، اصلی و فعال است. حضوری که با جلوه‌ها و نمودهای خاص، پررنگ‌تر می‌شود. از جمله این نمودها می‌توان به آرایش‌های متفاوت و نیز نوع جدیدی از «سیاه‌پوشی»- که در آن، کار از سیاهی و شب‌رنگی مانتو و شلوار و روسری فراتر رفته و به لب‌ها هم سرایت می‌کند! (:ماتیک سیاه)- اشاره کرد. به یک معنا می‌توان شبه‌هیأت‌ها را نمونه افراطی هیأت‌های پاپ تلقی کرد و مدعی شد که فقدان مرجعیت هنجاری دینی و رواج نگرش دینی منفک از شریعت و آمیخته با تساهل و تسامح هیأت‌های پاپ، بستر مناسبی را برای ظهور و حیات شبه‌هیأت‌ها و هنجارشکنی‌های پیرامون‌شان فراهم آورده است. با این تفاوت مهم که- اگر فرض کنیم- در هیأت‌های پاپ، هنجارشکنی‌ها، غیرتمند است (فقدان مرجعیت هنجاری دینی و ظهور پدیده شیفتگی)، در شبه‌هیأت‌ها غالباً رنگ و بوی عمد و غرض به خود می‌گیرد. شبه‌هیأت‌ها برای اعضای خود دارای کارکردهایی چون ابراز شادی جمعی، رفتار سیاسی- انتقادی و تعامل آزادانه با جنس مخالف می‌باشند و با رویکردی تلویحاً اعتراضی، سعی در نمایاندن و رسمیت بخشیدن به یک نوع رویکرد متفاوت و غیررسمی به مقولات جذاب دینی و ارائه یک سبک زندگی امروزی و متفاوت از الگوهای رسمی مورد تبلیغ و حمایت حاکمیت دارند.