مدیریت انرژی
فرهاد باباخانی
توسعه پایدار پیششرط هر نوع بقا در عرصههای صنعتی، اجتماعی و فرهنگی است. از جمله متغیرهای مؤثر در توسعه صنعتی و رفاه اجتماعی، سطح مصرف انرژی میباشد. افزایش مصرف انرژی توأم با کاهش شدت انرژی، شاخص قابل اعتمادی در توسعه پایدار و رفاه اجتماعی میباشد که نمایانگر توجه صنعتگران و مصرفکنندگان بخش انرژی در عرصه تولید و نیز خدمات برگرفته از انرژی میباشد.
زندگی امروزه، ناگزیر از مصرف بالای انرژی است و جهت دستیابی به تولید، رفاه و آسایش بایستی مقدار مشخصی انرژی مصرف کرد، ما میخواهیم حداقل مصرف انرژی ممکن را داشته باشیم. لیکن به سطح تولید و رفاه ما خدشهای وارد نشود. گاهی اوقات برای دستیابی به مقدار مشخصی تولید مقدار زیادتر از حد معمول انرژی مصرف میشود، البته برای حصول به مقدار منطقی از شاخصی به نام شدت انرژی میتوان استفاده کرد.
شدت انرژی یعنی مقدار مصرف انرژی به مقدار تولید، هر چقدر شدت انرژی کاهش پیدا کند، به مصرف منطقی انرژی نزدیکتر شدهایم. برای پی بردن به اینکه در کدام سطح مصرف نیز قرار داریم بایستی به ارقام بینالمللی در مورد شدت انرژی تولیدات مختلف مراجعه و در جهت کاهش شدت انرژی تا میزان مطلوب پیش رویم.
در کشورهای توسعه یافته به دلیل توازن بین قیمت انرژی با دیگر خدمات، صنایع در جهت بهینهسازی مصرف انرژی به طور طبیعی پیش رفتهاند و الگوهای مصرف منطقی انرژی نیز جایگاه اجتماعی خود را یافتهاند. اما در کشورهایی مانند ایران که خود دارای منابع عظیم انرژی میباشند، به دلیل قیمت ارزان حاملهای انرژی در مقایسه با دیگر خدمات اقتصادی، فرهنگ مصرف منطقی انرژی از جایگاه مناسبی برخوردار نگردیده است و همچنین صنایع نیز بهینهسازی در مصرف حاملهای انرژی در تولیدات خود را از اولویتهای فرآیندهای تولیدی قرار ندادهاند.
از طرفی، اثرات زیست محیطی مصرف بیرویه و احتراق ناقص سوختهای فسیلی نیز عرصه طبیعی زندگی را تنگتر از گذشته کرده است و آلودگی هوا امروز از مسائل عمده شهرهای بزرگ شناخته میشود.
هر چه میزان مصرف سوخت کمتر باشد میزان تولید دیاکسیدکربن، منوکسید کربن و دیگر گازهای آلودهکننده هوا کمتر است. به هر صورتی که مصرف انرژی کاهش پیدا کند، به طور مستقیم در جهت حفظ منابع زیستمحیطی پیشرفت حاصل میشود و با افزایش راندمان تجهیزات مصرفکننده انرژی باعث کاهش آلودگی خواهیم شد. ابزارهای مدیریتی نیز جایگاه قابل توجهی را به خود اختصاص دادهاند. خوشبختانه امروزه روند بهینهسازی مصرف انرژی و مدیریت انرژی رو به گسترش است و صنایع نیز خود را موظف به توجه به مسأله انرژی مییابند.
مدیریت انرژی
مدیریت انرژی به مجموعه روشها و اقداماتی گفته میشود که در سیستمهای مختلف با هدف مصرف صحیح انرژی و حداکثر نمودن منافع یا حداقلسازی هزینهها بدون کاهش کیفیت محصولات یا خدمات، انجام میشود. مدیریت انرژی همچنین نظارت بر حسن انجام فعالیتهای اجرایی و مدیریتی مصرف منطقی انرژی را عهدهدار است.
با اعمال مدیریت انرژی در یک کارخانه یا صنعت میتوان به نتایج زیر دست یافت:
1- کاهش هزینههای انرژی
2- بهینهسازی تولید و مصرف انرژی
3- ارائه تصویری دقیق از وضعیت مصرف انرژی به مدیران، کارکنان، مشتریان و سهامداران
4- حفظ محیط زیست و کاهش آلودگیهای ناشی از مصرف انرژی
5- مشارکت بیشتر کارکنان شرکت در مسائل انرژی
در واقع میتوان گفت مدیریت انرژی روشی برای اطمینانخاطر از کاربرد منطقی انرژی در یک سیستم است. تجربه نشان داده است که اغلب شرکتها با اعمال مدیریت انرژی مستمر و مداوم میتوانند در سال اول اجرای برنامه، مصرف انرژی را بین 10 تا 15 درصد و حتی بیشتر کاهش دهند. به عبارت دیگر، مدیریت انرژی یعنی طراحی، نظارت و اجرای برنامههایی که منجر به استفاده منطقی از انرژی میشوند. مدیریت انرژی هم شامل تغییر در تکنولوژی است و هم یک ابزار مدیریتی میباشد.
مدیریت انرژی مبتنی بر اطلاعات، آگاهی و برنامهریزی میباشد، جهت نیل به آگاهی از چگونگی مصرف انرژی در یک صنعت خاص، ابتدا بایستی اطلاعات صحیح بهدست آورد، سپس آنها را تحلیل نمود و در پایان جهت مصرف منطقی انرژی راهحل ارائه نمود. این روندی را که بهطور خلاصه بیان شد اصطلاحاً مدیریت انرژی میگویند. مدیریت انرژی به ما میگوید چقدر مصرف کنیم؟ چه میزان باید مصرف کنیم؟ تا مصرف ایدهآل چقدر فاصله داریم؟ تا چه حد میتوانیم صرفهجویی در مصرف انرژی داشته باشیم؟
در صنایع همواره باید از ابزار مدیریت انرژی جهت استفاده منطقی از انرژی بهره جست. همچنین توجه کنیم که محصولات کارخانجات (مانند بخاری، آبگرمکن، اتو، یخچال) نیز بهعنوان مصرفکننده حاملهای انرژی، بایستی دارای بازده بالا از جهت مصرف انرژی باشند.
اهداف مدیریت انرژی
مدیریت انرژی در هر سیستم بهدنبال دستیابی به اهداف زیر است:
1- بهبود کارآیی (بازده) انرژی، کاهش مصرف انرژی و درنتیجه کاهش کلیه هزینهها
2- ایجاد گسترش ارتباطات صحیح میان بخشهای مختلف در امور انرژی
3- توسعه روشهای مؤثر اطلاعرسانی، گزارشدهی و مدیریتی برای استفاده معقول و منطقی از انرژی
4- جستوجوی روشهای بهینه برای افزایش بازده سرمایهگذاریهای انرژی از طریق تحقیق و توسعه
5- افزایش منافع و تخصیص آن به برنامه مدیریت انرژی
6- کاهش اثرات ناشی از کمبود و یا وقفه در عرضه انرژی بر روی عملکرد سیستم
7- کاهش آلودگیهای محیط زیست ناشی از مصرف انرژی
ممیزی انرژی
ممیزی انرژی در حقیقت اولین گام در مدیریت انرژی میباشد، زیرا آگاهی از مسأله همیشه اولین قدم از حل مسأله میباشد. پس از شناسایی مسأله میتوان راهحلهای مناسب را با توجه به محاسبات اقتصادی و فنی ارائه نمود. عملیات ممیزی انرژی صرفاً یک کار تحقیقی جهت ارائه راهحل است. تا راهحل را به کار نبندیم و تغییرات لازم را در سیستم اعمال نکنیم، مصرف انرژی بهینه نخواهد شد. پس میتوان گفت که ممیزی انرژی به ما راهحلها را ارائه میکند. حال ما تا چه اندازه موفق شویم و یا بخواهیم در جهت بهینهسازی پیش برویم به تصمیم و امکانات اجرایی ما برمیگردد.
البته ممیزی انرژی دارای سطوح مختلفی است که با توجه به شرایط اقتصادی و فنی قابل انتخاب و اجراست.
عارضهیابی تلفات انرژی در صنایع جزو اولین گامها در جهت مصرف بهینه انرژی در صنایع میباشد. ممیزی انرژی ازجمله فعالیتهای اساسی هر سازمانی است که مایل به کنترل انرژی و هزینههای مربوطه میباشد. اولین گام در ممیزی انرژی شناخت کامل سیستمهای مورد استفاده از نقطهنظر مصرف انرژی و زمینههایی است که امکان صرفهجویی در آنها وجود دارد.
ممیزی انرژی دارای سطوح مختلفی است، اولین سطح ممیزی انرژی؛ ممیزی عبوری یا ممیزی مقدماتی است.
ممیزی عبوری انرژی بهطور خیلی خلاصه شامل موارد زیر است:
1- ارزیابی مصرف حاملهای انرژی و هزینههای آن.
2- شناسایی پتانسیلهای صرفهجویی.
3- تعیین اولویتهای اجرایی جهت اصلاح سیستم.
در ممیزی انرژی عبوری سعی بر این است که ابتدا مصرف انرژی الکتریکی و سوختهای فسیلی با توجه به اطلاعات موجود در کارخانه بررسی شود. سپس در خطوط تولید، دستگاهها و تجهیزات انرژی بر کارخانه شناسایی شده، تلفات و نقاط عمده مصرف انرژی در کارخانه شناسایی شده، تلفات و نقاط عمده مصرف انرژی در کارخانه تعیین و علل مشخص میشوند. با تجزیه و تحلیل اطلاعات، پتانسیل صرفهجویی حرارتی و الکتریکی نمایان میشود، سپس ارزیابی فنی و اقتصادی در چگونگی اولویتبندی راهکارها راهنما خواهد بود.
در حقیقت ممیزی انرژی عبوری ابزاری جهت عارضهیابی و شناسایی مشکلات چگونگی مصرف سوخت و نیروی برق میباشد، که نهایتاً راهحلهای کاهش هزینههای انرژی و تعیین اولویتهای اقتصادی و فنی را در پیشروی مدیران جهت اخذ تصمیمات اجرایی و کنترل بهینه کارخانه از جهت مصرف انرژی میگشاید.
سطح جامعه ممیزی انرژی همانطور که از نامش پیداست جامع میباشد یعنی کلیه عملیات با دقت بیشتر و دامنه وسیعتری صورت میگیرد، در ممیزی جامع اندازهگیری مصرف انرژی با دستگاههای اندازهگیری دقیق مشخص میشود و مصرفکنندههای جزئی انرژی نیز مورد بررسی قرار میگیرند، تحلیلها نیز جامعتر است. در حقیقت ممیزی عبوری پایینترین سطح و ممیزی جامع بالاترین سطح میباشد و ما میتوانیم بین این دو سطح بسته به امکانات، هدف و برنامه مدیریت انرژی، سطح ممیزی انرژی را مشخص و بهکار گیریم.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
